Thủ tục giải quyết tranh chấp về mua sắm chính phủ trong khuôn khổ WTO

Trong khuôn khổ WTO, việc giải quyết các tranh chấp về mua sắm chính phủ (MSCP), về mặt thủ tục, sẽ tuân theo các quy định của Bản thỏa thuận về các quy tắc và thủ tục giải quyết tranh chấp (DSU), trừ trường hợp có quy định khác trong các Hiệp định về MSCP (GPA) liên quan.

TS. Nguyễn Thị Thu Hiền

Bộ môn Pháp luật thương mại hàng hóa và dịch vụ quốc tế Đại học Luật Hà Nội

 

Trong khuôn khổ WTO, việc giải quyết các tranh chấp về mua sắm chính phủ (MSCP), về mặt thủ tục, sẽ tuân theo các quy định của Bản thỏa thuận về các quy tắc và thủ tục giải quyết tranh chấp (DSU), trừ trường hợp có quy định khác trong các Hiệp định về MSCP (GPA) liên quan.

 

Để giải quyết các tranh chấp thương mại quốc tế nói chung và các tranh chấp về MSCP nói riêng, WTO dựa trên một hệ thống những nguyên tắc cơ bản, trong đó, nguyên tắc đồng thuận phủ quyết là một điểm khác biệt căn bản trong cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO so với GATT 1947 (Hiệp ước chung về Thuế quan và Mậu dịch). Ngoài ra, WTO còn có một hệ thống các thiết chế liên quan tới quy trình giải quyết tranh chấp, đó là: Cơ quan giải quyết tranh chấp (DSB), Ban hội thẩm, Cơ quan phúc thẩm (AB), Ban thư kí WTO, các trọng tài, các chuyên gia độc lập và một số tổ chức chuyên môn. Đại hội đồng WTO vừa là cơ quan thường trực, vừa là cơ quan giải quyết tranh chấp của WTO. Tuy nhiên, DSB không trực tiếp xét xử vụ tranh chấp, mà thông qua Ban hội thẩm và AB. Ban hội thẩm là một nhóm chuyên gia được thành lập và hoạt động theo vụ việc (ad-hoc) có nhiệm vụ điều tra và xét xử toàn bộ nội dung vụ tranh chấp. AB là một cơ quan thường trực, luôn có 7 thành viên, mỗi vụ việc sẽ do 3 trong số 7 thành viên của AB đảm nhiệm việc xét xử. AB không tiến hành điều tra hay xem xét lại toàn bộ nội dung vụ tranh chấp có kháng cáo. AB chỉ xem xét những vấn đề pháp luật và việc giải thích pháp luật trong Báo cáo của Ban hội thẩm. Trình tự giải quyết tranh chấp nói chung tại WTO, về cơ bản, sẽ tuân theo các quy định chung của DSU với 4 giai đoạn: (1) Tham vấn; (2) Xét xử tại Ban hội thẩm; (3) Kháng cáo và phúc thẩm; (4) Thi hành quyết định của DSB, trong đó, tham vấn là giai đoạn bắt buộc trước khi các bên muốn đưa vụ tranh chấp ra giải quyết tại Ban hội thẩm.

 

Ngoài các quy định chung của DSU, việc giải quyết các tranh chấp về MSCP tại WTO liên quan tới các GPA còn phải tuân theo các quy định tương ứng của GPA 1994 và GPA 2012, cụ thể:

 

Một là, việc sử dụng hệ thống giải quyết tranh chấp của WTO đối với các tranh chấp về MSCP liên quan tới từng GPA chỉ giới hạn trong phạm vi giữa các thành viên WTO đồng thời là thành viên của GPA đó.

 

Hai là, các bên tranh chấp sẽ không được tiến hành việc trả đũa chéo, theo đó, bất kì tranh chấp nào phát sinh trong phạm vi những hiệp định khác của WTO được liệt kê tại Phụ lục 1 của DSU ngoài các GPA sẽ không dẫn đến việc tạm hoãn thi hành các nhượng bộ và các nghĩa vụ khác theo quy định của các GPA, và bất kì tranh chấp nào phát sinh trong phạm vi các GPA cũng sẽ không dẫn đến việc tạm hoãn thi hành các nhượng bộ và các nghĩa vụ khác thuộc phạm vi của các hiệp định khác trong Phụ lục 1 nói trên.

 

Ba là, đối với các tranh chấp về MSCP liên quan tới GPA 1994, trong giai đoạn xét xử tại Ban hội thẩm cần lưu ý một số vấn đề cơ bản sau đây: (i) Các hội thẩm viên tham gia các Ban hội thẩm phải là các cá nhân có trình độ hiểu biết về lĩnh vực MSCP; (ii) Thời hạn giải quyết tranh chấp được rút ngắn hơn so với các quy định chung của DSU. Theo đó, Ban hội thẩm sẽ cố gắng đưa ra báo cáo cuối cùng tới các bên tranh chấp không chậm hơn 4 tháng, và trong trường hợp kéo dài thì cũng không quá 7 tháng, kể từ sau ngày mà các nội dung và phạm vi điều tra của Ban hội thẩm được thông qua. 

 

Trong trường hợp có các tranh chấp về MSCP phát sinh, các bên, nếu không muốn đưa tranh chấp của mình ra giải quyết tại DSB, thì họ có thể sử dụng các phương thức giải quyết tranh chấp khác như đàm phán song phương (hay còn gọi là tham vấn); trung gian, hòa giải và môi giới; hoặc trọng tài. 

 

Việc hiểu rõ cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO cùng những quy định liên quan tới việc giải quyết các tranh chấp về MSCP sẽ giúp các thành viên chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình cũng như tạo sự tin cậy và động lực gia nhập cho các quốc gia và vùng lãnh thổ còn chưa phải là thành viên của các GPA.

 

 

 

ngocthanh