 |
| Bên cạnh nỗ lực điều tiết của ngành điện, các dự án năng lượng trọng điểm đang được đẩy nhanh tiến độ để bù đắp sự thiếu hụt nguồn cung. Ảnh: Lê Khôi |
Đối mặt với khó khăn
Tại Tọa đàm “Tiết kiệm điện và điện mặt trời áp mái: Giải pháp giảm áp lực cung ứng điện giai đoạn 2026 - 2030”, ông Mai Văn Khiêm - Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết, xu hướng nhiệt độ gia tăng và nắng nóng gay gắt không còn là dự báo mà đã trở thành thực tế.
Theo ông Khiêm, hiện tượng El Niño được dự báo kéo dài đến hết năm 2026 và đầu năm 2027, gây ra tình trạng khô hạn và thiếu mưa trên diện rộng, khiến rủi ro thiếu hụt nguồn nước tại các hồ thủy điện trong mùa khô năm 2027 trở nên rõ nét hơn. Điều này tạo ra một “rủi ro kép”: nhu cầu sử dụng điện, đặc biệt cho làm mát sẽ gia tăng, trong khi nguồn nước phục vụ sản xuất điện lại có nguy cơ thiếu hụt.
Ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) cho biết, hệ thống điện quốc gia đã ghi nhận mốc 1 tỷ kWh/ngày vào ngày 31/3/2026 - sớm hơn đáng kể so với các năm trước. Trong những ngày đầu tháng 4/2026, sản lượng tiêu thụ điện tiếp tục duy trì trên 1 tỷ kWh/ngày, trong đó ngày 8/4 thiết lập kỷ lục với 1,092 tỷ kWh, công suất cực đại đạt 52.225 MW.
Ông Trung nhận định, mốc 1,1 tỷ kWh/ngày hoàn toàn có thể được thiết lập nếu nắng nóng duy trì liên tiếp 4 - 5 ngày, nhu cầu điện mỗi ngày có thể tăng thêm khoảng 800 - 1.000 MW. Nếu nền nhiệt cao đó kéo dài thêm 3 - 4 ngày, mức tăng phụ tải cộng dồn thậm chí có thể lên tới 3.000 - 4.000 MW, gây áp lực rất lớn lên hệ thống.
Trong khi đó, phía nguồn cung đang đối mặt với nhiều khó khăn. Với thủy điện, sản lượng những ngày gần đây chỉ đạt khoảng 70 triệu kWh/ngày. “Đây là con số khá thấp nếu đặt cạnh nhu cầu sử dụng điện của toàn bộ nền kinh tế”, ông Trung cho hay.
Đối với nguồn điện khí, xung đột địa chính trị tại các khu vực trọng yếu (như eo biển Hormuz) đe dọa chuỗi cung ứng LNG toàn cầu, ảnh hưởng khoảng 25% sản lượng LNG cho châu Á.
Với nhiệt điện than, lĩnh vực này cũng chịu tác động từ khủng hoảng năng lượng toàn cầu. Một số quốc gia xuất khẩu than bắt đầu cân nhắc việc hạn chế, thậm chí không tiếp tục xuất khẩu.
Giải bài toán thế nào?
Trước áp lực nhu cầu điện ngày càng gia tăng, để bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định, liên tục cho sản xuất kinh doanh và đời sống nhân dân, ngày 30/3/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 10/CT-TTg về việc tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà.
Theo ông Trịnh Quốc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Điều tiết điện lực thuộc Bộ Công Thương, việc triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp quản lý nhu cầu và sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả trên phạm vi toàn quốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần giảm phụ tải đỉnh, nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống điện, giảm áp lực đầu tư nguồn điện mới. Đồng thời, việc phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ kết hợp hệ thống pin lưu trữ năng lượng phù hợp sẽ bổ sung nguồn điện tại chỗ, tăng cường tính linh hoạt của hệ thống điện, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.
Về dài hạn, đại diện Cục Điều tiết điện lực cho hay, tại Quy hoạch điện VIII cũng như Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt chương trình phát triển các nguồn điện với một kịch bản phát triển năng lượng tái tạo. Theo đó, từ nay đến năm 2030, tổng công suất điện mặt trời được định hướng phát triển trong khoảng từ 46.000 - 73.000 MW. Để đạt mục tiêu, Bộ Công Thương đang được Chính phủ giao xây dựng, trình Thủ tướng ban hành một quyết định về cơ chế khuyến khích, thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà trong các hộ gia đình.
Song song với đó, ngành điện đang đẩy mạnh đầu tư các dự án nguồn và lưới điện nhằm tăng cường năng lực cung ứng. Nhiều dự án lớn như Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch I, Thủy điện Trị An mở rộng, Thủy điện tích năng Bác Ái đang được tăng tốc triển khai. Hệ thống lưới điện truyền tải cũng được đầu tư mạnh với hàng loạt dự án đường dây 500kV, 220kV nhằm giải tỏa công suất và tăng khả năng truyền tải liên vùng.
Đồng tình với các giải pháp trên, ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Nam cho rằng, tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời áp mái là những giải pháp cần thiết, song nỗ lực của riêng ngành điện là chưa đủ, mà cần sự chung tay của toàn xã hội, từ người dân đến doanh nghiệp.
Bên cạnh các dự án điện do doanh nghiệp nhà nước triển khai như Đường dây 220kV Sơn La - Điện Biên, Đường dây 220kV Than Uyên - Lào Cai, Đường dây 500kV Bình Định - Krông Buk, Đường dây 500kV Vân Phong - Bình Định…, nhiều dự án điện tái tạo như Nhà máy Điện gió Eco Wind Kỳ Anh, Nhà máy Điện gió Kỳ Anh… cũng đang được các nhà đầu tư tư nhân đẩy mạnh triển khai.
Sự kết hợp này được kỳ vọng sẽ tạo ra “cú hích” giúp giải quyết hiệu quả thách thức cung ứng điện trong giai đoạn tới.
