Quản lý khai thác khoáng sản bất cập gây thất thu ngân sách

Ngày 8/10, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội và Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) phối hợp tổ chức Hội thảo “Quản trị tài nguyên khoáng sản: Việt Nam đang ở đâu?”.

Ngày 8/10, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội và Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) phối hợp tổ chức Hội thảo “Quản trị tài nguyên khoáng sản: Việt Nam đang ở đâu?”.

IMG

Theo ông Lại Hồng Thanh - Cục trưởng Cục Kiểm soát hoạt động khoáng sản (thuộc Tổng cục Địa chất và Khoáng sản, Bộ TN&MT), thời gian qua, công tác quản lý tài nguyên khoáng sản (TNKS) có những chuyển biến tích cực, khoáng sản được quản lý chặt chẽ hơn, sản lượng khai thác của một số loại khoáng sản liên tục tăng; một số doanh nghiệp đã đầu tư thiết bị hiện đại, công nghệ tiên tiến nhằm giảm tổn thất, thu hồi tối đa khoáng sản trong quá trình khai thác… Tuy nhiên, vẫn còn những tồn tại, hạn chế cần khắc phục trong quản lý khoáng sản. 

 

Luật Khoáng sản năm 2010 đã có các quy định chặt chẽ trong việc thẩm định, cấp phép hoạt động khoáng sản. Theo đó, phần lớn việc cấp phép phải thông qua đấu giá quyền khai thác khoáng sản. Việc cấp phép không thông qua đấu giá bị hạn chế, phải được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt hoặc UBND tỉnh phê duyệt theo tiêu chí do Chính phủ quy định. Mặc dù vậy, đến nay các văn bản hướng dẫn thực hiện nội dung cấp phép mới vẫn chưa đầy đủ. Do đó, công tác thẩm định hồ sơ cấp phép hoạt động khoáng sản ở Trung ương cũng như các địa phương chủ yếu giải quyết các hồ sơ tồn đọng.

 

Ông Matthiei Solomon, chuyên gia Viện Giám sát nguồn thu RWI Hoa Kỳ cho rằng, khai thác TNKS cần phải xác định sự minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quá trình khai thác. Cần nêu rõ chỉ số quản trị TNKS, đây là công cụ giúp xác định hoạt động của ngành khai khoáng.

 

Nhiều chuyên gia cho rằng, tác động và ảnh hưởng của khoáng sản đối với môi trường chưa được quan tâm nhiều. Người dân chưa có nhiều thông tin trong việc khai thác khoáng sản ảnh hưởng tới cuộc sống của họ.

 

Tại Hội thảo, Bộ TN&MT cho rằng, việc thực hiện báo cáo định kỳ hoạt động khai thác khoáng sản của tổ chức, cá nhân chưa nghiêm túc, thông tin trong báo cáo định kỳ khai thác khoáng sản chưa đầy đủ, thiếu chính xác. Một số chuyên gia cho rằng điều bất cập hiện nay là Nhà nước chưa kiểm soát được sản lượng khai thác thực tế của các tổ chức, cá nhân khai thác khoáng sản, đồng nghĩa với việc chưa nắm được thực trạng tài sản của mình. Nhà nước chưa kiểm soát được nguồn thu ngân sách từ thuế tài nguyên (do doanh nghiệp tự kê khai sản lượng khai thác làm căn cứ tính thuế). 

 

Việc thu tiền cấp quyền khai thác khoáng sản theo quy định của Luật Khoáng sản năm 2010 được xác định căn cứ vào trữ lượng khoáng sản hoặc sản lượng khai thác thực tế của các doanh nghiệp. Vì vậy, việc kiểm soát sản lượng khoáng sản và minh bạch hóa quá trình khai thác có vai trò, ý nghĩa quan trọng đối với thu ngân sách nhà nước. Bên cạnh đó, các chuyên gia trong ngành khoáng sản cũng cho rằng, quá trình lập quy hoạch khoáng sản, nhất là bổ sung, điều chỉnh quy hoạch đã phê duyệt chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan Trung ương, cũng như giữa các địa phương và các Bộ, ngành liên quan, chưa có sự phối hợp cũng như cơ chế phối hợp giữa cơ quan thuế với cơ quan quản lý nhà nước về khoáng sản trong việc xác định sản lượng tính thuế, nên dễ thất thu ngân sách nhà nước.

Bài và ảnh: Ngô Trần

trungnam