Quản lý rủi ro lưu lượng giao thông trong các dự án PPP đường bộ

Đó là chủ đề Hội thảo được WB tổ chức vừa qua tại Hà Nội, tại Hội thảo, đại diện WB đã giới thiệu tới các cơ quan chức năng của Việt Nam 6 phương thức hỗ trợ từ Chính phủ đối với các dự án PPP trong lĩnh vực giao thông;

Đó là chủ đề Hội thảo được WB tổ chức vừa qua tại Hà Nội, tại Hội thảo, đại diện WB đã giới thiệu tới các cơ quan chức năng của Việt Nam 6 phương thức hỗ trợ từ Chính phủ đối với các dự án PPP trong lĩnh vực giao thông; phân tích các rủi ro tiềm tàng đối với mỗi phương án và đưa ra gợi ý để Chính phủ Việt Nam xem xét, lựa chọn.

IMG

Ảnh: Nhã Chi

Phương án 1 là Nhà nước trợ giá cho nhà đầu tư theo tỷ lệ sử dụng công trình (dựa vào lưu lượng giao thông thực tế). Với phương án này, nhà đầu tư được Nhà nước chi trả theo tỷ lệ sử dụng công trình (người sử dụng không phải trả). Được sử dụng rộng rãi tại Anh và Đức, phương án này có ưu điểm là chia sẻ với nhà đầu tư tối đa yếu tố rủi ro về lưu lượng nhưng phát sinh rủi ro khác cho nhà đầu tư là “rủi ro về thanh toán”. Điều đó đòi hỏi phía Chính phủ phải có sự cam kết mạnh mẽ với nhà đầu tư trong suốt vòng đời dự án. Khi áp dụng phương án này, nhà đầu tư có thể đề xuất các mức chi trả khác nhau tùy theo mức độ giao thông, nghĩa là mức phí thấp nếu lưu lượng cao và mức phí cao nếu lưu lượng thấp mà trên thực tế, việc xác định lưu lượng là rất khó bởi nó liên quan đến chế độ thu phí và các mạng lưới giao thông cạnh tranh khác. 

 

Phương án 2 là đảm bảo lưu lượng giao thông tối thiểu. Đối với phương án này, nếu lưu lượng giao thông không đạt mức tối thiểu, Chính phủ chỉ trả cho nhà đầu tư một khoản nhất định trên mỗi đơn vị giao thông thiếu hụt. Và trong trường hợp lưu lượng giao thông được đảm bảo, rất khó có thể xác định mức lệ phí tối ưu hay mức cân bằng bởi nhà đầu tư luôn muốn quy định mức lệ phí tối đa để đạt được lợi nhuận tối đa. Phương án này còn có yếu điểm là khó đảm bảo chính xác vì phụ thuộc rất nhiều vào công tác dự báo lưu lượng giao thông - căn cứ đưa ra điều khoản trong hợp đồng PPP.

 

Phương án 3 là đảm bảo phí thu gắn với trả nợ. Phương án này sẽ khó thiết kế và quản lý do không dễ xác định được nguyên nhân gây ra nợ (có thể do doanh nghiệp được giao quản lý kém mặc dù lưu lượng đảm bảo) và khó xác định mức trả nợ trong giai đoạn đầu dự án (đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, đàm phán hợp đồng...).

 

Phương án 4 là đảm bảo doanh thu tối thiểu. Với phương án này, mức đảm bảo được chi trả khi doanh thu quá thấp song nhà đầu tư sẽ phải chịu chi phí đầu tư cao hơn trong các dự án PPP. 

 

Phương án 5 là trợ giá chi phí vận hành. Phương án này sẽ giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư về lưu lượng giao thông và bổ sung thêm hỗ trợ của Chính phủ cho nhà đầu tư trong trường hợp cần thiết. Với phương án này, đòi hỏi nhà đầu tư phải kê khai trong hồ sơ dự thầu về đề xuất được trợ giá, mức trợ giá, điều kiện để chia sẻ doanh thu và khi đã hoàn thành đấu thầu, khoản trợ giá này sẽ được Nhà nước chi trả cho nhà đầu tư nếu thỏa mãn các điều kiện trong hợp đồng. Ưu điểm của phương án này là dễ đấu thầu và dễ đánh giá (điều kiện chuẩn áp dụng cho trợ giá công trình và chất lượng, giá trị được tính dựa trên giá trị hiện tại ròng…) và cũng tạo điều kiện để nhà đầu tư cam kết về chất lượng công trình sau khi đưa vào vận hành (nếu công trình đưa vào vận hành không tốt thì nhà đầu tư sẽ không được trợ giá).  

IMG

Ảnh: LTT

Phương án cuối cùng là trợ giá công trình và chất lượng. Khi thực hiện phương án này, Nhà nước sẽ hỗ trợ nhà đầu tư trong quá trình xây dựng, công tác thu phí sẽ do phía Nhà nước đảm nhiệm, nhà đầu tư thực hiện vận hành dự án và được Nhà nước chi trả theo cam kết chất lượng dịch vụ. Theo đánh giá của WB, đây là phương án tối ưu nhất cho các dự án PPP giao thông nói chung và dự án Ninh Bình - Nghi Sơn nói riêng. Ưu điểm của phương án này là việc thực hiện thu phí cho phép Chính phủ chủ động trong việc quy định mức lệ phí giao thông - đảm bảo doanh thu và ổn định xã hội qua chi phí giao thông hợp lý; thời gian đấu thầu ngắn hơn do mô hình khá đơn giản, rõ ràng; đồng thời rủi ro cũng được chia sẻ tối đa, vì thế sẽ rất hấp dẫn nhà đầu tư. Bên cạnh đó, do khi thực hiện phương án này, nhà đầu tư phải cam kết chất lượng dịch vụ nên sẽ tối đa hóa chất lượng xây dựng thi công công trình và chất lượng quản lý, khai thác trong quá trình vận hành. Ngoài ra, trong trường hợp tốt nhất - doanh thu thực tế lớn hơn kỳ vọng ban đầu, Nhà nước sẽ được hưởng toàn bộ lợi nhuận mà không phải đàm phán hoặc tính toán lại như một số phương pháp bảo lãnh khác.

Bích Thảo

trungnam