Để giải phóng mặt bằng không là rào cản

Giải phóng mặt bằng (GPMB) là câu chuyện “biết rồi khổ lắm nói mãi” ở nhiều dự án và hệ lụy của nó cũng là điều dễ thấy. Làm sao để không lặp lại câu chuyện này, để GPMB không còn là rào cản tiến độ dự án?

Giải phóng mặt bằng (GPMB) là câu chuyện “biết rồi khổ lắm nói mãi” ở nhiều dự án và hệ lụy của nó cũng là điều dễ thấy. Làm sao để không lặp lại câu chuyện này, để GPMB không còn là rào cản tiến độ dự án? 

IMG

Ảnh: Nhã Chi

Ổn định lòng dân để thuận lợi cho công tác GPMB

 

Khâu GPMB, di dân tái định cư là vấn đề then chốt quyết định nhiều đến thành công và hiệu quả xã hội của dự án. Nhiều chuyên gia cho rằng, công tác GPMB, tái định cư cần được tiến hành sớm, trước khi tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà thầu thi công; cần xem xét các khía cạnh xã hội đối với người dân bị ảnh hưởng bởi GPMB và chính sách tái định cư, có giải pháp hỗ trợ kỹ thuật để người dân tiếp cận công việc mới. Thông tin liên lạc chặt chẽ và tư vấn với những người dân sẽ bị tác động bởi dự án cũng là việc cần làm để ổn định lòng dân và thuận lợi hơn cho công tác di dân. Biện pháp “tiền GPMB” này là rất cần thiết để có được sự hợp tác của người dân. 

 

Gia đình ông Nguyễn Văn Hùng, một trong những hộ đã phải di dời để thực hiện dự án Đường vành đai 1, chia sẻ với chúng tôi, gia đình ông luôn chấp hành quy định của Nhà nước, chấp thuận phương án đền bù, nhưng điều mà ông cũng như rất nhiều hộ dân khác dù đã đồng tình nhưng vẫn không khỏi phấp phỏng là cuộc sống mới sau khi tái định cư. Ông Hùng cho rằng: Khi công tác tái định cư vẫn còn nhiều bất cập, hạ tầng kỹ thuật khu tái định cư nhiều nơi chưa được đầu tư thích hợp thì người dân chưa thể yên tâm với việc di dời. 

 

Đối với người Việt, “an cư” mới có thể “lạc nghiệp”, nên việc di dời chỗ ở là rất hệ trọng. Vì thế, chính quyền phải tạo niềm tin cho dân, đồng thời có những giải pháp thực tế đảm bảo đời sống của người dân sau tái định cư thì người dân mới đồng thuận cao với việc GPMB. 

 

Khi số ít không hợp tác, cần tính đến lợi ích chung

 

Chậm GPMB có thể có nguyên nhân từ nhiều phía, nhưng như lời đại diện của một chủ đầu tư nhiều dự án trọng điểm tại Hà Nội đang “kêu trời” vì vướng mặt bằng, thì một trong số những nguyên nhân là thái độ bất hợp tác, cố tình trì hoãn vì mục đích cá nhân của một số ít hộ dân. Câu hỏi đặt ra là: “Công trình chậm tiến độ có thể phát sinh chi phí đến hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng, có nên vì một số hộ dân mà làm ảnh hưởng đến lợi ích chung. Làm thế nào để dân hợp tác với chính quyền, và nếu một số ít trên đa số không hợp tác, có nên kéo dài sự thỏa thuận?”. 

 

Theo chia sẻ của một chuyên gia của Bộ KH&ĐT với phóng viên Báo Đấu thầu, ở một số nước, đối với công trình công như đường, cầu, bệnh viện,... việc GPMB không cần đàm phán, dựa trên diện tích thực tế để đền bù và thu hồi theo đúng chính sách hiện hành. Nếu một dự án có 70 - 80% hộ đã đồng ý phương án đền bù, 20 - 30% không đồng ý, sẽ bị cưỡng chế. Đối với những hộ còn phản đối phương án đền bù, có nơi đã thực hiện theo hình thức trả số tiền đền bù theo quy định vào một tài khoản tại ngân hàng và thực hiện cưỡng chế. Chủ hộ có quyền kiện ra Tòa án nếu không đồng ý với số tiền đền bù, nếu thắng kiện, chính quyền sẽ đền bù thêm, nếu không phải nhận số tiền đã trả vào tài khoản. Với cách làm này, sẽ thực hiện được GPMB nhanh chóng, quá trình đàm phán, thỏa thuận với những hộ dân không đồng tình phương án đền bù sẽ diễn ra sau, do Tòa án phân định để đảm bảo công bằng, khách quan và không ảnh hưởng đến tiến độ GPMB. 

 

Đối với công trình thương mại của nhà đầu tư tư nhân, việc GPMB phải trên quan điểm chia sẻ, hài hòa lợi ích. Ví dụ, dự án xây dựng khu thương mại, tổng giá trị đất thường được tính bằng 20 - 30% tổng giá trị khu thương mại. Một số nước thực hiện đền bù theo hình thức nhà đầu tư sẽ trả cho người dân một nửa số tiền giá trị đất, một nửa để lại thành cổ phần trong dự án. Như vậy, người dân bị di dời vẫn giải quyết được vấn đề nhà ở, có một số cổ phần trong dự án, tương đương với những lợi ích nhất định về sau; đồng thời, nhà đầu tư cũng không phải thu xếp ngay một số vốn quá lớn để giải phóng mặt bằng ngay từ đầu. 

 

Minh bạch trong định giá đền bù

 

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, tại một số nước, chính quyền trung ương hoặc địa phương thường thành lập 1 công ty “kinh doanh đất” để mua gom đất cho dự án với giá thỏa thuận với chủ đất. Đây là phương pháp được ưu tiên thực hiện. Tuy nhiên, khi công ty kinh doanh đất không thể mua được đất theo giá thỏa thuận với chủ đất, thì chính quyền địa phương sẽ tiến hành theo phương pháp cưỡng chế thu hồi đất. Để quá trình cưỡng chế không gặp phải sự phản kháng từ phía người dân, một trong những điều kiện tiên quyết là việc định giá cưỡng chế phải minh bạch và rất cần một cách tiếp cận, giải quyết thấu tình đạt lý. 

IMG

Minh bạch, cương quyết và vì lợi ích số đông là điều cần thiết trong công tác giải phóng mặt bằng                                                                       Ảnh: Tiên Giang

 

Chính quyền địa phương có thể thành lập 1 hội đồng gồm các thành viên là đại diện của các cơ quan tổ chức liên quan. Hội đồng này sẽ tính toán, xem xét tính pháp lý của việc cưỡng chế với câu hỏi đầu tiên cần đặt ra là: “Có giải pháp nào khác để không phải thu hồi đất không?”, sau đó xem xét việc thu hồi đất có đầy đủ tính pháp lý, có đáp ứng tính công ích của dự án hay không?… Hội đồng này cũng cần đưa ra được tiêu chí đánh giá giá cưỡng chế, căn cứ trên giá thị trường, khả năng sinh lời hiện tại của lô đất, so sánh với giá nhà/đất xung quanh,… Giá cưỡng chế phải được công khai, đảm bảo sự minh bạch. Khi đã định được giá, chính quyền địa phương sẽ cưỡng chế thu hồi theo giá này. 

 

Trong cách làm này, thì cưỡng chế là giải pháp cuối cùng nhưng là giải pháp cần phải thực hiện nếu các giải pháp trước không có kết quả. Đó là cách để pháp luật được thực hiện nghiêm minh và không có ngoại lệ, không vì sự chây ì của một số ít mà làm ảnh hưởng đến lợi ích của số đông. Tuy nhiên, dù theo phương pháp nào, thì sự minh bạch, công khai trong chính sách GPMB cũng cần phải chú trọng để người dân đồng thuận. 

Nguyệt Minh

trungnam