Quản lý đầu tư công chặt chẽ từ lập kế hoạch đến đánh giá đầu tư

Với mức độ phát triển và thể chế khác nhau, vai trò, lĩnh vực đầu tư công cũng như chính sách quản lý hình thức đầu tư này ở mỗi quốc gia có những đặc điểm riêng. Tuy nhiên, có điểm chung trong quản lý đầu tư công ở nhiều nước là sự kiểm soát chặt chẽ toàn bộ quy trình đầu tư, tránh dàn trải và kém hiệu quả.

Với mức độ phát triển và thể chế khác nhau, vai trò, lĩnh vực đầu tư công cũng như chính sách quản lý hình thức đầu tư này ở mỗi quốc gia có những đặc điểm riêng. Tuy nhiên, có điểm chung trong quản lý đầu tư công ở nhiều nước là sự kiểm soát chặt chẽ toàn bộ quy trình đầu tư, tránh dàn trải và kém hiệu quả.

IMG

Quản lý chặt chẽ với một khung pháp lý đủ mạnh sẽ góp phần đảm bảo hiệu quả đầu tư công Ảnh: Lê Thành Quân


Kiểm soát chặt từ khâu lập kế hoạch đầu tư

 

Tại Trung Quốc, tất cả các dự án đầu tư công đều phải nằm trong quy hoạch đã dược duyệt mới được chuẩn bị đầu tư. Các Bộ, ngành, địa phương căn cứ vào các quy hoạch phát triển đã được duyệt để đề xuất, xây dựng kế hoạch đầu tư và danh mục các dự án đầu tư (bằng vốn của ngân sách nhà nước và vốn đầu tư của xã hội). Trung Quốc rất coi trọng khâu chủ trương đầu tư dự án. Tất cả các dự án đầu tư công đều phải lập báo cáo đề xuất dự án, kể cả các dự án đã có trong quy hoạch đã được phê duyệt. Việc điều chỉnh dự án (điều chỉnh mục tiêu đầu tư, quy mô đầu tư dự án, tổng mức đầu tư) nằm trong quy hoạch đã được phê duyệt phải được sự chấp thuận của cơ quan phê duyệt quy hoạch đó. 

 

Còn tại Hàn Quốc, hệ thống ngân sách được thực hiện và quản lý tập trung; trong đó, Bộ Chiến lược và Tài chính giữ vai trò chủ đạo trong lập kế hoạch ngân sách cũng như chuẩn bị và thực hiện các chương trình/dự án đầu tư công. Chính phủ ban hành Khung chi tiêu trung hạn cùng với chính sách ngân sách từ trên xuống. 

 

Về tổ chức quản lý đầu tư và thẩm định dự án, tại Nhật Bản, các cơ quan quản lý và điều hành đầu tư công ngoài Chính phủ và các tập đoàn công cộng, cơ quan chính quyền quận, thành phố, còn có sự tham gia của các tổ chức hợp tác đầu tư giữa Nhà nước và tư nhân. 

 

Trong hệ thống quản lý đầu tư công của Hàn Quốc, Trung tâm Quản lý đầu tư hạ tầng công - tư thuộc Viện Phát triển Hàn Quốc là cơ quan chịu trách nhiệm tiến hành lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đối với các dự án đầu tư công có quy mô lớn và Bộ Chiến lược và Tài chính chịu trách nhiệm thẩm định, thông qua và quyết định việc loại bỏ hoặc chuyển sang giai đoạn nghiên cứu khả thi các dự án này (bao gồm: dự án dùng vốn ngân sách trung ương có tổng mức đầu tư từ 50 tỷ Won, tương đương 50 triệu USD trở lên; dự án dùng ngân sách của địa phương và các dự án đối tác công - tư có nguồn vốn hỗ trợ của ngân sách trung ương trên 30 tỷ Won, tương đương khoảng 30 triệu USD). Sau khi Bộ Chiến lược và Tài chính thẩm định, báo cáo nghiên cứu khả thi các dự án này sẽ được trình ra Quốc hội Hàn Quốc xem xét, quyết định.

 

Thẩm định lại khi điều chỉnh dự án và chú trọng hậu kiểm 

 

Một số nước có hệ thống quản lý đầu tư công tương đối hiệu quả như Chi Lê, Ireland, Hàn Quốc và Vương quốc Anh đều áp dụng cơ chế cụ thể để xúc tiến rà soát thực hiện dự án nếu có sự thay đổi cơ bản về chi phí, tiến độ và lợi nhuận ước tính của dự án. Ví dụ ở Hàn Quốc, các dự án tự động được thẩm định lại nếu chi phí thực tế tăng thêm trên 20%; ở Chi Lê, nếu giá bỏ thầu thấp nhất cao hơn giá dự toán từ 10% trở lên, dự án đó sẽ bị thẩm định lại. 

 

Từ kinh nghiệm quốc tế cho thấy, đối với các nước đang phát triển như Việt Nam, cần thiết phải có một văn bản pháp lý đủ mạnh để quản lý quá trình đầu tư công một cách toàn diện và hiệu quả, vì việc sử dụng vốn nhà nước, nhất là nguồn vốn ngân sách chi đầu tư phát triển của Việt Nam chiếm tỷ trọng không nhỏ trong tổng cân đối ngân sách nhà nước hiện nay.

 

Về giám sát, kiểm tra, đánh giá đầu tư, tại một số nước tiên tiến như Vương quốc Anh, Hàn Quốc, Chi Lê, việc kiểm tra, đánh giá hoàn thành dự án được thực hiện thông qua chính sách hậu kiểm. Ở Chi Lê và Hàn Quốc, trên thực tế, quan chức giữ vai trò lớn trong việc kiểm tra tài sản hoàn thành so với kế hoạch dự án. Tại Ireland và Vương quốc Anh, việc đánh giá hoàn thành dự án là đánh giá tác động của dự án đầu tư dựa trên kết quả đầu ra. Tại các quốc gia này, các dự án đầu tư đều phải được kiểm toán. 

 

Ở Trung Quốc, việc tổ chức giám sát các dự án đầu tư công được thực hiện thông qua nhiều cấp, nhiều vòng giám sát khác nhau. Mục đích giám sát đầu tư của cơ quan Chính phủ là đảm bảo đầu tư đúng mục đích, đúng dự án, đúng quy định và có hiệu quả. Cơ quan có dự án phải bố trí người thực hiện giám sát dự án thường xuyên theo quy định của pháp luật. 

Việt Thắng

trungnam