“Kinh thánh” trong hoạt động mua sắm chính phủ ở Hoa Kỳ

Khung pháp lý cho hoạt động mua sắm công hay mua sắm chính phủ (MSCP) ở Hoa Kỳ lâu nay đã được thừa nhận như một hệ thống quy định phức tạp và đan xen, như Luật Cung cấp hàng hóa công (1795), Luật Ngày làm việc 8 tiếng (1892), Luật Doanh nghiệp nhỏ (1953)... Tất cả đều có những tác động nhất định đến quá trình mua sắm công của Chính phủ Hoa Kỳ chứ không chỉ là câu chuyện đơn giản giữa bên mua và bên bán như trong thương mại hàng hóa dịch vụ thông thường.

Khung pháp lý cho hoạt động mua sắm công hay mua sắm chính phủ (MSCP) ở Hoa Kỳ lâu nay đã được thừa nhận như một hệ thống quy định phức tạp và đan xen, như Luật Cung cấp hàng hóa công (1795), Luật Ngày làm việc 8 tiếng (1892), Luật Doanh nghiệp nhỏ (1953)... Tất cả đều có những tác động nhất định đến quá trình mua sắm công của Chính phủ Hoa Kỳ chứ không chỉ là câu chuyện đơn giản giữa bên mua và bên bán như trong thương mại hàng hóa dịch vụ thông thường. 

 

Mặc dù vậy, mạng lưới tưởng như chằng chịt, đan xen đó vẫn để lại không ít lỗ hổng cần phải khắc phục để nhà thầu được giảm nhẹ áp lực về thủ tục, loại bỏ tiêu cực, tăng hiệu quả thực hiện của từng gói thầu.

 

Chính vì vậy, Hoa Kỳ đã ban hành Quy định mua sắm liên bang (Federal Acquisition Regulations, gọi tắt là “FAR”), coi đó là một cách để “tái cơ cấu” hệ thống pháp lý về MSCP của Hoa Kỳ. Mục đích cốt lõi của FAR là bảo đảm quy trình mua sắm công được chuẩn hóa và nhất quán, được thực hiện một cách công bằng và minh bạch. FAR trở thành nền tảng cho hoạt động MSCP hiện đại ở Hoa Kỳ, trong đó điều chỉnh tất cả các cơ quan hành pháp cấp liên bang. Đáng chú ý là, FAR không áp dụng đối với một số cơ quan Chính phủ như Cục Bưu chính Hoa Kỳ, Cục Hàng không Liên bang, và Tổng công ty Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang. Các cơ quan này tự xây dựng quy định của riêng mình về mua sắm với nội dung tương tự như FAR. 

 

Sự ra đời của FAR bắt nguồn từ một đạo luật năm 1979, trong đó chỉ đạo Văn phòng Chính sách Mua sắm Liên bang (OFPP) trực thuộc Cục Quản trị và Ngân sách (OMB) ban hành các chính sách “với mục đích thúc đẩy việc xây dựng và thực thi một hệ thống đấu thầu đồng bộ”. Được ban hành năm 1983 và có hiệu lực từ năm 1984, FAR liên tục trải qua quá trình rà soát, cập nhật để bảo đảm tính tương thích với các quy định khác trong hệ thống pháp luật của Hoa Kỳ. Những lần rà soát đó được thực hiện bởi người đứng đầu Cục Quản trị Dịch vụ Tổng hợp (GSA), Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Quốc gia (NASA) và Bộ trưởng Quốc phòng, thay mặt cho Hội đồng Luật pháp Mua sắm Liên bang. Tuy nhiên, người đứng đầu OFPP cũng có quyền sửa đổi FAR trong một số trường hợp cụ thể.

 

Việc phổ biến và cập nhật FAR tới các đối tượng quan tâm thường được thực hiện theo hai cách: 1) Các Thông tư Mua sắm Liên bang (FACS) thông báo về những thay đổi trong FAR liên quan tới việc ban hành các quy định pháp luật mới; 2) Mỗi Sở/Cục Liên bang có tài liệu riêng để bổ sung cho các tài liệu hướng dẫn về FAR. 

 

Với sứ mệnh là kim chỉ nam cho hoạt động MSCP trong thị trường Hoa Kỳ, FAR được thể hiện bằng ngôn từ dễ hiểu, sắp xếp vấn đề theo trình tự hợp lý hơn và loại bỏ những điểm mơ hồ gây tranh cãi trong các quy định pháp luật trước đó. Có lẽ chính vì vậy mà nhiều người gọi FAR là "kinh thánh" cho những ai muốn tiến hành hoạt động hợp tác kinh doanh với chính quyền Liên bang Hoa Kỳ. 

 

Do đặc thù phân tách giữa quân sự và dân sự, nội dung FAR còn thể hiện sự phối hợp giữa Hội đồng Quy định Mua sắm Quốc phòng (đại diện cho Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ) và Hội đồng Mua sắm Dân dụng (đại diện cho các cơ quan Chính phủ phi quân sự).

 

Cũng vào năm 1984, Quốc hội Hoa Kỳ đã thông qua đạo luật Cạnh tranh trong đấu thầu (CICA), theo đó, cho phép áp dụng đấu thầu cạnh tranh trong nhiều lĩnh vực mà trước đó chỉ cho phép chỉ định thầu. CICA điều chỉnh cả các gói thầu quân sự và dân sự, yêu cầu các cơ quan liên bang của Hoa Kỳ phải bảo đảm “cạnh tranh công khai và đầy đủ” ở bất cứ khâu nào có thể trong quá trình lựa chọn nhà thầu. Chỉ có 7 trường hợp đặc biệt mà bên mời thầu có thể áp dụng hình thức chỉ định thầu hoặc phải bảo đảm các tiêu chí khác thay vì tiêu chí “cạnh tranh công khai và đầy đủ”.

Hùng Anh

ngocthanh