Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi): 16 nội dung mới cơ bản, 4 đột phá

Hôm nay, ngày 5/6, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) tại Kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XIII.

Hôm nay, ngày 5/6, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) tại Kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XIII.

IMG

Ảnh: Lê Tiên

Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) bao gồm 9 chương và 109 điều, trong đó có 16 nội dung mới cơ bản. Theo Ban soạn thảo, trong số 16 nội dung mới đó có 4 nhóm vấn đề mang tính đột phá.

 

Bổ sung quy định lựa chọn nhà đầu tư

 

Trong bối cảnh nước ta hiện nay, để khuyến khích, thu hút nguồn lực tư nhân tham gia xây dựng kết cấu hạ tầng phục vụ cho nhiệm vụ tái cấu trúc đầu tư công, tái cấu trúc nền kinh tế, việc lựa chọn nhà đầu tư tư nhân tham gia thực hiện các dự án kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội theo hình thức đối tác công tư là yêu cầu cấp thiết. 

 

Theo đó, tại Khoản 2 Điều 1 Dự thảo Luật bổ sung phạm vi điều chỉnh của Luật về “Lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư có sử dụng đất, dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) theo quy định của pháp luật, lựa chọn nhà thầu thực hiện các gói thầu thuộc dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư có sử dụng vốn nhà nước theo quy định của Chính phủ”.

 

Thống kê sơ bộ cho thấy, xét riêng 3 hình thức BOT, BTO, BT, thì đến nay đã có 33 tỉnh và 1 Bộ tương ứng với 368 dự án đã thực hiện hoặc đang kêu gọi đầu tư theo hình thức BOT, BTO, BT với tổng mức đầu tư là 885.075 tỷ đồng. Nhưng chỉ có 2/368 dự án được đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư để thực hiện dự án, 366 dự án còn lại đều chỉ định nhà đầu tư. 

 

Thực tiễn lựa chọn nhà đầu tư thiếu tính minh bạch như trên dẫn đến nhiều hệ quả như: dự án đầu tư do nhà đầu tư lập và tự phê duyệt sai lệch quá lớn so với thực tế, thực hiện đầu tư chưa hiệu quả, cơ chế giám sát chỉ mang tính hình thức…

 

Luật Đấu thầu 2005 chỉ quy định về lựa chọn nhà thầu. Hiện tại, việc lựa chọn nhà đầu tư mới chỉ được quy định tại Nghị định 108/2009/NĐ-CP và một số thông tư hướng dẫn thi hành. Do vậy, vấn đề này cần được pháp điển hoá ở mức cao hơn (Luật) làm cơ sở cho việc triển khai các hoạt động đầu tư một cách minh bạch, hiệu quả.

 

Các quy định về lựa chọn nhà đầu tư tại Luật Đấu thầu (sửa đổi) đang được kỳ vọng sẽ góp phần thực hiện chủ trương chung về tái cơ cấu đầu tư công, tăng cường tính công khai, minh bạch, cạnh tranh và đảm bảo tính hiệu quả của công tác đầu tư, tính giải trình của các hoạt động lựa chọn nhà đầu tư. 

 

Minh bạch hóa, tăng cường giám sát và xử lý vi phạm trong hoạt động đấu thầu

 

Xây dựng Chính phủ điện tử là một chủ trương lớn và đúng đắn của Nhà nước và đấu thầu qua mạng là xu hướng phát triển tất yếu của Việt Nam nhằm thúc đẩy tính minh bạch, công khai thông tin, giảm thiểu thủ tục hành chính để tránh gây phiền hà, giảm nhũng nhiễu của cán bộ ở cơ quan công quyền đối với doanh nghiệp, người dân. 

 

Dự thảo Luật có một chương quy định về lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư qua mạng. Trên cơ sở kết quả thí điểm thành công hoạt động đấu thầu qua mạng trong giai đoạn từ năm 2009 đến năm 2012, Dự thảo Luật bổ sung quy định về đấu thầu qua mạng nhằm minh bạch hóa và đơn giản hóa thủ tục đấu thầu, đồng thời thực hiện đầy đủ cam kết với cộng đồng quốc tế về quyết tâm phòng, chống tham nhũng, tăng hiệu quả của hoạt động đấu thầu.

 

Cùng với đó, Dự thảo Luật còn có nhiều nội dung mới về giám sát và xử lý vi phạm trong đấu thầu. Cụ thể:

 

-  Quy định về yêu cầu giám sát của cộng đồng trong quá trình tổ chức lựa chọn nhà thầu và thực hiện hợp đồng, bổ sung trách nhiệm về giám sát của người có thẩm quyền, cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu, đồng thời quy định rõ trách nhiệm của cá nhân đối với từng hoạt động trong quá trình đấu thầu để có cơ sở quy định chế tài xử lý vi phạm tương ứng với từng hành vi vi phạm.

 

-  Quy định về tăng cường chế tài xử lý vi phạm, bổ sung một số hành vi bị cấm trong đấu thầu như sử dụng nhà thầu phụ sai quy định, phê duyệt hồ sơ mời thầu không căn cứ vào quyết định phê duyệt dự án, quyết định phê duyệt kế hoạch đấu thầu và các tài liệu có liên quan, sử dụng tiêu chí đánh giá ngoài tiêu chí quy định trong hồ sơ mời thầu… Quy định biện pháp xử phạt đối với cá nhân được giao trách nhiệm xử phạt nhưng không tuân thủ quy định; Quy định các biện pháp phạt bổ sung như đăng tải công khai các tổ chức, cá nhân vi phạm trên phương tiện thông tin đại chúng, buộc phải thực hiện đúng quy định của pháp luật về đấu thầu hoặc bồi thường thiệt hại theo quy định.

Việc bổ sung một chương về đấu thầu qua mạng và những quy định mới nêu trên được kỳ vọng sẽ góp phần minh bạch hóa, công khai hóa, từng bước khắc phục được những hạn chế về đấu thầu hình thức, “quân xanh, quân đỏ”, … từng xảy ra trong thời gian vừa qua.

 

Bổ sung phương pháp mới đánh giá HSDT

 

Hiện nay, quy định về phương pháp đánh giá hồ sơ dự thầu trong pháp luật đấu thầu hiện hành chưa đa dạng. Đồng thời pháp luật về đấu thầu hiện hành còn thiếu quy định về phương pháp đánh giá hồ sơ đề xuất.

 

Cụ thể, đối với gói thầu phi tư vấn, hàng hóa, xây lắp và hỗn hợp chỉ mới có quy định về phương pháp giá đánh giá thấp nhất. Tuy nhiên, phương pháp này chỉ phù hợp với một số gói thầu có khả năng xác định được các chi phí được quy đổi trên cùng một mặt bằng cho cả vòng đời của công trình, hàng hóa. Đối với các gói thầu đơn giản, quy mô nhỏ hoặc gói thầu không thể quy đổi được sự khác biệt về kỹ thuật thành tiền trên cùng một mặt bằng … thì áp dụng phương pháp này khá khó khăn.

IMG

Ảnh: Nhã Chi

Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) bổ sung một số phương pháp mới trong trong đánh giá hồ sơ dự thầu nhằm đa dạng hóa các phương pháp đánh giá, phù hợp với từng loại hình và quy mô của gói thầu, đồng thời khắc phục tình trạng bỏ thầu giá thấp nhưng không đủ năng lực, kinh nghiệm để thực hiện gói thầu. 

 

Cụ thể, đối với gói thầu dịch vụ phi tư vấn, hàng hóa, xây lắp, hỗn hợp, ngoài phương pháp giá đánh giá thấp nhất đã được quy định trong Luật Đấu thầu 2005, Dự thảo Luật bổ sung hai phương pháp đánh giá mới là phương pháp kết hợp giữa kỹ thuật và giá và phương pháp giá thấp nhất. Đối với gói thầu tư vấn, ngoài phương pháp kết hợp giữa kỹ thuật và tài chính, phương pháp dựa trên kỹ thuật đã được quy định trong Luật Đấu thầu 2005, Dự thảo Luật bổ sung hai phương pháp đánh giá mới là phương pháp giá thấp nhất và phương pháp giá cố định.

 

Việc bổ sung quy định về vấn đề này nhằm đa dạng hóa các phương pháp đánh giá khác nhau phù hợp với từng loại hình và quy mô của gói thầu, đồng thời khắc phục tình trạng bỏ thầu giá thấp nhưng không đủ năng lực, kinh nghiệm để thực hiện gói thầu.

 

Ưu tiên nhà thầu nội, phát triển nguồn nhân lực, hàng hóa trong nước

 

Pháp luật đấu thầu hiện hành đã quy định một số nguyên tắc ưu đãi đối với nhà thầu trong nước khi tham gia đấu thầu quốc tế và ưu đãi đối với trường hợp nhà thầu cung cấp hàng hóa có chi phí sản xuất trong nước chiếm tỷ lệ từ 30% trở lên. Quy định này đã góp phần tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong nước phát triển đồng thời cũng tạo điều kiện cho hàng hóa trong nước phát triển phù hợp với chủ trương của Đảng và Nhà nước. 

 

Tuy nhiên, trên thực tế, nội dung ưu đãi này vẫn còn chưa cụ thể và chưa thực sự khả thi. Vì vậy, cần thiết phải nghiên cứu bổ sung và cụ thể hóa hơn nữa các quy định về ưu đãi không chỉ đối với nhà thầu mà cả đối với hàng hóa trong nước.

 

Dự thảo Luật bổ sung một nội dung nhằm ưu tiên phát triển nguồn lực, tạo cơ hội cho nhà thầu trong nước từng bước tiếp nhận công nghệ và kinh nghiệm quản lý tiên tiến, tự chủ, nâng cao năng lực, sức cạnh tranh, và tạo việc làm cho lao động trong nước. Cụ thể:

 

- Yêu cầu nhà thầu nước ngoài khi tham dự thầu quốc tế tại Việt Nam phải liên danh hoặc ký hợp đồng với nhà thầu phụ Việt Nam. 

 

- Nhà thầu nước ngoài chỉ được phép sử dụng lao động nước ngoài khi lao động trong nước không đủ khả năng thực hiện và không đáp ứng yêu cầu của gói thầu theo quy định của pháp luật.

 

- Đối với gói thầu đấu thầu quốc tế, nhà thầu và hàng hóa trong nước được hưởng ưu đãi trong các trường hợp sau: (a) Nhà thầu trong nước khi tham dự thầu quốc tế gói thầu dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, xây lắp, hỗn hợp; (b) Nhà thầu liên danh khi có thành viên trong liên danh là nhà thầu trong nước đảm nhận công việc có giá trị trên 50% đối với gói thầu dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, xây lắp, hỗn hợp; và (c) Nhà thầu cung cấp hàng hóa mà hàng hóa đó có chi phí sản xuất trong nước chiếm tỷ lệ từ 30% trở lên.

 

- Nhà thầu là doanh nghiệp nhỏ hoặc nhà thầu có trên 50% số lượng lao động là thương binh hặc người tàn tật thì được ưu tiên trong quá trình lựa chọn nhà thầu.

 

Theo Ban soạn thảo, trong bối cảnh hội nhập kinh tế thế giới ngày càng sâu rộng, Việt Nam đang trong tiến trình đàm phán gia nhập Hiệp định Đối tác chiến lược xuyên Thái Bình Dương - TPP và các hiệp định đa phương, song phương khác, việc sửa đổi, bổ sung quy định về vấn đề ưu đãi đối với nhà thầu và hàng hóa trong nước là cần thiết trên cơ sở đảm bảo nguyên tắc phù hợp với điều kiện thực tế trong nước, quán triệt chủ trương “khuyến khích người Việt Nam dùng hàng Việt Nam” đồng thời không trái với các cam kết của Việt Nam trong lộ trình hội nhập kinh tế quốc tế. Theo đó, nội dung ưu đãi được xây dựng theo hướng cụ thể hóa đối với từng trường hợp, trường hợp nào thì ưu đãi đối với nhà thầu, trường hợp nào thì ưu đãi đối với hàng hóa sẽ tạo điều kiện đồng thời tăng cường tính cạnh tranh cho nhà thầu và hàng hóa trong nước khi tham gia đấu thầu quốc tế.

 

Với các điểm mới nêu trên, bên cạnh việc hỗ trợ các nhà thầu trong nước có điều kiện học hỏi kinh nghiệm, nâng cao năng lực cạnh tranh cũng như góp phần giải quyết việc làm cho người lao động, Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) cũng được kỳ vọng sẽ hạn chế tối đa tình trạng “nhà thầu trong nước thua trên sân nhà”.

16 điểm mới cơ bản của Dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi)

1. Ưu tiên phát triển nguồn lực, tạo cơ hội cho nhà thầu trong nước trúng thầu và tạo công ăn việc làm cho lao động trong nước

2. Thời gian thực hiện đấu thầu (các Điều 30, 31 Dự thảo Luật)

3. Quy trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư (các Điều 41, 42, 43, 44, 54 Dự thảo Luật)

4. Phương pháp đánh giá hồ sơ dự thầu (các Điều 45, 46, 47 Dự thảo Luật)

5. Lựa chọn nhà thầu trong mua sắm thường xuyên (Mục 3 Chương II Dự thảo Luật)

6. Lựa chọn nhà thầu trong đấu thầu tập trung (Mục 4 Chương II Dự thảo Luật)

7. Lựa chọn nhà đầu tư (Chương III Dự thảo Luật)

8. Lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư qua mạng (Chương IV Dự thảo Luật)

9. Hợp đồng (Chương V Dự thảo Luật)

10. Phân cấp trong đấu thầu (các Điều 84, 85, 86 Dự thảo Luật)

11. Giám sát, xử lý vi phạm pháp luật về đấu thầu (các Điều 80, 84, 93, 99, 101 Dự thảo Luật)

12. Hệ thống dữ liệu về đấu thầu (Điều 95 Dự thảo Luật)

13. Giải quyết kiến nghị trong đấu thầu (Mục 1 Chương VIII Dự thảo Luật)

14. Giải quyết kiến nghị trong đấu thầu tại tòa án (Mục 2 Chương VIII Dự thảo Luật)

15. Thay thế, hủy bỏ một số điều, khoản quy định về đấu thầu ở các Luật có liên quan để đảm bảo tính thống nhất, minh bạch, loại bỏ tình trạng trùng lặp, mâu thuẫn (Điều 108 Dự thảo Luật)

16. Hướng dẫn hoạt động đấu thầu trong một số lĩnh vực, hàng hóa đặc thù.

 

Liên Hương

trungnam