Chặn lãng phí, thất thoát và kém hiệu quả trong đầu tư công

Nhiều ý kiến đang kỳ vọng rằng các quy định tại Dự thảo Luật Đầu tư công khi được thông qua sẽ ngăn chặn từ gốc rễ những nguyên nhân gây ra sự lãng phí, thất thoát và kém hiệu quả trong đầu tư công.

Nhiều ý kiến đang kỳ vọng rằng các quy định tại Dự thảo Luật Đầu tư công khi được thông qua sẽ ngăn chặn từ gốc rễ những nguyên nhân gây ra sự lãng phí, thất thoát và kém hiệu quả trong đầu tư công. 

 

Hệ lụy từ sai sót trong quyết định đầu tư 

 

Theo Báo cáo của Chính phủ  về Phân tích thực trạng đầu tư sử dụng vốn nhà nước, hệ thống pháp luật về quản lý hoạt động đầu tư hiện chưa được thiết kế để bảo đảm sự thống nhất; luật pháp về đầu tư được tiếp cận theo những cách riêng rẽ, chắp vá và vì vậy vừa thiếu vừa chồng chéo, thậm chí xung đột. Đến nay, chưa có một Luật thống nhất để điều chỉnh các hoạt động đầu tư sử dụng vốn nhà nước, thiếu cơ sở luật pháp đủ hiệu lực để quản lý, sử dụng có hiệu quả nguồn vốn quan trọng này. Đặc biệt, thiếu các chế tài cụ thể để đảm bảo chấp hành kỷ cương, kỷ luật trong đầu tư; khắc phục tình trạng đầu tư phân tán, hiệu quả thấp, lãng phí, thất thoát và xử lý những vi phạm trong quản lý đầu tư. Ví dụ, hiện không có một quy định cụ thể nào về xử lý đối với các đơn vị hoặc những người có thẩm quyền quyết định đầu tư bố trí kế hoạch thiếu tập trung, thực hiện đầu tư chậm tiến độ hoặc sử dụng công trình, dự án kém hiệu quả… 

 

Báo cáo trên chỉ rõ, sai sót trong quyết định đầu tư, trong tổ chức thực hiện đầu tư xây dựng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến hiệu quả đầu tư kém. Tình trạng thiếu trách nhiệm, không sâu sát thực tế, nhấn mạnh hoặc chỉ quan tâm đến lợi ích cục bộ, lợi ích nhóm, bệnh thành tích theo nhiệm kỳ, thiếu tuân thủ các quy định về chuẩn bị đầu tư, thẩm quyền quyết định đầu tư, vi phạm quy hoạch đã được phê duyệt… là những nguyên nhân dẫn đến có những quyết định đầu tư chưa đúng. Tăng GDP theo số lượng, tìm mọi cách tăng lượng vốn đầu tư, trước hết là đầu tư công diễn ra phổ biến trong tổ chức thực hiện đầu tư. Bố trí đầu tư vượt quá khả năng cho phép, phân bổ đầu tư cho cả những dự án chưa đủ thủ tục, những dự án chưa cần thiết, bất chấp hiệu quả,… là sản phẩm của cách làm trên. Từ đây, phát sinh đầu tư dàn trải, nợ đọng trong đầu tư xây dựng lớn. Hàng năm có hàng vạn công trình đầu tư nhỏ và vừa (nhóm B, C), nên mỗi công trình chỉ được phân bổ trên 1 tỷ đồng dẫn đến thời gian xây dựng kéo dài, thay vì 2 đến 3 năm là hoàn thành đã phải mất 5 đến 6 năm. 

 

Sẽ chặn được đầu tư lãng phí, kém hiệu quả

 

Trong phiên họp tại Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) tuần qua, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh khẳng định, khi Luật Đầu tư công được thông qua sẽ hạn chế tối đa việc bố trí vốn dàn trải như lâu nay. Bộ trưởng Bộ KH&ĐT cho biết, qua việc thực hiện quyết liệt Chỉ thị 1792/CT-TTg, vì có thẩm định nên các địa phương không dám tự mình bố trí vốn ào ào hay cho phép doanh nghiệp bỏ vốn đầu tư trước rồi đợi ngân sách trung ương bố trí. Những nội dung trong Chỉ thị 1792/CT-TTg được nâng lên thành Luật thì chắc chắn hiệu quả đạt được sẽ cao hơn bởi qua theo dõi của Bộ KH&ĐT, chủ trương đầu tư không phù hợp chính là lãng phí lớn nhất, thất thoát nhiều nhất. Luật sẽ quy định rõ đưa ra chủ trương đầu tư phải căn cứ vào cái gì, tính toán hiệu quả thế nào và ai đưa ra chủ trương sai thì phải chịu trách nhiệm, như vậy chắc chắn sẽ không thể tùy tiện quyết định như trước.

 

Bộ trưởng cũng cho rằng, muốn thực hiện dự án phải lo vốn trước, phải có tiền mới được làm và được kiểm tra, chắc chắn rằng dự án đó khi được khởi công là có tiền giải ngân, không thể kéo dài thời gian thi công ra 5 - 7 năm, thậm chí cả chục năm như hiện nay. Đồng thời, phải quy định trách nhiệm cụ thể trong việc để xảy ra hiệu quả đầu tư thấp.

 

Những quan điểm này của người đứng đầu Bộ KH&ĐT đã được thể hiện trong các quy định của Dự thảo Luật Đầu tư công. Nhiều ý kiến nhận định, Dự thảo Luật khi được thông qua sẽ chấn chỉnh các hạn chế trong đầu tư công hiện nay, ngăn chặn được rất nhiều nguyên nhân dẫn tới lãng phí, đầu tư hiệu quả thấp.

 

   Chiều ngày 27/9, Dự án Luật Đầu tư công được đưa ra thẩm tra tại Phiên họp toàn thể của Ủy ban Kinh tế (UBKT) của Quốc hội diễn ra tại TP. Huế. Trong Báo cáo thẩm tra sơ bộ về Dự án Luật này, Thường trực UBKT cơ bản nhất trí với Tờ trình của Chính phủ về sự cần thiết ban hành Luật Đầu tư công nhằm tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, thống nhất; khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, phân tán, lãng phí, góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư công... Một số ý kiến cho rằng, việc ban hành Luật Đầu tư công cần phải là đạo luật tác động mạnh mẽ tới quá trình tái cơ cấu đầu tư; tăng cường, siết chặt kỷ luật về đầu tư công, khắc phục triệt để những tồn tại yếu kém trong quản lý nhà nước về đầu tư công hiện nay, nhất là khâu quyết định chủ trương đầu tư, chuẩn bị đầu tư, thực hiện nghiêm khắc kỷ cương trong việc phân bổ vốn đầu tư phù hợp chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.

   Thường trực UBKT cơ bản nhất trí với việc phân cấp thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư như dự án Luật nhằm hướng tới mục tiêu tăng cường quản lý nhà nước đối với toàn bộ quá trình đầu tư công, đồng thời xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của các cấp trong ra quyết định chủ trương đầu tư. Thường trực UBKT cũng cơ bản tán thành với quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Quốc hội, Chính phủ, các cơ quan Nhà nước các cấp và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan đến quản lý sử dụng vốn đầu tư công của dự án Luật, tuy nhiên cần xác định cụ thể hơn trách nhiệm cá nhân, đặc biệt là trách nhiệm của người đứng đầu, người có thẩm quyền phê duyệt quyết định chủ trương đầu tư, dự án đầu tư để nâng cao tính chế tài của Luật đối với các trường hợp phê duyệt dự án đầu tư sai, kém hiệu quả, vốn tăng so với dự toán ban đầu, không cân đối được nguồn vốn để thực hiện, gây thất thoát, lãng phí.

 

Nguyệt Minh - Ngô Trần

ngocthanh