Vốn ít, làm sao để tăng hiệu quả đầu tư trung hạn?

Theo tinh thần mới trong Luật Đầu tư công, các bộ, ngành, địa phương sẽ lập kế hoạch đầu tư trung hạn trong 5 năm chứ không phải 1 năm như trước đây. Trong bối cảnh nguồn vốn hạn hẹp, các cơ quan liên quan trong việc lập danh mục dự án, bố trí, huy động, sử dụng vốn phải làm sao để phát huy hiệu quả từng đồng vốn trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội 5 năm tới đây?
Vốn ít, làm sao để tăng hiệu quả đầu tư trung hạn?

Theo tinh thần mới trong Luật Đầu tư công, các bộ, ngành, địa phương sẽ lập kế hoạch đầu tư trung hạn trong 5 năm chứ không phải 1 năm như trước đây. Trong bối cảnh nguồn vốn hạn hẹp, các cơ quan liên quan trong việc lập danh mục dự án, bố trí, huy động, sử dụng vốn phải làm sao để phát huy hiệu quả từng đồng vốn trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội 5 năm tới đây?

 

Vốn trong nước chỉ đáp ứng 30% nhu cầu đầu tư

Từ đầu năm đến nay, việc lập kế hoạch này đã bước sang giai đoạn dự kiến lần 2. Tuy nhiên thực tế cho thấy, những nguồn vốn được bố trí cho kế hoạch trung hạn trong nước hiện mới chỉ đáp ứng được 30% nhu cầu đầu tư của các bộ, ngành, địa phương. Nguồn lực hạn hẹp đã đặt ra sức ép không nhỏ cho việc lập kế hoạch trung hạn cho giai đoạn 2016 - 2020.

Trong hồ sơ kế hoạch đầu tư hàng năm, các dự án thường diễn ra từ 3 đến 5 năm, thậm chí dài hơn. Với kế hoạch đầu tư như trước thì vốn cấp cho năm nào biết năm đó nên hậu quả là nhiều dự án rơi vào dàn trải, chồng chéo. Còn từ năm nay, kế hoạch đầu tư sẽ là khoảng thời gian trung hạn 5 năm. Sự thay đổi này được kỳ vọng sẽ mang lại hiệu quả cao hơn. 

IMG

Có đến hàng trăm dự án nằm trong danh mục nhu cầu đầu tư cấp bách giai đoạn 2016 - 2020 nhưng chưa cân đối được nguồn vốn để thực hiện

Ảnh: LTT

Theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Đức Thành, các dự án đầu tư cho xã hội, đầu tư xây dựng cơ bản đều diễn ra trong vòng từ 3 - 5 năm, thậm chí dài hơn. Với tầm nhìn 5 năm thì trước mắt chúng ta phải có cái nhìn tổng thể những nhu cầu quy hoạch xây dựng và vốn đầu tư ban đầu. Trên cơ sở đó, chúng ta mới tìm kiếm khả năng, nguồn lực để tài trợ cho kế hoạch đầu tư đó.

Hiện tại, các bộ, ngành, địa phương đã hoàn thành dự kiến kế hoạch đầu tư trung hạn lần 2. Tổng hợp của Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho thấy nhu cầu đầu tư trung hạn đối với nguồn ngân sách nhà nước trong thời gian 5 năm tới là hơn 3.500.000 tỷ đồng; các dự án từ nguồn trái phiếu chính phủ cần 1.300.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, khả năng huy động nguồn vốn nhà nước trong 5 năm tới tối đa chỉ khoảng 1.679.000 tỷ đồng, vốn nước ngoài khoảng 250.000 tỷ đồng. Thực tế này cho thấy có một khoảng cách rất lớn giữa nhu cầu và khả năng huy động vốn.

Theo Bộ KH&ĐT, có đến hàng trăm dự án nằm trong danh mục nhu cầu đầu tư cấp bách giai đoạn 2016 - 2020 nhưng chưa cân đối được nguồn vốn để thực hiện. Điều này cho thấy rõ ràng nhu cầu đầu tư trong 5 năm tới là rất lớn, thế nhưng nguồn lực lại khá hạn hẹp. 

 

Để phân bổ, huy động, sử dụng vốn hiệu quả

Với nguồn vốn hạn hẹp như vậy, câu hỏi đặt ra là chúng ta sẽ phải chi tiêu như thế nào và cơ chế nào để có thể thu hút thêm nguồn lực nhằm đáp ứng nhu cầu đầu tư của xã hội? 

Theo bà Nguyễn Thị Phú Hà, Vụ trưởng Vụ Tổng hợp kinh tế quốc dân thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, những dự án có nợ đọng xây dựng cơ bản thì phải ưu tiên đầu tiên, hoàn trả những khoản nợ này để tránh tình trạng doanh nghiệp rơi vào phá sản. Còn những dự án chuyển tiếp phải bố trí vốn để hoàn thành nhằm phát huy tác dụng của vốn đầu tư đã và đang triển khai thực hiện.

Các dự án mới phải gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong 5 năm tới thì mới được ưu tiên bố trí vốn. Điều này đặt ra yêu cầu đối với chính các đơn vị lập kế hoạch, phải thực sự cân nhắc nhu cầu cấp thiết của chính mình thay vì đưa ra kế hoạch gấp 20 - 30 lần so với khả năng cân đối của ngân sách nhà nước như trước. Nguồn vốn từ trái phiếu chính phủ cũng được xác định là sẽ tập trung ưu tiên cho 3 lĩnh vực: giao thông, thủy lợi và một số bệnh viện trung ương. Chính vì vậy, cùng với việc siết chặt danh mục đầu tư trung hạn, các đơn vị cũng cần tìm kiếm, huy động thêm các nguồn lực khác để đáp ứng đủ nhu cầu.

Theo các chuyên gia, với sức ép từ ngân sách nhà nước hạn hẹp như vậy, cần phải huy động vốn từ xã hội nhiều hơn. Việt Nam đã có khung pháp lý thúc đẩy hợp tác công - tư. Theo đó, tư nhân có thể tham gia xây dựng các dự án đầu tư lớn về kết cấu hạ tầng cảng biển, sân bay, đường giao thông,… 

Các chuyên gia đánh giá, những cải cách trong xây dựng kế hoạch đầu tư trung hạn kế hoạch 5 năm là rất tốt. Nó sẽ tạo ra nền móng cam kết dài hạn hơn để đảm bảo các nguồn vốn tư nhân tham gia mạnh mẽ hơn. Ngoài ra, Hiệp định TPP cũng được kỳ vọng là cơ hội để tăng cường thu hút các nguồn vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam.

Không phải kế hoạch đầu tư của các bộ, ngành, địa phương đưa lên thế nào sẽ được đáp ứng như vậy. Nếu theo cơ chế trước đây, các đơn vị cứ lập danh mục đầu tư và trình lên, còn phân bổ bao nhiều là do Nhà nước thì nay chính các địa phương, đơn vị cũng phải có thêm trách nhiệm trong việc tìm kiếm các nguồn vốn để có thể thực hiện danh mục đó. Điều này sẽ là áp lực để từng đồng vốn được sử dụng đúng và hiệu quả hơn trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội 5 năm tới đây.

Ngô Trần

ngocthanh