 |
| Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương bám sát tiến độ từng dự án, ưu tiên các công trình trọng điểm. Ảnh: Song Lê |
Giải ngân còn phân hóa
Các con số về giải ngân đầu tư công cho thấy tín hiệu cải thiện nhưng vẫn ở “vùng khởi động”. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, năm 2026, Thủ tướng Chính phủ giao kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách nhà nước là 1.013.443,4 tỷ đồng. Đến hết tháng 3/2026, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã phân bổ chi tiết kế hoạch vốn đầu tư công khoảng 981,2 nghìn tỷ đồng. Vẫn còn 45,3 nghìn tỷ đồng chưa được phân bổ, thuộc về 14 bộ, cơ quan và 23 địa phương chưa hoàn tất giao vốn. Nếu loại trừ phần vốn mới bổ sung trong tháng 3 (khoảng 18,1 nghìn tỷ đồng để đầu tư xây dựng các trường học vùng biên giới), số vốn chưa phân bổ ở mức 27,2 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 2,7% kế hoạch. Tính đến hết ngày 31/3, tổng giá trị giải ngân vốn đầu tư công ước đạt 120,8 nghìn tỷ đồng, tương ứng 11,9% kế hoạch, tăng 2,2 điểm phần trăm và cao hơn khoảng 40,5 nghìn tỷ đồng so với cùng kỳ năm 2025.
Trong bối cảnh kinh tế quốc tế nhiều biến động, kết quả giải ngân đầu tư công 3 tháng qua được đánh giá là tích cực. Tuy nhiên, nếu đặt trong tương quan mục tiêu cả năm, đầu tư công mới ở giai đoạn khởi động, chưa bước vào pha tăng tốc. Áp lực đặt ra cho các quý còn lại là rất lớn. Để đạt mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao, tiến độ giải ngân trong 9 tháng cuối năm phải tăng mạnh, không chỉ về khối lượng mà cả chất lượng thực thi.
Ngoài vướng mắc về giải phóng mặt bằng và nguồn vật liệu, một trong những vấn đề nổi bật ảnh hưởng đến tình hình giải ngân đầu tư công là tiến độ phân bổ vốn chưa hoàn tất. Nguyên nhân chủ yếu vẫn xoay quanh các vấn đề quen thuộc như: dự án chưa hoàn tất thủ tục đầu tư, chưa đủ điều kiện bố trí vốn, hoặc đang trong quá trình điều chỉnh kế hoạch. Khi đầu vào - khâu chuẩn bị dự án - chưa thông, thì việc đẩy nhanh giải ngân sẽ khó đạt hiệu quả.
Về phía chủ đầu tư được giao kế hoạch vốn lớn, nơi cần tăng tốc lại đang chậm nhịp khiến bức tranh đầu tư công phân hóa rõ nét. Đơn cử, ở khối bộ, ngành trung ương, Bộ Quốc phòng với kế hoạch vốn khoảng 49.510 tỷ đồng đạt mức giải ngân 27,5%, Bộ Công an với kế hoạch vốn khoảng 39.881 tỷ đồng đạt tỷ lệ giải ngân 18,8%, trong khi Bộ Xây dựng với kế hoạch vốn lên tới 133.842 tỷ đồng mới giải ngân khoảng 2,2%.
Nhiều dự án chưa đảm bảo điều kiện phân bổ chi tiết kế hoạch vốn, do quá trình lập, thẩm định, phê duyệt hồ sơ kéo dài, phải điều chỉnh, bổ sung nhiều lần, hoặc phát sinh vướng mắc các thủ tục liên quan như đất đai, môi trường, quy hoạch. Thời điểm đầu năm, các chủ đầu tư cũng tập trung thực hiện các bước thiết kế, lập, thẩm định, phê duyệt dự toán và tổ chức lựa chọn nhà thầu; một số dự án phải thực hiện thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư do thay đổi quy mô, điều chỉnh thiết kế hoặc phát sinh hạng mục ngoài dự toán trong quá trình triển khai thi công xây dựng. Do đó khối lượng nghiệm thu, thanh toán phát sinh trong quý I chưa nhiều…
Những con số trên cho thấy một thực tế, nơi được giao nhiều vốn, kỳ vọng dẫn dắt tăng trưởng lại chưa tạo được nhịp giải ngân tương xứng.
Đầu tư công phải hiệu quả và tạo năng lực sản xuất mới
Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), 3 tháng qua, tổng vốn đầu tư toàn xã hội ước đạt hơn 744,7 nghìn tỷ đồng, tăng 10,7% so với quý I/2025, trong đó khu vực tư nhân và FDI đều ghi nhận mức tăng tích cực. Cụ thể, trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội, khu vực nhà nước đạt hơn 205 nghìn tỷ đồng, chiếm 27,8%; khu vực ngoài nhà nước đạt hơn 402 nghìn tỷ đồng, tương ứng 54,1%; khu vực FDI đạt hơn 135 nghìn tỷ đồng, chiếm 18,1%. Vốn FDI đăng ký đạt 15,2 tỷ USD, tăng 42,9%; vốn FDI thực hiện ước đạt 5,4 tỷ USD, tăng 9,1%. Khu vực đầu tư tư nhân có gần 55 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới với vốn đăng ký 510 nghìn tỷ đồng, tăng 43% về vốn đăng ký so với cùng kỳ năm ngoái.
Các con số này cho thấy dòng vốn trong nền kinh tế không thiếu, vấn đề là khả năng hấp thụ và chuyển hóa thành tăng trưởng. Dòng vốn đầu tư công cần được thúc đẩy giải ngân mạnh mẽ và hiệu quả hơn để dẫn dắt đầu tư tư.
Sự phân hóa giữa các bộ, ngành và địa phương nêu trên cho thấy năng lực thực thi đang là “điểm nghẽn”. Ngoài ra, hiện có sự chuyển biến trong tư duy điều hành đầu tư công, yêu cầu chuyển trọng tâm từ “giải ngân bao nhiêu” sang “hiệu quả sử dụng vốn như thế nào”. Đầu tư công không chỉ nhằm đạt tỷ lệ giải ngân cao, mà còn phải tạo ra năng lực sản xuất mới, hạ tầng mới và động lực tăng trưởng thực chất.
Trong các phiên họp thường kỳ thời gian gần đây, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải bám sát tiến độ từng dự án, ưu tiên các công trình trọng điểm, đồng thời bảo đảm giải ngân gắn với chất lượng và hiệu quả đầu ra. Đây là sự thay đổi mang tính bản chất, chuyển từ tư duy giải ngân hết vốn sang tạo giá trị, động lực tăng trưởng cho nền kinh tế.
Năm 2026 ghi nhận lượng vốn đầu tư công cần giải ngân lớn nhất từ trước đến nay, khiến áp lực giải ngân gia tăng. Bộ Tài chính kiến nghị các bộ, cơ quan trung ương và địa phương triển khai 9 nhóm giải pháp. Theo đó, trước mắt ưu tiên công tác phân bổ chi tiết kế hoạch vốn cho các nhiệm vụ, dự án và triển khai các thủ tục đầu tư. Tập trung chỉ đạo tháo gỡ vướng mắc về giải phóng mặt bằng và vật liệu, trong đó thường xuyên theo dõi bám sát diễn biến thị trường để có giải pháp đảm bảo cung cầu hàng hóa, giá vật liệu xây dựng. Đối với các dự án trọng điểm quốc gia lĩnh vực giao thông vận tải cần tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ thi công từ đầu năm; đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị đầu tư một số dự án đường sắt quan trọng, nhất là tuyến đường sắt kết nối Việt Nam - Trung Quốc…
Trong bối cảnh áp lực tăng trưởng ngày càng lớn, các quý tới cần thiết có bước chuyển mạnh mẽ hơn về chất lượng thực thi để dòng vốn đầu tư công không chỉ được giải ngân nhanh, mà còn thực sự trở thành lực kéo của nền kinh tế nhằm chạm tới mục tiêu tăng trưởng như kỳ vọng.
