Công thức đánh giá những công trình mở đường phát triển

Lựa chọn đúng nhà thầu, nhà đầu tư là tìm ra chìa khóa để xây dựng các công trình đảm bảo chất lượng, hiệu quả. Ảnh: Phúc An

Theo ông, làm thế nào để đánh giá chính xác hiệu quả thực chất của một công trình được xem là mở đường phát triển?

Bước vào kỷ nguyên vươn mình, đất nước rất cần những dự án/công trình có tính “mở đường” cho sự phát triển. Hiện nay, nước ta đang định hình chiến lược phát triển tầm nhìn 100 năm, trong đó rất cần chiến lược phát triển hệ thống hạ tầng giao thông - “mạch máu” của nền kinh tế. Bởi mỗi công trình giao thông hoàn thành sẽ kéo theo sự chuyển mình của kinh tế - xã hội tại những vùng, miền mà tuyến đường đi qua.

Theo tôi, để đánh giá hiệu quả của một công trình giao thông, cần phải đánh giá theo ba nhóm tiêu chí. Tiêu chí thứ nhất là hiệu quả kinh tế mà công trình tạo ra. Ví dụ, một tuyến đường bộ cao tốc hoàn thành, đảm bảo chất lượng được đưa vào vận hành không chỉ rút ngắn khoảng cách đi lại, tiết giảm chi phí, thời gian di chuyển, mà kinh tế các vùng có dự án đi qua đều khởi sắc. Tiêu chí thứ hai là giá trị xã hội - cộng đồng, nghĩa là công trình đem lại giá trị cho người dân thụ hưởng một cách bình đẳng, tạo ra động lực, cơ hội sinh kế bền vững cho nhiều người dân ở các vùng, miền khác nhau. Tiêu chí thứ ba cần đánh giá là công trình phải thân thiện với môi trường. Việc đầu tư xây dựng các công trình giao thông cần song hành đánh giá với giải pháp bảo vệ môi trường như “qua thung lũng làm cầu, qua núi làm hầm” để giữ được cấu trúc bền vững của thiên nhiên, hài hòa với thiên nhiên.

Để tạo ra những công trình chất lượng cần hội tụ những yếu tố gì, thưa ông?

Tôi cho rằng, một công trình chất lượng thì trước hết phải đáp ứng các quy định của thiết kế, tiêu chuẩn kỹ thuật nhằm hướng tới sự hài lòng của người sử dụng. Ví dụ, một công trình đường bộ cao tốc muốn đảm bảo cho các phương tiện lưu thông an toàn, liên tục với tốc độ cao (80 - 120 km/h) trong suốt hành trình thì mặt đường phải đảm bảo độ êm thuận, khả năng bám dính… Không những thế, cần phải bố trí đầy đủ các công trình phục vụ người tham gia giao thông như trạm dừng nghỉ (trung bình 60 km/1 trạm dừng nghỉ), cây xanh, cảnh quan hai bên đường... Việc đánh giá chất lượng của một công trình giao thông cần tính đến cả vòng đời tuổi thọ, đánh giá toàn diện theo chiều dài thời gian. Hiện nay, nhiều người vẫn nghĩ xây xong công trình, nghiệm thu, bàn giao đưa vào sử dụng là xong. Nhưng để duy trì được chất lượng lâu bền, ngoài việc làm tốt các yếu tố “đầu vào” từ giai đoạn khảo sát, thiết kế, thi công xây dựng công trình, thì công tác vận hành, quản lý trong quá trình khai thác đóng vai trò rất quan trọng (bao gồm điều tiết giao thông, duy tu, bảo dưỡng…). Việc “sinh” (xây dựng) và “dưỡng” (khai thác, vận hành) cần được quan tâm đúng mức và song hành thì công trình mới đảm bảo chất lượng, hoạt động lâu bền và đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội.

Việc lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư được đánh giá là yếu tố then chốt để có công trình tốt. Vậy làm thế nào để “tránh bẫy” nhà thầu, nhà đầu tư có hồ sơ “đẹp” nhưng thực tế triển khai “khác xa”?

Những công trình quy mô lớn, có tính chiến lược mở đường phát triển thì đòi hỏi phải cân nhắc, chọn lọc để trao cho nhà thầu, nhà đầu tư thực sự có năng lực xứng tầm. Những công trình hiện đại, công nghệ cao phải lựa chọn kỹ lưỡng nhà thầu, nhà đầu tư có uy tín, đã chuyên môn hóa, chuyên nghiệp hóa, có bề dày kinh nghiệm triển khai thi công, khẳng định được chất lượng, tiến độ và uy tín trong quản trị qua những công trình hoàn thành. Những nhà thầu có uy tín và năng lực đã được khẳng định cùng thời gian sở hữu đội ngũ giỏi chuyên môn, trình độ quản lý chuyên nghiệp, sẽ tìm được các giải pháp tối ưu trong quá trình thực hiện dự án. Lựa chọn đúng nhà thầu, nhà đầu tư là tìm ra chìa khóa để xây dựng các công trình đảm bảo chất lượng, hiệu quả cho đất nước.

Còn câu chuyện “tránh bẫy” nhà thầu, nhà đầu tư có hồ sơ đẹp nhưng thực tế triển khai “khác xa” thì chỉ cần giám sát chặt sau đấu thầu. Cần áp dụng các hình thức ràng buộc trách nhiệm chặt chẽ để xử lý nghiêm những nhà thầu “cam kết một đằng, thực hiện một nẻo”. Ví dụ, chủ đầu tư có thể thông qua tư vấn giám sát kiểm tra thực tế tại hiện trường, nếu nhân sự, thiết bị… của nhà thầu không đúng như trong hồ sơ dự thầu thì yêu cầu phải đáp ứng. Nếu không thì hủy kết quả đấu thầu và lựa chọn nhà thầu khác. Khi thực hiện giám sát chặt, nghiêm túc sau đấu thầu thì quá trình thi công sẽ không xảy ra việc nhân lực, máy móc, thiết bị, vật liệu chất lượng thấp… “lọt” vào công trường.

Những dự án mở đường phát triển thường có quy mô lớn, công nghệ hiện đại, tân tiến, có những “cái mới” chưa từng triển khai thực hiện. Vậy theo ông, cần có “bệ đỡ” chính sách như thế nào để thu hút nhà thầu, nhà đầu tư dấn thân vào những dự án này?

Trong việc thu hút, lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư có tâm và có tầm thì hệ thống các quy định pháp luật đóng vai trò rất quan trọng. Nếu muốn khơi thông nguồn lực, thu hút được các nhà thầu, nhà đầu tư chuyên nghiệp thì chắc chắn phải tháo gỡ những “điểm nghẽn” về chính sách gây cản trở, tạo rủi ro cho nhà thầu, nhà đầu tư trong quá trình tham gia dự án. Để làm được điều đó, cơ quan chức năng cần lắng nghe tiếng nói phản biện của xã hội, chuyên gia, nhà thầu, nhà đầu tư trong quá trình xây dựng chính sách cũng như trong quá trình triển khai thực hiện với phương châm cầu thị và “mở”, sẵn sàng điều chỉnh khi thấy không phù hợp với thực tiễn. Điều này vừa tạo sức hút cho các công trình, dự án, đồng thời tạo niềm tin lâu dài để nhà thầu, nhà đầu tư cùng chung sức, đồng hành với Nhà nước trong việc xây dựng các công trình lớn, góp phần vào sự phát triển vững bền của quốc gia.