Thách thức của doanh nghiệp Việt khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu

Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng của kinh tế Việt Nam với sự xuất hiện của các dự án đầu tư lớn từ các tập đoàn đa quốc gia như Samsung, LG, Microsoft, Intel, Mitsubishi Heavy Industries… là cơ hội tốt để doanh nghiệp (DN) trong nước tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, theo các chuyên gia kinh tế, phần lớn DN Việt Nam lại chưa thực sự tận dụng tốt cơ hội này.

Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng của kinh tế Việt Nam với sự xuất hiện của các dự án đầu tư lớn từ các tập đoàn đa quốc gia như Samsung, LG, Microsoft, Intel, Mitsubishi Heavy Industries… là cơ hội tốt để doanh nghiệp (DN) trong nước tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, theo các chuyên gia kinh tế, phần lớn DN Việt Nam lại chưa thực sự tận dụng tốt cơ hội này. 

 

Doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội

Sự gia tăng không ngừng của các chuỗi cung ứng toàn cầu cùng sự phát triển của khu vực dịch vụ đã và đang đem đến nhiều điều kiện thuận lợi cho DN Việt Nam. 

Theo ông Đỗ Nhất Hoàng, Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Việt Nam đang nắm trong tay một cơ hội lớn với bước khởi đầu đầy thuận lợi khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Chỉ tính riêng sự xuất hiện của Tập đoàn Samsung và các công ty thành viên cùng các dự án phát triển của Samsung Electronics, Samsung Display, Samsung Electro-Mechanics… đã đưa Hàn Quốc trở thành nhà đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực công nghiệp điện tử lớn nhất tại Việt Nam trong năm 2014, với tổng vốn đầu tư dự kiến vượt ngưỡng 10 tỷ USD. Các dự án này đang từng bước hình thành chuỗi sản xuất và cung ứng linh kiện điện tử tại Việt Nam với sự tham gia của hơn 100 DN vệ tinh nước ngoài cùng một số DN trong nước hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ. 

IMG

Tại Khu công nghiệp Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh đang triển khai xây dựng thí điểm Cụm công nghiệp hỗ trợ và dự kiến tiếp nhận khoảng 40 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ cho lắp ráp điện tử, ô tô và cơ khí chính xác

 Ảnh: Lê Tiên 

 

Đến giờ phút này, tham gia vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu không còn là xu hướng mà trở thành nhu cầu thực sự của các DN.

Việc Việt Nam đang tích cực đàm phán tham gia Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) sẽ là cơ hội cho DN Việt Nam gia nhập nhanh hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Sau 19 vòng đàm phán, đến nay, các nước tham gia TPP đã đạt được sự nhất trí về các nội dung liên quan đến DN, hướng đến giải quyết các vấn đề của khu vực này. Trong khuôn khổ các nội dung liên quan đến DN, các nước tham gia TPP chú trọng việc trao đổi thông tin, thúc đẩy hợp tác đào tạo cho các DN. 

Đặc biệt, các nước tham gia TPP có mức độ phát triển kinh tế khác nhau, đặc thù của khu vực DN cũng khác nhau. Chẳng hạn, một DN nhỏ và vừa của Hoa Kỳ có thể có quy mô tương đương với một DN lớn của Việt Nam. Vì vậy, các nước này đã cố gắng phân định tiêu chí DN nhỏ và vừa của một nước lớn và một nước đang phát triển; từ đó thiết kế ra các quy định phù hợp cho tất cả các DN nhỏ và vừa trong TPP, đáp ứng được nhu cầu hỗ trợ của các DN nhỏ và vừa tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. 

Đối với thị trường ASEAN, cơ hội cho DN Việt Nam xuất khẩu sang các nước thành viên khác của ASEAN đang lớn hơn bao giờ hết khi Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) dự kiến sẽ được thành lập năm 2015. Theo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công Thương, khi AEC được thành lập, Việt Nam sẽ có cơ hội tham gia các chuỗi cung ứng toàn cầu không những với các nước ASEAN khác, mà cả với các nước đã tham gia Hiệp định Thương mại tự do với ASEAN như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc. Theo ông Hải, có thể ở giai đoạn đầu, trong một chuỗi sản phẩm, Việt Nam chỉ tham gia một số khâu đơn giản, nhưng theo thời gian, Việt Nam sẽ có cơ hội đón những DN đầu tư vào những khâu có giá trị cao hơn như sản xuất vi mạch, chip…

 

Loay hoay tìm chỗ đứng

Mặc dù cơ hội đang mở ra rất lớn cho DN Việt Nam, tuy nhiên, theo số liệu của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), sự tham gia của DN Việt trong mạng lưới sản xuất chuỗi giá trị toàn cầu còn thấp so với các nền kinh tế có quy mô tương tự trong khu vực Đông Nam Á. Cụ thể, mới chỉ 36% DN Việt tham gia vào mạng lưới sản xuất, bao gồm cả xuất khẩu trực tiếp và gián tiếp, trong khi tỷ lệ này ở Malaysia, Thái Lan là 60%. Thực trạng này khiến chuỗi cung ứng ở nền kinh tế Việt Nam bị phân tán và ít khả năng được hưởng lợi từ hiệu ứng lan tỏa vốn đầu tư nước ngoài, chuyển giao công nghệ, chuyển giao kiến thức và nâng cao năng suất.

Theo VCCI, nguyên nhân chính của thực trạng này là do Việt Nam chỉ có khoảng 4% DN lớn và vừa trong tổng số DN, nên năng lực cạnh tranh, tham gia vào chuỗi cung ứng thấp và chỉ hướng vào thị trường bản địa.

Theo PGS. TS Phạm Tất Thắng, Viện Nghiên cứu thương mại thuộc Bộ Công Thương, trong quá trình thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), ngoài việc thu hút nguồn vốn, công nghệ của DN FDI, bất kì quốc gia nào cũng mong muốn kết nối hoạt động của các DN trong nước với các DN FDI, nhất là các tập đoàn đa quốc gia để tham gia vào chuỗi sản xuất toàn cầu, qua đó, nâng cao năng lực cạnh tranh của DN và của cả nền kinh tế. Tuy nhiên, ở nước ta, mặc dù nhiều tập đoàn đa quốc gia đã có hoạt động đầu tư sản xuất, kinh doanh, nhưng các DN trong nước gần như đứng ngoài chuỗi giá trị toàn cầu mà các DN FDI đang sản xuất tại Việt Nam.

Thực tế cho thấy, tại thời điểm này, Việt Nam đã thu hút khoảng 500 DN FDI từ các quốc gia có nền sản xuất tiên tiến, đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ như: sản xuất linh kiện điện tử, phụ tùng kim loại, linh kiện cao su… Tuy nhiên, vẫn thiếu bóng dáng của các DN sản xuất trong nước trong lĩnh vực này. Dấu ấn của ngành công nghiệp Việt Nam còn rất mờ nhạt trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Lấy ví dụ từ Bắc Ninh, vốn là tâm điểm của nhiều khu công nghiệp điện tử, hiện đã thu hút được 130 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ. Trong đó có nhiều nhà sản xuất, lắp ráp lớn có thương hiệu đa quốc gia như Samsung, Canon, Nokia, Foxcom… Giá trị sản xuất công nghiệp của khối DN FDI liên quan tới công nghiệp hỗ trợ hiện đạt trên 40 nghìn tỷ đồng. Tại Khu công nghiệp Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh đang triển khai xây dựng thí điểm Cụm công nghiệp hỗ trợ trên diện tích 50 ha, với 200 nghìn m2 nhà xưởng và dự kiến tiếp nhận khoảng 40 DN công nghiệp hỗ trợ cho lắp ráp điện tử, ô tô và cơ khí chính xác. Tuy nhiên, điều đáng buồn là qua khảo sát thực tế, số DN Việt Nam tham gia vào sân chơi này còn rất ít và đang có xu hướng bị áp đảo bởi các doanh nghiệp FDI.  

Theo PGS. TS Nguyễn Mạnh Quân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển DN, Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, đối với DN, phải nhìn nhận dưới hai góc độ: năng lực tư duy và năng lực thực hành. Về năng lực tư duy, có thể khẳng định DN Việt Nam không thua kém các quốc gia trong khu vực. Tuy nhiên, các DN trong nước hiện đầu tư rất ít cho khoa học công nghệ, nên năng suất lao động thấp và năng lực thực hành yếu. Điều này cản trở việc DN có đủ điều kiện để tham gia chuỗi cung ứng giá trị toàn cầu.

Bên cạnh đó, theo các chuyên gia, một điểm yếu của các DN Việt Nam là thiếu sự liên kết giữa các DN với nhau khi tham gia chuỗi cung ứng. Hầu hết các DN phải tự tìm chiến lược và chỗ đứng cho mình trên thị trường. Trong khi đó, trong chuỗi sản xuất, cung ứng một sản phẩm, thay vì chỉ một DN đứng ra sản xuất, có thể hợp tác với các DN khác để chuyên môn hóa từng khâu, từng công đoạn sản xuất.

Hưng Thịnh

 

 

ngocthanh