Kinh nghiệm của các quốc gia trong mua sắm công tập trung

Đề án hình thành đơn vị mua sắm tập trung dự kiến sẽ được trình Thủ tướng Chính phủ trong thời gian tới. Việc hình thành các Trung tâm đấu thầu để thực hiện việc mua sắm công tập trung; thực hiện cơ chế đấu giá công khai khi bán, thanh lý, giao, cho thuê tài sản công là mục tiêu cơ bản của Đề án.

Đề án hình thành đơn vị mua sắm tập trung dự kiến sẽ được trình Thủ tướng Chính phủ trong thời gian tới. Việc hình thành các Trung tâm đấu thầu để thực hiện việc mua sắm công tập trung; thực hiện cơ chế đấu giá công khai khi bán, thanh lý, giao, cho thuê tài sản công là mục tiêu cơ bản của Đề án. Cách làm này thực tế đã được nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng và mang lại nhiều hiệu quả tích cực.

IMG

Ở Đài Loan, hoạt động mua sắm công tập trung được thực hiện qua hệ thống mua bán điện tử

Ảnh minh họa: LTT


Anh thành lập cơ quan dịch vụ mua sắm chính phủ

 

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu gặp nhiều khó khăn, khủng hoảng nợ công và vấn đề nợ công đang trở thành yếu tố đe dọa đến sự ổn định tình hình chính trị và khả năng phục hồi, phát triển kinh tế của nhiều quốc gia thuộc Liên minh châu Âu (EU). Nhằm giải quyết vấn đề nợ công, hầu hết các quốc gia thuộc EU đều thi hành chính sách thắt lưng buộc bụng ở các mức độ khác nhau, tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của từng nước. Tại Anh, Chính phủ đã thành lập một Ủy ban để thực hiện rà soát toàn bộ việc chi tiêu của các Bộ, ngành Trung ương (17 Bộ, ngành với mức chi tiêu cho việc mua sắm công khoảng 45 tỷ Bảng Anh) và cơ quan của Chính phủ trong việc mua sắm hàng hóa, dịch vụ. 

 

Trong quá trình rà soát, Ủy ban này đã phát hiện ra rằng có một số loại hàng hóa, dịch vụ mà các Bộ, ngành, cơ quan Chính phủ sử dụng có đặc điểm tương đồng về yêu cầu chất lượng, yếu tố kỹ thuật… nhưng giá mua sắm lại rất khác nhau (có những loại hàng hóa chênh lệch hàng trăm lần) và do nhiều nhà thầu khác nhau cung cấp, thời gian thực hiện hợp đồng bị kéo dài ở các mức độ khác nhau. Qua rà soát cũng phát hiện ra rằng, nhiều cơ quan, đơn vị mua sắm hàng hóa, tài sản tràn lan, vượt quá định mức và nhu cầu cần thiết (sau này khi thực hiện mua sắm tập trung đã giảm được khoảng 10% về số lượng mua sắm). 

 

Xuất phát từ yêu cầu, đòi hỏi và mục tiêu quản lý nêu trên, Chính phủ Anh đã thành lập cơ quan thực hiện chương trình mua sắm tập trung. Cơ quan dịch vụ mua sắm công là một cơ quan thuộc Văn phòng Nội các Vương quốc Anh, có chức năng nghiên cứu, đề xuất giải pháp và tổ thực hiện biện pháp nhằm quản lý, nâng cao hiệu quả mua sắm và tiết kiệm chi mua sắm hàng hóa, dịch vụ phục vụ cho các cơ quan của Chính phủ bằng nguồn ngân sách nhà nước. 

 

Cơ quan dịch vụ mua sắm chính phủ của Vương quốc Anh hiện có khoảng 400 nhân viên, trong đó 80% là chuyên gia mua sắm. Ngoài trụ sở chính đặt tại thành phố Liverpool, cơ quan này còn có 4 chi nhánh trải rộng khắp nước Anh. Danh mục mua sắm tập trung bao gồm những hàng hóa, dịch vụ mà các Bộ, ngành, cơ quan Chính phủ có yêu cầu sử dụng cơ bản giống nhau được phân theo lĩnh vực, nhóm hàng hóa, dịch vụ chủ yếu mà các cơ quan thuộc Chính phủ có nhu cầu mua sắm, sử dụng thường xuyên như: năng lượng, văn phòng phẩm, phương tiện đi lại; dịch vụ quản lý công sở và nhà công vụ…

 

Thành lập cơ quan mua sắm tập trung tại Nhật Bản, Mexico, Đài Loan

 

Trước đây, tại tỉnh Osaka (Nhật Bản), việc mua sắm công thực hiện phân tán, do các đơn vị sử dụng thực hiện mua sắm. Tuy nhiên, việc mua sắm công phân tán đã bộc lộ nhiều hạn chế. Có nhiều công ty đấu thầu “đi đêm” với nhau để khống chế giá và nâng cao giá hàng hóa, dịch vụ. Bên cạnh đó, do việc mua sắm thực hiện phân tán tại các đơn vị sử dụng, tính chuyên nghiệp của cán bộ mua sắm không cao nên dẫn đến nhiều sai phạm trong mua sắm, đầu tư xây dựng cơ bản. Đó là chưa kể người mua sắm, người sử dụng và người cung cấp có quan hệ trực tiếp với nhau nên cũng dễ xảy ra thông đồng. 

 

Để khắc phục những tồn tại trong việc mua sắm công nêu trên, năm 2000 Chính quyền tỉnh Osaka đã có cải cách rất cơ bản trong việc mua sắm công và Cục Mua sắm công được ra đời để thực hiện các nhiệm vụ này. Cục Mua sắm công có nhiệm vụ quản lý về mua sắm công mà chủ yếu là đấu thầu mua sắm công đối với tất cả các tài sản, dịch vụ, hàng hóa liên quan đến chi tiêu công. Việc mua sắm công tập trung không chỉ dừng lại ở các tài sản, dịch vụ, hàng hóa phục vụ bộ máy của nhà nước mà bao gồm cả lựa chọn nhà thầu đầu tư, xây dựng. Khi xây dựng công trình hạ tầng có mua sắm cũng phải thực hiện tập trung thông qua các hợp đồng ủy thác với Cục Mua sắm công.

 

Cục Mua sắm công thực hiện phân loại hàng hóa, dịch vụ, gồm có hàng hóa đặc biệt và hàng hóa thông thường. Tất cả hàng hóa, dịch vụ đều được tổ chức đấu thầu tập trung. Theo thống kê, tổng giá trị mua sắm do Cục Mua sắm công thực hiện trung bình hàng năm khoảng 130 tỷ Yên (tương đương 1,3 tỷ USD), với khoảng 3.500 hợp đồng, trong đó ủy thác (khoảng 500 hợp đồng), phân phối (200 hợp đồng), thi công, thiết kế (khoảng 2.000 hợp đồng), còn lại là hợp đồng mua sắm.

IMG

Mua sắm tập trung thực hiện thông qua một cơ quan đầu mối cũng được áp dụng tại Mexico và Đài Loan. Việc thực hiện mua sắm tập trung tại Mexico được giao cho Bộ Hành chính công. Cơ quan này sẽ gom một số mặt hàng nhiều cơ quan chính phủ cùng sử dụng, mặt hàng chiến lược, thiết yếu hoặc mặt hàng mà các đơn vị mua sắm với giá cả chênh lệch nhau nhiều để thực hiện mua sắm tập trung. Danh mục mua sắm tập trung tại Mexico có khoảng 40-45 mặt hàng. Danh mục này được Bộ Hành chính công rà soát, bổ sung hàng năm tùy vào nhu cầu mua sắm và điều kiện của thị trường.  Hơn 200/300 đơn vị của Mexico bắt buộc phải tham gia mua sắm tập trung.

 

Còn tại Đài Loan, Trung tâm mua bán tập trung thuộc Ngân hàng Đài Loan là cơ quan được giao nhiệm vụ thực hiện mua tập trung tài sản, hàng hoá cho Chính phủ. Ở Đài Loan có 94 mặt hàng mua bán tập trung như xe ô tô, thiết bị giao thông, văn phòng phẩm, sách giáo khoa, giầy, dép,... Việc mua bán này được thực hiện qua hệ thống mua bán điện tử. Năm 2012 có hơn 323.888 lệnh mua bán thành công qua mạng với tổng giá trị 33,1 tỷ Đài tệ (khoảng 23 nghìn tỷ đồng VN).

Q.M

trungnam