 |
| Nghị định số 243/2026/NĐ-CP quy định, sản lượng điện dư được mua bán theo thỏa thuận, tối đa 50% sản lượng phát ra của hệ thống năng lượng mặt trời mái nhà. Ảnh: Lê Tiên |
Gỡ điểm nghẽn đầu tư
Trao đổi với phóng viên, ông An Đình Nhã, Tổng giám đốc Công ty CP Năng lượng Xanh An Gia (AG Green) cho biết, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 243/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định số 57/2025/NĐ-CP và Nghị định số 58/2025/NĐ-CP tạo ra một bước ngoặt thực sự trên bàn cờ chiến lược năng lượng. Đây không chỉ là sự nới lỏng cơ chế, mà là việc tái định nghĩa lại “luật chơi” cho toàn bộ ngành. Nghị định số 243/2026/NĐ-CP tập trung tháo gỡ 3 nhóm vướng mắc lớn, gồm: mở rộng đối tượng tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp; hoàn thiện cơ chế đối với các đơn vị bán lẻ điện trong khu, cụm công nghiệp; đơn giản hóa thủ tục đầu tư, mở rộng tỷ lệ điện dư được phép bán lên lưới.
Trước hết, Nghị định bổ sung nhiều đối tượng khách hàng: các trung tâm dữ liệu (data center), trạm sạc xe điện, trạm đổi pin và các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ sạc xe điện được tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA). Đây là tín hiệu tích cực cho các ngành đang phát triển nhanh tại Việt Nam.
Một điểm mới đáng chú ý tại Nghị định là mở rộng quyền tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp đối với các đơn vị bán lẻ điện trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp và khu công nghệ cao. Theo quy định, các đơn vị này được đầu tư nguồn điện năng lượng tái tạo và bán điện trực tiếp cho khách hàng thông qua lưới điện kết nối riêng. Theo đánh giá của doanh nghiệp, quy định này góp phần hoàn thiện cơ chế phát triển điện mặt trời mái nhà trong các khu, cụm sản xuất, đồng thời tạo thêm động lực thu hút đầu tư vào các mô hình phân phối điện độc lập.
Bên cạnh đó, Nghị định còn đơn giản hóa thủ tục, đồng thời mở rộng tỷ lệ sản lượng điện dư được phép bán lên lưới. Cụ thể, về thủ tục, đơn vị phát điện tái tạo đầu tư điện mặt trời mái nhà bán trực tiếp cho khách hàng lớn không phải thực hiện thủ tục đăng ký phát triển nguồn điện mặt trời mái nhà như trước đây, góp phần rút ngắn thời gian triển khai dự án.
Đối với việc mua bán sản lượng điện dư, Nghị định số 243 quy định, sản lượng điện dư được mua bán theo thỏa thuận, tối đa 50% sản lượng phát ra của hệ thống năng lượng mặt trời mái nhà thay vì mức 20% như quy định tại Nghị định số 58/2025/NĐ-CP. Đặc biệt, từ ngày Nghị định có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2030, trong trường hợp lưới điện còn khả năng tiếp nhận, hai bên có thể thỏa thuận mua vượt mức 50% nếu đáp ứng quy định.
“Đây là những điểm mới rất quan trọng của Nghị định số 243 trong việc thúc đẩy đầu tư vào điện mặt trời mái nhà nói riêng và điện tái tạo nói chung”, ông Nhã nhìn nhận.
Đồng tình với đánh giá trên, đại diện Công ty TNHH Ánh Dương Power cho rằng, Nghị định 243 là bước hoàn thiện quan trọng trong khung pháp lý về năng lượng tái tạo. Việc mở rộng đối tượng tham gia, bổ sung cơ chế mua bán điện trực tiếp, hợp pháp hóa Zero Export (thiết bị chống phát ngược), làm rõ quy định về điện mặt trời mái nhà và đơn giản hóa nhiều thủ tục sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp.
Cần sớm có hướng dẫn triển khai
Theo các chuyên gia năng lượng, điện mặt trời mái nhà là nguồn điện phân tán, giảm áp lực đầu tư nguồn và lưới điện. Nếu được triển khai đồng bộ, đây sẽ là một trong những giải pháp quan trọng để thực hiện Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và mục tiêu chuyển dịch năng lượng.
Đánh giá cao những điểm mới của Nghị định 243, song các nhà đầu tư cho rằng, hiệu quả của chính sách phụ thuộc rất lớn vào tiến độ ban hành các văn bản hướng dẫn. “Điều các nhà đầu tư chờ đợi hiện nay là hệ thống văn bản hướng dẫn cụ thể để có thể triển khai dự án, ký hợp đồng mua bán điện và tiếp cận cơ chế giá minh bạch. Nếu thiếu các hướng dẫn này, những điểm mới của Nghị định sẽ khó phát huy hiệu quả trên thực tế”, ông Nhã nhấn mạnh.
Theo đại diện AG Green, mặc dù Nghị định số 243/2026/NĐ-CP đã mở rộng cơ chế mua bán sản lượng điện dư của hệ thống điện mặt trời mái nhà, song nhiều nội dung quan trọng vẫn cần được hướng dẫn cụ thể để có thể triển khai trên thực tế. Đơn cử, Nghị định quy định sản lượng điện dư được mua bán theo thỏa thuận, tối đa bằng 50% sản lượng điện phát ra của hệ thống, nhưng chưa làm rõ cơ chế xác định giá mua điện cũng như phương án xử lý đối với trường hợp sản lượng vượt ngưỡng này.
Việc hướng dẫn chi tiết, đặc biệt về cơ chế xác định giá mua bán điện dư theo hướng có tiêu chí và mức giá rõ ràng, minh bạch không chỉ tạo cơ sở để nhà đầu tư yên tâm đầu tư mà còn hạn chế cơ chế “xin - cho”, bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng và minh bạch trên thị trường điện.
Bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế chính sách, cần tiếp tục đầu tư, nâng cấp lưới điện và khuyến khích phát triển hệ thống pin lưu trữ nhằm nâng cao khả năng hấp thụ nguồn điện mặt trời, bảo đảm vận hành an toàn, ổn định hệ thống điện.
Chia sẻ với báo chí mới đây, ông Nguyễn Quốc Việt, Tổng giám đốc Công ty CP Vinasol cho biết, kể từ khi DPPA được ban hành theo Nghị định số 58/2025/NĐ-CP, đến nay số dự án thực sự ký được hợp đồng vẫn rất hạn chế. Phần lớn hệ thống điện mặt trời mái nhà hiện vẫn vận hành theo hình thức “bám tải”, chỉ phát điện để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ tại chỗ. Điều này gây thiệt hại lớn cho nhà đầu tư vì bị cắt giảm công suất phát điện, hiệu quả sử dụng thấp, khó hấp dẫn đầu tư. Quy định cho phép bán tối đa 50% sản lượng điện dư lên lưới thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc mở rộng cơ chế, tạo động lực phát triển điện mặt trời mái nhà. Để chính sách phát huy hiệu quả, cơ quan quản lý cần khẩn trương ban hành hướng dẫn triển khai, tạo cơ sở để các nhà đầu tư sớm ký kết hợp đồng mua bán điện với đơn vị điện lực.
