 |
| Yêu cầu thoát nước sau những trận mưa lớn kết hợp triều cường luôn là vấn đề “nóng” của TP.HCM. Ảnh: Song Lê |
Đầu tháng 10/2026, những trận mưa lớn kết hợp với triều cường khiến nhiều tuyến đường TP.HCM ngập sâu. Đây không phải đợt ngập cá biệt. Trong những tuần gần đây, mưa lớn liên tiếp gây ngập tại nhiều khu vực của Thành phố, có nơi nước rút chậm, đặt ra câu hỏi về năng lực tiêu thoát nước của hệ thống hạ tầng hiện hữu.
Một vấn đề đáng chú ý khác là yêu cầu thoát nước đối với các công trình giao thông ngầm. Ngày 10/9/2026, hầm chui HC1-02 thuộc Dự án nút giao An Phú bị ngập sau trận mưa lớn, buộc cơ quan chức năng tạm thời ngăn phương tiện lưu thông để xử lý. Theo thông tin từ Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông TP.HCM, thời điểm đó công trình vẫn sử dụng hệ thống bơm tạm, có công suất đáp ứng khoảng 70% công suất thiết kế của hệ thống bơm chính. Chủ đầu tư cho biết, đã chỉ đạo đẩy nhanh thi công để đưa hệ thống bơm chính vào vận hành theo kế hoạch.
Dù sự cố tại nút giao An Phú xảy ra khi hệ thống thoát nước của công trình chưa được hoàn thiện đầy đủ theo thiết kế, nhưng cho thấy thoát nước là điều kiện thiết yếu để khai thác an toàn công trình giao thông ngầm. Yêu cầu này cần được tính toán kỹ ngay từ khâu quy hoạch, chuẩn bị đầu tư đến tổ chức thi công và vận hành.
Tại khu vực đô thị trung tâm, khả năng mở rộng các tuyến đường bộ hiện hữu bị hạn chế, trong khi nhu cầu vận tải tiếp tục gia tăng. Phát triển thêm hạ tầng giao thông trên cao cũng đặt ra bài toán kiến trúc và cảnh quan. Vì vậy, Dự thảo Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm đề cập hướng nghiên cứu tận dụng không gian ngầm để phát triển kết cấu hạ tầng giao thông, trong đó có các trục giao thông ngầm và khả năng kết hợp công trình đường bộ với hệ thống thoát nước đô thị.
Chuyên gia quy hoạch thuộc Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) nhìn nhận, từ bài toán mở rộng năng lực giao thông, Dự thảo Quy hoạch đặt ra yêu cầu rộng hơn: phát triển không gian ngầm phải đồng bộ với các hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị. Đây là hướng tiếp cận đáng chú ý trong điều kiện mật độ xây dựng và những biến động thủy văn ngày càng gây áp lực lên hạ tầng hiện hữu. Một số khu vực được đề cập nghiên cứu giao thông ngầm gồm trục dọc sông Sài Gòn, khu vực ga Bến Thành - đường Hàm Nghi, bến Bạch Đằng - đường Tôn Đức Thắng và hướng kết nối Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất. Đây mới là các định hướng nghiên cứu, không đồng nghĩa với việc các tuyến đường ngầm hay công trình tích hợp thoát nước đã được quyết định đầu tư.
Theo chuyên gia, phát triển không gian ngầm gắn với thoát nước không đơn thuần là bố trí thêm cống hoặc máy bơm trong một tuyến hầm. Cần tính toán cao độ xây dựng, điều kiện thủy văn, khả năng tiếp nhận nước của hệ thống thoát nước bên ngoài, sự liên thông giữa các lưu vực và phương án vận hành khi mưa lớn trùng thời điểm triều cường. Từ góc độ này, nội dung quy hoạch cao độ nền xây dựng cần được làm rõ và đối chiếu đầy đủ với quy hoạch thoát nước mưa. Ngay cả khi có hệ thống thu gom và bơm nước riêng, công trình ngầm vẫn cần được đánh giá trong mối quan hệ với điểm xả và năng lực tiếp nhận của hệ thống chung. Nếu các khâu thiếu đồng bộ, xử lý ngập cục bộ chưa chắc đã giải quyết được rủi ro khi khai thác công trình.
Ông Nguyễn Xuân Hiền, nhà thầu tư vấn trong lĩnh vực cấp thoát nước và hạ tầng cho rằng, những đợt mưa gây ngập gần đây nhắc lại yêu cầu phải xem xét khả năng vận hành an toàn trong điều kiện thời tiết bất lợi ngay từ khi chuẩn bị dự án giao thông. Đối với công trình ngầm, phương án chống ngập không nên chỉ được xử lý như một hạng mục kỹ thuật riêng lẻ sau khi phương án tuyến và kết cấu công trình đã định hình. Cần phân biệt việc nghiên cứu công trình tích hợp giao thông - thoát nước với yêu cầu thiết kế thoát nước bảo đảm an toàn cho từng tuyến hầm. Cả hai đều cần được đánh giá nhưng không đồng nhất về giải pháp kỹ thuật.
Trong tầm nhìn quy hoạch 100 năm, phát triển giao thông ngầm gắn với hạ tầng thoát nước tại TP.HCM là hướng tiếp cận mới. Tuy nhiên, hiệu quả của định hướng này phụ thuộc vào việc cụ thể hóa trong các quy hoạch cấp dưới, chương trình đầu tư và yêu cầu thiết kế công trình. Quan trọng hơn, sự đồng bộ giữa giao thông và thoát nước phải được tính toán ngay từ khâu chuẩn bị đầu tư nhằm hạn chế nguy cơ ngập và bảo đảm khai thác an toàn, bền vững hệ thống hạ tầng đô thị.
