Tăng tính chuyên nghiệp trong đấu thầu thông qua mua sắm tập trung

Đề án hình thành Đơn vị mua sắm tập trung vừa được Bộ Tài chính công bố lấy ý kiến đã nhận được nhiều sự quan tâm trong bối cảnh cần có những biện pháp cụ thể để khắc phục tình trạng tham nhũng, lãng phí trong mua sắm công.

Đề án hình thành Đơn vị mua sắm tập trung vừa được Bộ Tài chính công bố lấy ý kiến đã nhận được nhiều sự quan tâm trong bối cảnh cần có những biện pháp cụ thể để khắc phục tình trạng tham nhũng, lãng phí trong mua sắm công.

IMG

Hoạt động mua sắm trong khu vực công là một trong những nhiệm vụ quan trọng của mọi chính phủ

Ảnh: Lê Tiên

Đảm bảo công khai, minh bạch trong mua sắm công

 

Theo cơ quan soạn thảo, hoạt động mua sắm trong khu vực công là một trong những nhiệm vụ quan trọng của mọi chính phủ. Thông thường, hoạt động mua sắm chiếm 20% chi tiêu của chính phủ, ở các nước đang phát triển con số này có thể lên tới 50% (bao gồm các hợp đồng xây dựng). Hoạt động mua sắm của chính phủ thường được dư luận, cộng đồng đặc biệt quan tâm, là một tiêu chí quan trọng để đánh giá hiệu quả hoạt động của chính phủ. Sự không minh bạch trong một số hoạt động mua sắm có giá trị lớn có thể làm ảnh hưởng tới uy tín của chính phủ.

 

Các chuyên gia cho rằng, tham nhũng trong hoạt động mua sắm công là một vấn đề lớn đối với tất cả các nước và ở tất cả các cấp chính quyền trong bộ máy hành chính. Tham nhũng chủ yếu phát sinh trong hoạt động mua sắm khi có nhiều quy định, nguyên tắc không rõ ràng và người dân không tiếp cận được với chúng; hồ sơ mời thầu được soạn thảo sơ sài hoặc mập mờ; các yêu cầu kỹ thuật và tiêu chuẩn không rõ ràng; giám sát hợp đồng thực hiện lỏng lẻo. 

 

Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá X đã chỉ ra nhiệm vụ nhằm khắc phục những bất cập trong công tác mua sắm công, cụ thể: “Khắc phục tiêu cực trong hoạt động mua sắm công, đảm bảo công khai, minh bạch, kể cả việc công khai hoá các khoản hoa hồng từ mua sắm. Thực hiện thí điểm mô hình mua sắm công tập trung, nhất là đối với những loại hàng hoá có nhu cầu sử dụng nhiều và có giá trị lớn”. 

 

Khoản 1, Điều 44 Luật đấu thầu 2013 cũng quy định: “Mua sắm tập trung là cách tổ chức đấu thầu rộng rãi để lựa chọn nhà thầu thông qua đơn vị mua sắm tập trung nhằm giảm chi phí, thời gian, đầu mối tổ chức đấu thầu, tăng cường tính chuyên nghiệp trong đấu thầu, góp phần tăng hiệu quả kinh tế”. 

IMG

Đấu thầu rộng rãi để lựa chọn nhà thầu thông qua đơn vị mua sắm tập trung sẽ giảm chi phí, thời gian, đầu mối tổ chức đấu thầu

Ảnh: Nhã Chi

Là cơ quan soạn thảo Đề án hình thành Đơn vị mua sắm tập trung, Bộ Tài chính cho rằng, trong bối cảnh nền kinh tế đang gặp nhiều khó khăn, yêu cầu thắt chặt chi tiêu công gắn với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí của Đảng và Nhà nước đang được đặt ra vừa có tính cấp bách, vừa có tính lâu dài. Để triển khai Luật đấu thầu và pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước, bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế mua sắm tập trung thì việc nghiên cứu Đề án hình thành Trung tâm mua sắm tập trung là hết sức cần thiết, là điều kiện để triển khai thực hiện cơ chế mua sắm tập trung. Việc xây dựng Trung tâm mua sắm tập trung cũng đã được quy định tại Nghị quyết số 21/NQ-CP ngày 12/5/2009 của Chính phủ giao Bộ Tài chính chủ trì soạn thảo Đề án “Xây dựng trung tâm đấu thầu theo khu vực để thực hiện việc mua sắm công tập trung”. 

 

Kinh nghiệm từ quốc tế

 

Theo Bộ Tài chính, mua sắm công tập trung đã được nhiều quốc gia áp dụng. Theo quan niệm của Vương quốc Anh thì mua sắm công tập trung trước hết là tạo ra một thiết chế để tổng hợp, rà soát nhu cầu sử dụng hàng hóa, dịch vụ của các cơ quan chính phủ, đảm bảo hợp lý, tiết kiệm; trên cơ sở đó lựa chọn các nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ có chất lượng và giá cả hợp lý nhất làm cơ sở cho các cơ quan, đơn vị ký hợp đồng cung cấp với các nhà cung cấp được lựa chọn. Cơ quan mua sắm tập trung cũng là cơ quan tư vấn, hỗ trợ, có vai trò cụ thể hóa các quy định của Nhà nước về việc mua sắm đối với từng loại hàng hóa, dịch vụ để cho các cơ quan, đơn vị tổ chức thực hiện được thuận lợi, dễ dàng. Việc cơ quan mua sắm tập trung trực tiếp thực hiện việc mua sắm chỉ áp dụng với một số ít hàng hóa, dịch vụ. Như vậy, mua sắm công tập trung là hoạt động tư vấn, hỗ trợ cho Chính phủ trong việc thực hiện chức năng quản lý chi tiêu công và quản lý tài sản nhà nước, đồng thời tư vấn, hỗ trợ cho các cơ quan, đơn vị thực hiện việc mua sắm theo đúng quy định của Nhà nước, tiết kiệm, hiệu quả. Luật đấu thầu 2013 đã thể chế hóa quan điểm này. 

 

Cũng theo cơ quan soạn thảo, tùy theo tình hình thực tế mỗi nước lại có mô hình Đơn vị mua sắm tập trung khác nhau. Cơ quan dịch vụ mua sắm công ở Anh được tổ chức theo mô hình "Cơ quan dịch vụ mua sắm chính phủ", ở Trung ương có trụ sở chính và một số chi nhánh ở các địa bàn trọng điểm. Còn chính quyền Osaka (Nhật Bản) lại tổ chức mua sắm tập trung theo mô hình Cơ quan quản lý nhà nước (Cục Mua sắm công)… 

 

Từ kinh nghiệm của các nước, các chuyên gia cho rằng, việc xây dựng mô hình Đơn vị mua sắm tập trung và hình thành các Trung tâm đấu thầu mua sắm tập trung chuyên nghiệp là hết sức cần thiết, tuy nhiên cần nghiên cứu cụ thể để phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam về tổ chức bộ máy, cơ chế chính sách về mua sắm công, trình độ của cán bộ và khả năng của thị trường cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho Chính phủ. 

Q.M

trungnam