Nâng cao chất lượng kiểm toán hoạt động khai thác khoáng sản

Ngày 15/11 tại Hà Nội, Kiểm toán nhà nước (KTNN) phối hợp với Hội Kế toán công chứng Australia (CPA Australia) và một số đơn vị tổ chức Hội thảo “Nâng cao hiệu quả kiểm toán đối với hoạt động quản lý...

Ngày 15/11 tại Hà Nội, Kiểm toán nhà nước (KTNN) phối hợp với Hội Kế toán công chứng Australia (CPA Australia) và một số đơn vị tổ chức Hội thảo “Nâng cao hiệu quả kiểm toán đối với hoạt động quản lý, khai thác và kinh doanh tài nguyên khoáng sản”. Hội thảo nhằm nâng cao chất lượng kiểm toán của KTNN đối với hoạt động quản lý, khai thác và kinh doanh tài nguyên khoáng sản, trên cơ sở đó giúp Quốc hội, Chính phủ và Hội đồng nhân dân các cấp nâng cao hiệu quả giám sát, quản lý tốt việc khai thác, kinh doanh tài nguyên khoáng sản.

IMG

Kiểm toán tài nguyên khoáng sản là yêu cầu quan trọng

 

Theo các chuyên gia, trong thời gian qua công tác kiểm toán hoạt động quản lý khai thác và kinh doanh khoáng sản mới dừng lại ở mức độ lồng ghép trong các cuộc kiểm toán báo cáo tài chính tại các đơn vị; hoạt động kiểm toán chủ yếu chú trọng vào kiểm tra, đánh giá việc thực hiện nghĩa vụ tài chính, nghĩa vụ với ngân sách nhà nước mà chưa có điều kiện tổ chức thành những cuộc kiểm toán chuyên đề nhằm đi sâu kiểm tra, phân tích đánh giá tính kinh tế, tính hiệu quả và hiệu lực đối với hoạt động quản lý, khai thác và kinh doanh tài nguyên khoáng sản.

 

GS.TS. Đoàn Xuân Tiên - Phó Tổng KTNN cho rằng, thời gian gần đây thực trạng hoạt động quản lý, khai thác và kinh doanh tài nguyên khoáng sản đã có nhiều diễn biến phức tạp như: khai thác khoáng sản trái phép, không phép xảy ra khá công khai nhưng các cơ quan chức năng và chính quyền các cấp chưa có biện pháp xử lý quyết liệt và triệt để; việc cấp phép thăm dò, khai thác ngoài vùng quy hoạch, sai thẩm quyền, khai thác vượt công suất theo giấy phép; đơn vị khai thác khoáng sản không lập dự án cải tạo, phục hồi môi trường, không có thiết kế mỏ, không nộp tiền thuê đất và không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính trong lĩnh vực khai thác, chế biến, kinh doanh tài nguyên khoáng sản còn diễn ra khá phổ biến... Ông Đoàn Xuân Tiên cũng cho biết, còn thiếu sự phối hợp chặt chẽ và kịp thời trong công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động khai thác và kinh doanh khoáng sản giữa các cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép và cơ quan quản lý khai thác, chế biến, kinh doanh khoáng sản. Nhiều cơ quan chức năng, nhiều cấp quản lý chồng chéo nhưng còn bỏ sót lĩnh vực cần quản lý. 

 

Đồng thuận với đánh giá của Phó Tổng KTNN Đoàn Xuân Tiên, các chuyên gia cho rằng: việc khai thác khoáng sản một cách tràn lan và quản lý lỏng lẻo dẫn đến môi trường ở nhiều nơi bị hủy hoại nghiêm trọng, nhất là về nguồn nước, khoáng sản, tài nguyên rừng, cảnh quan. Vấn đề này chưa được các cấp, các ngành tại địa phương có hoạt động khai thác khoáng sản quan tâm để bảo vệ môi trường và phục vụ khai thác lâu dài. 

 

Kiểm toán tài nguyên khoáng sản cần sự khách quan

 

Theo GS.TSKH Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường: trong công tác kiểm toán, bài toán xác định giá trị tài nguyên cần được đặt ra là có thực hiện đúng quy định của pháp luật hay không, trình tự, thủ tục có đúng không và giá trị xác định có biểu hiện tham nhũng không. Việc xác định giá trị phải đảm bảo nguyên tắc khách quan và phù hợp giá thị trường. Ông Đặng Hùng Võ cho rằng, bài toán giá trị tài nguyên chính là cốt lõi của kiểm toán về tài nguyên nhưng pháp luật hiện hành của nước ta chưa thật đầy đủ và hợp lý để giải quyết bài toán này. Chính vì vậy mà hiệu quả của kiểm toán về quản lý và khai thác tài nguyên thiên nhiên cũng chưa thể cao. “Ở Việt Nam, rất nhiều nhà đầu tư tạo được lợi nhuận lớn không phải từ hiệu quả đầu tư mà lại chính từ việc không phải hoặc không chịu trả các chi phí để khắc phục hậu quả xấu về ô nhiễm môi trường” – ông Đặng Hùng Võ nhận xét.

 

Theo ông Vũ Văn Thắng - chuyên gia khoáng sản của Tổng cục Địa chất khoáng sản (Bộ Tài nguyên và Môi trường), Luật Khoáng sản quy định trách nhiệm quản lý nhà nước về khoáng sản của Chính phủ, Bộ, cơ quan ngang Bộ và UBND các cấp. Với chức năng của mình, các cơ quan Bộ ngành từ Trung ương đến địa phương đề ra mục tiêu, giải pháp cụ thể để quản lý hoạt động khoáng sản. Đây là một nội dung phức tạp, đòi hỏi cán bộ kiểm toán phải có trình độ chuyên môn trên nhiều lĩnh vực. Vì vậy, để công tác kiểm toán đạt hiệu quả tốt, theo ông Vũ Văn Thắng, khi ban hành Quyết định kiểm toán cần phải quy định rõ ràng, chi tiết nội dung kiểm toán, phạm vi kiểm toán, các thành viên trong đoàn kiểm toán phải có trình độ chuyên môn tương ứng với lĩnh vực được kiểm toán. Đối với kiểm toán hoạt động phải căn cứ mục tiêu cụ thể để đối chiếu, so sánh, đánh giá hiệu quả quản lý, tránh tình trạng kiểm toán không đúng nội dung theo Quyết định, kết luận về hiệu quả quản lý mang tính chung chung.

 

Nói về các hoạt động kiểm toán tại địa phương mình, bà Ellen Holland - Phó Tổng Kiểm toán và Kiểm toán tài chính bang Victoria (Australia) cho biết: tại bang Victoria, kiểm toán hoạt động được thực hiện trên cơ sở của chuẩn mực Kiểm toán Australia theo đúng các quy trình nhằm đảm bảo sự thống nhất trong tất cả các hoạt động kiểm toán. Chúng tôi thực hiện theo quy trình 2 bước. Bước thứ nhất là lập kế hoạch gồm: thông báo cho cơ quan liên quan, xây dựng kế hoạch và bảng kiểm toán chi tiết, tìm hiểu doanh nghiệp, gửi kế hoạch chi tiết cho Ủy ban Dự toán và Tài chính công. Bước thứ 2 là thực hiện kiểm toán gồm: thu thập chứng cứ, thẩm tra, đánh giá việc tuân thủ, phân tích và chia sẻ các phát hiện với khách hàng. Việc kiểm toán được thực hiện theo nguyên tắc quan trọng là minh bạch và cam kết. Cơ quan kiểm toán luôn liên hệ và thông tin thường xuyên với khách hàng.

 

Tại Hội thảo, các chuyên gia thống nhất quan điểm, cuộc chiến phòng, chống tham nhũng trong sử dụng, khai thác tài nguyên thiên nhiên tại các nước đang phát triển và các nước có nền kinh tế chuyển đổi rất phức tạp và lâu dài. Kiểm toán đối với quản lý và khai thác tài nguyên thiên nhiên không đơn thuần là việc đánh giá cái được, cái chưa được của quá trình mà cần đặt vào trọng tâm của công cuộc phòng, chống tham nhũng trong khai thác khoáng sản và quản lý đất đai.

Bài và ảnh: Nguyễn Quang - Trần Tuyết

 

ngocthanh