Thách thức trong chống gian lận, tham nhũng ở Việt Nam

Phát hiện các hành vi gian lận, tham nhũng tại các dự án đầu tư công, trong đó có các dự án ODA đang được coi là một thách thức, đòi hỏi nhiều nỗ lực từ phía các cơ quan quản lý. Cùng với chế tài xử phạt nghiêm minh, coi báo chí là kênh giám sát trong phát hiện các hành vi sai phạm là giải pháp được quan tâm hiện nay và bước đầu đã mang lại hiệu quả.

Phát hiện các hành vi gian lận, tham nhũng tại các dự án đầu tư công, trong đó có các dự án ODA đang được coi là một thách thức, đòi hỏi nhiều nỗ lực từ phía các cơ quan quản lý. Cùng với chế tài xử phạt nghiêm minh, coi báo chí là kênh giám sát trong phát hiện các hành vi sai phạm là giải pháp được quan tâm hiện nay và bước đầu đã mang lại hiệu quả.

IMG

Trong gần 30 năm thực hiện chính sách đổi mới, Việt Nam đã nhận được nguồn hỗ trợ ODA với số tiền khoản 80 tỷ USD

 Ảnh: Lê Tiên

 

Tham nhũng xảy ra tại các dự án ODA

Tại Hội nghị cấp cao với chủ đề “Tăng cường quản trị thúc đẩy phát triển tại Việt Nam” do Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Nhóm Ngân hàng Thế giới vừa tổ chức tại Hà Nội, Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Trần Đức Lượng cho biết: “Trong gần 30 năm thực hiện chính sách đổi mới, Việt Nam đã nhận được nguồn hỗ trợ ODA với số tiền khoản 80 tỷ USD. Một tỷ trọng lớn số tiền này được phân bổ trong các dự án phát triển hạ tầng kinh tế như giao thông, cảng biển, sân bay, hạ tầng đô thị… Đây thường là những dự án lớn, phức tạp về kỹ thuật, thực hiện trong thời gian dài với nhiều bên liên quan, vì thế dễ xảy ra các hành vi tham nhũng, gian lận”. 

 

Thách thức nào đối với các dự án đầu tư công, trong đó có dự án ODA?

IMG

Ông Trần Đức Lượng,
Phó Tổng Thanh tra Chính phủ:

Vẫn còn có thực tế một số Bộ, ngành, địa phương coi ODA là “nguồn viện trợ không hoàn lại” hoặc chí ít thì “đời mình chưa phải lo trả nợ”, nên dẫn tới việc triển khai các dự án không thực sự cần thiết hoặc buông lỏng công tác giám sát, kiểm tra thực hiện dự án. Do đó, chúng ta cần phải thay đổi nhận thức về ODA để không sử dụng lãng phí nguồn lực này và để ODA thực sự là vốn mồi cho phát triển.

IMG

Ông Walter Poick,
Giám đốc Ban Dịch vụ hoạt động và Quản lý tài chính thuộc Ngân hàng Phát triển châu Á:

Các bên liên quan có thể có hành vi gian lận, tham nhũng trong việc thực hiện quy trình đấu thầu, bắt đầu từ lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu, chuẩn bị hồ sơ mời thầu, chuẩn bị hồ sơ dự thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu, thương thảo hợp đồng, quản lý hợp đồng. Ở Việt Nam có tình trạng một số bên mời thầu đưa ra trong HSMT các tiêu chí về năng lực, kỹ thuật không hợp lý dẫn tới khiếu nại và phải đấu thầu lại...…hoặc các tiêu chí đánh giá thiếu sự rõ ràng dẫn tới các đánh giá thiên lệch./.

 

 

Tuy nhiên, theo ông Trần Đức Lượng, thực tế những vụ việc tham nhũng, gian lận được phát hiện và xử lý trong thời gian qua chưa tương xứng với những đánh giá về mức độ rủi ro trong lĩnh vực này. Cho đến nay, những vụ gian lận, tham nhũng liên quan tới các dự án ODA phát hiện được không nhiều, có thể kể tới vụ án tại Ban quản lý các dự án 18 (PMU18) thuộc Bộ Giao thông vận tải năm 2005; vụ án nhận hối lộ tại dự án Đại lộ Đông - Tây (PCI) năm 2008; và gần đây nhất là nghi án hối lộ tại dự án Đường sắt đô thị Hà Nội (JTC) hiện đang trong quá trình điều tra làm rõ. Điều cần lưu ý là, trong cả 3 vụ việc điển hình nêu trên, những nghi vấn tham nhũng, sai phạm không phải do chủ đầu tư hay các cơ quan nhà nước có trách nhiệm quản lý nguồn vốn ODA phát hiện, mà do báo chí nước ngoài đưa tin (vụ việc PCI và JTC) hay vụ án PMU 18 được cơ quan điều tra phát hiện từ một vụ án hình sự khác (cá độ bóng đá). 

 

Mặt khác, ông Trần Đức Lượng cho biết: “Cho tới nay, chúng ta vẫn chưa có một tổng kết, đánh giá chuyên đề nào về việc phát hiện gian lận, tham nhũng thông qua hoạt động giám sát, thanh tra, kiểm toán trong quá trình thực hiện các dự án ODA. Do đó, việc phát hiện gian lận, tham nhũng trong lĩnh vực này vẫn là một thách thức, đòi hỏi nhiều nỗ lực trong thời gian tới”.

 

Phát huy vai trò của báo chí trong chống gian lận, tham nhũng

Theo các chuyên gia kinh tế, hành vi gian lận, tham nhũng trong lĩnh vực đầu tư công phổ biến hiện nay là sự câu kết giữa các doanh nghiệp, nhà thầu với chủ đầu tư và các bên liên quan. Cụ thể, nhà thầu thường thông qua việc hối lộ để giành lợi thế và những ưu đãi không chính đáng từ phía chủ đầu tư trong quá trình xem xét, quyết định đơn vị trúng thầu. 

 

Để ngăn ngừa hành vi gian lận, tham nhũng tại các dự án đầu tư, trong đó có các dự án ODA, các nhà tài trợ cho rằng, cần có chế tài xử phạt nghiêm với tất cả những bên liên quan có hành vi này. 

 

Ông Anders Hjorth Agerskov thuộc Ngân hàng Thế giới (WB) cho rằng: “Cần có chế tài xử phạt nghiêm đối với tất cả các nhà thầu có hành vi gian lận, tham nhũng. Nếu một nhà thầu vi phạm quy định này sẽ bị WB đưa vào Danh sách đen và có thể áp dụng lệnh cấm chéo. Chẳng hạn, một nhà thầu bị cấm bởi một trong số các ngân hàng phát triển đa phương thì có thể sẽ áp dụng cho tất cả các ngân hàng phát triển đa phương khác trên thế giới”.

 

Tuy nhiên, ông Anders Hjorth Agerskov cho rằng: “Việc tìm ra nhà thầu có hành vi gian lận, tham nhũng trong các dự án không phải là dễ dàng. Trong trường hợp đã có đủ bằng chứng thì cần áp dụng chế tài xử phạt nghiêm minh theo quy định của pháp luật”.

 

Đồng quan điểm trên, ông Lê Văn Tăng, Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho rằng: “Chúng ta phải xử phạt nghiêm đối với những người có hành vi gian lận, tham nhũng, vì nếu không xử phạt nghiêm thì sẽ không mang lại hiệu quả. Chính vì vậy, Luật Đấu thầu 2013 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2014) đã quy định chế tài xử phạt rất nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm này. Cụ thể, thay vì liệt kê một loạt các hành vi bị cấm như trước thì Luật Đấu thầu 2013 quy định theo nhóm hành vi bị cấm; quy định thêm các biện pháp xử phạt bổ sung (đăng tải công khai tổ chức, cá nhân vi phạm trên Báo Đấu thầu, Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia…). Đồng thời, Luật Đấu thầu 2013 đã đưa ra khái niệm thế nào là “thông thầu”, là “gian lận”, là “cản trở”... nhằm giúp cho quá trình thực hiện được rõ ràng và thuận lợi”. Ngoài ra, để tăng cường tính phòng ngừa, ngăn chặn các hành vi gian lận, tham nhũng trong đấu thầu, Luật Đấu thầu 2013 còn bổ sung hình thức xử phạt trong mối quan hệ kinh tế, dân sự.

 

Đánh giá cao vai trò của báo chí trong việc phát hiện các hành vi gian lận, tham nhũng trong đấu thầu, ông Lê Văn Tăng cho biết: “Ngay sau khi Luật Đấu thầu 2013 được Quốc hội thông qua, cơ quan đầu tiên mà Cục Quản lý đấu thầu hướng dẫn và phổ biến Luật không phải là chủ đầu tư, bên mời thầu, mà chính là các nhà báo thuộc các cơ quan thông tấn báo chí. Họ chính là kênh giám sát thực thi Luật Đấu thầu trên cả nước. Nếu nơi này, nơi kia thực hiện công tác đấu thầu không đúng, các cơ quan ngôn luận sẽ là người vạch trần những hành vi sai trái về đấu thầu”.

Trung Hiếu

 

 

ngocthanh