Tạo đồng thuận để dự án PPP thành công

Để thực hiện thành công một dự án đầu tư theo hình thức đối tác công - tư (PPP), điều trước tiên là phải tạo sự đồng thuận cao từ lãnh đạo các cấp cho tới người dân thụ hưởng.

Để thực hiện thành công một dự án đầu tư theo hình thức đối tác công - tư (PPP), điều trước tiên là phải tạo sự đồng thuận cao từ lãnh đạo các cấp cho tới người dân thụ hưởng. Đây là quan điểm chung của phần lớn các đại biểu đến từ các Bộ, ngành, địa phương cũng như các chuyên gia quốc tế có mặt tại Hội nghị Đối thoại cấp kỹ thuật Việt Nam - JBIC lần thứ nhất về hợp tác công - tư tại Việt Nam vừa được tổ chức.

IMG

Ảnh: Nhã Chi

Mỗi đơn vị cần thành lập một bộ phận chuyên trách về PPP

 

Phát biểu tại Hội nghị, ông Hideo Naito - Vụ trưởng Vụ Tài chính, Điện và Nước của Ngân hàng Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JBIC) cho biết, thông thường một dự án PPP tồn tại trong thời gian từ 20 - 30 năm. Trong suốt vòng đời dự án, rủi ro có thể xảy ra ở bất cứ giai đoạn nào, không chỉ ở khâu hoàn thành thi công, mà còn xảy ra ngay cả khâu cuối cùng là vận hành, bảo dưỡng, bao tiêu sản phẩm. 

 

Điều này cho thấy mức độ quan trọng của việc quản lý rủi ro hiệu quả là một trong những khâu quan trọng nhất trong dự án PPP. Do đó, Phó Thủ tướng Chính phủ Hoàng Trung Hải đã chỉ đạo, mỗi cơ quan Bộ, ngành, địa phương cần phải có một đơn vị theo dõi rủi ro, hay thành lập một đơn vị quản lý dự án PPP chuyên nghiệp, tùy theo năng lực. 

 

Theo ông Lê Văn Tăng – Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, trong số các Bộ, ngành, địa phương, đã có Bộ Giao thông vận tải, TP.HCM thành lập một đơn vị phụ trách về PPP. Như vậy, không chỉ Chính phủ mà ngay cả các Bộ, ngành, địa phương cũng đã nhận thấy tầm quan trọng của việc quản lý dự án PPP, đặc biệt là quản lý rủi ro và sự cần thiết phải thành lập bộ máy chuyên trách. 

 

Đây là một dấu hiệu tốt, ông Hideo Naito nhận định. Một khi tất cả đều nhận thức được tầm quan trọng của PPP, cùng đồng lòng “chung lưng đấu cật” với Nhà nước thì mọi khó khăn sẽ dễ giải quyết hơn. Ông Hideo Naito tin tưởng rằng, không lâu nữa Việt Nam sẽ có những dự án PPP tốt.

 

Rất cần sự chia sẻ khó khăn

 

Tại Hội nghị, một số đại biểu bày tỏ băn khoăn, PPP là một vấn đề hoàn toàn mới, rất khó và phức tạp, cho nên không phải ai cũng hiểu thấu đáo, có nhận thức đầy đủ và cập nhật thông tin thường xuyên về nó. Thậm chí, cho đến nay, một số người vẫn cho rằng dự án PPP là quá dễ để thực hiện vì những dự án được chọn là những dự án có khả năng thu hồi vốn, có tính thương mại cao, xác định rõ lợi nhuận mà nhà đầu tư tư nhân được hưởng. Do đó, các đại biểu đề nghị, trước tiên là cần tăng cường nâng cao nhận thức cho lãnh đạo các Bộ, ngành và chính quyền các cấp để tạo sự đồng thuận, nhất trí cao mới có thể thực hiện thành công một dự án PPP trường kỳ, kéo dài trong nhiều nhiệm kỳ. 

 

Mặt khác, cần tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức cho cộng đồng để tạo đồng thuận trong xã hội, bởi người dân chính là đối tượng được hưởng lợi từ những dịch vụ mà dự án PPP cung cấp. Thông thường khi tiếp cận với một dịch vụ đắt hơn bình thường thì người dân sẽ nghĩ là do Nhà nước “thiên vị” nhà đầu tư, tức chỉ nghĩ đến việc mang lại lợi nhuận cho nhà đầu tư. Do đó, phải thay đổi nhận thức của người dân, để họ hiểu rằng mục đích cuối cùng của việc thực hiện dự án PPP là cung cấp dịch vụ cho người dân trong khi nguồn lực của Nhà nước có hạn. Để đảm bảo đạt được mục đích cuối cùng này, thậm chí, khi dự án mất khả năng trả nợ, hoặc nhà đầu tư phá sản thì cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ phải tìm một nhà đầu tư khác để đảm bảo mọi người dân được tiếp cận dịch vụ. 

IMG

Ảnh: LTT

Chuyên gia của JBIC nhấn mạnh, sự ủng hộ và đồng thuận của người dân không chỉ có ý nghĩa trong việc tiếp cận dịch vụ sau khi dự án kết thúc, mà còn có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong quá trình thực hiện dự án. 

 

Để dự án PPP thành công, ngay từ đầu quy trình đấu thầu phải công khai, minh bạch, để có thể lựa chọn được nhà đầu tư có đủ năng lực và giá cả cạnh tranh nhất. Đây cũng là một trong những nỗ lực để đưa quy định đấu thầu cạnh tranh vào Dự thảo Quyết định sửa đổi Quyết định 71/2010/QĐ-TTg nhằm tránh rủi ro tổn thất cho Nhà nước và người dân. Trong đó, phương thức hai túi hồ sơ được xem là một trong những phương thức đấu thầu hiệu quả nhất đảm bảo tính cạnh tranh, công bằng, nếu nhà thầu nào đáp ứng được năng lực kỹ thuật, kinh nghiệm thì mới được xem xét, đánh giá hồ sơ tài chính, ông Lê Văn Tăng – đại diện đơn vị soạn thảo Dự thảo cho biết. 

 

Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ

 

Nếu chỉ dừng lại ở việc tăng cường nhận thức cho lãnh đạo chính quyền các cấp hay tạo sự đồng thuận sâu rộng trong cộng đồng xã hội thì vẫn chưa đủ, bởi vấn đề quan trọng nhất vẫn là người thực hiện, người được giao trọng trách quản lý dự án PPP. 

 

Theo ông Lê Văn Tăng, với một dự án PPP, cán bộ được giao quản lý dự án phải có khả năng dự báo, bao gồm dự báo về tài chính, hoàn vốn cho nhà đầu tư, xử lý rủi ro trong suốt vòng đời dự án… Như vậy, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ sẽ tăng lên gấp bội, đó là chưa kể đến việc phải đối mặt với các nhà đầu tư có tầm cỡ quốc tế về vốn, về kinh nghiệm, trong khi Việt Nam mới chỉ “vừa học vừa làm”.

 

Tuy nhiên, không vì khó khăn mà chúng ta lùi bước, ông Lê Văn Tăng nhấn mạnh. Trong giai đoạn đầu còn khó khăn này, không chỉ có sự trợ giúp của Nhà nước, mà bản thân các nhà tài trợ, các nhà cho vay cũng luôn đồng hành và sẵn sàng hỗ trợ kỹ thuật xây dựng khung pháp lý, sàng lọc dự án, thực hiện giao dịch (đàm phán, thu xếp vốn, đấu thầu). Bên cạnh đó, các nhà tài trợ sẽ hỗ trợ các bên liên quan từ khâu chuẩn bị dự án tới khâu cuối cùng khi dự án đi vào vận hành, bảo dưỡng; đồng thời góp phần tập huấn, đào tạo nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ có thể đảm đương trọng trách được giao. Đã đến lúc, các nhà tài trợ cần thay đổi nhận thức, để đảm bảo hiệu quả hoạt động một dự án PPP, nhà tài trợ càng tham gia sớm càng tốt, chứ không chỉ giai đoạn cung cấp tài chính, cung cấp tín dụng.

Bích Thủy

ngocthanh