Vẫn khó thu hút đầu tư phát triển hạ tầng đường sắt

Bắt đầu khá thành công với việc đưa ra một số danh mục kêu gọi đầu tư và nhận được nhiều sự quan tâm, đề xuất đầu tư vào một số công trình, dự án cụ thể từ phía các doanh nghiệp, tuy nhiên, ngành đường sắt
Vẫn khó thu hút đầu tư  phát triển hạ tầng đường sắt

Bắt đầu khá thành công với việc đưa ra một số danh mục kêu gọi đầu tư và nhận được nhiều sự quan tâm, đề xuất đầu tư vào một số công trình, dự án cụ thể từ phía các doanh nghiệp, tuy nhiên, ngành đường sắt cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức, vướng mắc trong công tác thực hiện hợp tác đầu tư. 

 

Hạ tầng lạc hậu và chắp vá 

Trong thời gian qua, tình trạng năng lực vận tải đường sắt chưa đáp ứng kịp nhu cầu, thậm chí còn bị đánh giá là kém hơn nhiều loại hình vận tải khác có một phần nguyên nhân xuất phát từ chính hạ tầng còn nhiều yếu kém của ngành này. 

 

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, kết cấu hạ tầng đường sắt, cụ thể như các công trình đường, cầu, cống, hầm, đường ngang, đường dân sinh, ga... dù đã được đầu tư, nhưng vẫn ở trong tình trạng xuống cấp. Điển hình, tuy nhiều cầu yếu trên tuyến vận tải đường sắt đã được đầu tư thay thế hay cải tạo nâng cấp bằng các nguồn vốn vay ODA, nhưng mới chỉ là con số khiêm tốn. Nhiều cầu thép trên tuyến vẫn trong tình trạng dầm rỉ, mặt cầu yếu; nhiều cầu bê tông bị nứt trơ cốt thép. 

IMG

Trong thời gian tới đây, để việc thu hút đầu tư vào ngành đường sắt thành công, đạt được kết quả tốt, lãnh đạo Bộ Giao thông vận tải cho biết, sẽ phân loại cụ thể hạ tầng các lĩnh vực đường sắt để từ đó có cơ sở kêu gọi đầu tư

 Ảnh: Nhã Chi

Với các công trình nhà ga cũng không cho thấy dấu hiệu “khả quan” hơn. Hiện có khoảng 278 ga trên các tuyến đường sắt, nhưng do kinh phí hạn hẹp nên chỉ đủ kinh phí bố trí đầu tư cải tạo sửa chữa nhà ga, còn các công trình, thiết bị kiến trúc đi kèm như sân ke ga vẫn chưa được xây dựng hay sửa chữa, cải tạo, dẫn đến hệ thống nhà ga thiếu đồng bộ, bị chắp vá....

 

Tình trạng này xảy ra ngay trên tuyến đường sắt có ý nghĩa rất quan trọng, được coi là huyết mạch lưu thông của đất nước là tuyến đường sắt Bắc - Nam (với 3.143 km đi qua 34 tỉnh, thành). Tuyến đường này hiện đã rất cũ kỹ, lạc hậu, mặc dù đã được quan tâm đầu tư. 

 

Theo các chuyên gia giao thông, kết cấu hạ tầng đường sắt yếu kém do nhiều nguyên nhân như trải qua chiến tranh, chịu ảnh hưởng của thiên nhiên khắc nghiệt; tiêu chuẩn kỹ thuật, trang bị cho hạ tầng đường sắt còn ở mức thấp, đặc biệt là kinh phí đầu tư hàng năm không đủ...

 

Hậu quả từ những tồn tại trên đã thể hiện rõ trong thời gian qua, khi ngành đường sắt luôn chịu “lép vế” so với nhiều loại hình vận tải khác, cũng như để xảy ra nhiều vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng. Theo số liệu kinh doanh của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR), trong 5 tháng đầu năm 2015, hoạt động kinh doanh vận tải của đơn vị chỉ bằng 91,6% kế hoạch; vận chuyển hành khách cũng có dấu hiệu giảm sút, bằng 92,3% kế hoạch...

 

Cần chủ động xây dựng kế hoạch đầu tư

Nhằm giải quyết bài toán về vốn trong phát triển kết cấu hạ tầng, trong đó từng bước tháo gỡ vướng mắc trong thu hút đầu tư vào ngành đường sắt, lãnh đạo Bộ Giao thông vận tải (GTVT) đã thẳng thắn chỉ ra những khiếm khuyết gây cản trở việc huy động các nguồn lực tư nhân đầu tư tại Cuộc họp kiểm điểm công tác triển khai Đề án huy động vốn xã hội hóa để đầu tư kết cấu hạ tầng đường sắt. Lãnh đạo Bộ GTVT đánh giá, các đơn vị thuộc ngành đường sắt triển khai công tác thu hút đầu tư chậm và lúng túng; các đầu mối được giao thực hiện công tác thu hút đầu tư chưa thực sự vào cuộc, 

 

Đại diện VNR cũng thừa nhận, dù nhận được nhiều đề xuất từ các nhà đầu tư, nhưng hiện nay VNR đang rất lúng túng khi thực hiện; các nhà đầu tư cũng phản ánh Bộ GTVT chưa có đầu mối rõ ràng cũng như quy trình thực hiện một dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP). Ngay cả về hình thức đầu tư, cả VNR và một số nhà đầu tư cũng chưa xác định được rõ đầu tư theo phương thức nào để thực hiện theo đúng quy định của Nhà nước. Ví dụ như với dự án Đầu tư khai thác bãi hàng ga Yên Viên, VNR cũng phải đề nghị Bộ GTVT đồng ý với hình thức cho thuê và đề xuất lựa chọn nhà đầu tư cho Dự án. Hay VNR cũng phải xin ý kiến của Bộ GTVT về việc xác định hình thức thực hiện đầu tư trước đề xuất của một số nhà đầu tư về việc sẽ đầu tư xây dựng tại các ga lớn các tòa cao ốc, trong đó dành các tầng dưới có công năng phục vụ vận tải hành khách, các tầng trên khai thác kinh doanh.

 

Ngoài tình trạng vai trò, trách nhiệm của các cơ quan nhà nước còn chưa được phát huy, việc nhà đầu tư xác định phương án thu hồi vốn khi đầu tư vào ngành đường sắt cũng còn nhiều vướng mắc. Theo Cục Đường sắt Việt Nam, việc kêu gọi đầu tư các công trình nhỏ lẻ phục vụ vận tải đường sắt đang gặp nhiều khó khăn. Các nhà đầu tư hiện vẫn băn khoăn sẽ được thu trực tiếp từ công trình hay thu qua giá vận chuyển. Ngoài ra, Bộ GTVT cũng như VNR chưa công bố tiêu chuẩn hay đánh giá tình hình kỹ thuật thực tế của các tuyến đường sắt để làm cơ sở khi thực hiện hình thức chuyển nhượng khai thác. 

 

Bên cạnh đó, theo ông Vũ Nam Nguyên, Phó Tổng giám đốc Ban quản lý dự án (QLDA) đường sắt, thu hút đầu tư vào lĩnh vực đường sắt hiện đang có mâu thuẫn lớn. Đáng lý, VNR phải đề xuất đầu tư các công trình, dự án trước tiên với vai trò là doanh nghiệp đang trực tiếp quản lý, kinh doanh đường sắt nên hiểu rõ nhất thực tế, hiệu quả và tương lai phát triển sau đầu tư. Nhưng ngược lại, VNR lại đang chỉ thực hiện chức năng như một đơn vị quản lý nhà nước là tiếp nhận và giải quyết đề xuất của nhà đầu tư...

 

Trong thời gian tới đây, để việc thu hút đầu tư vào ngành đường sắt thành công, đạt được kết quả tốt, lãnh đạo Bộ GTVT cho biết, sẽ phân loại cụ thể hạ tầng các lĩnh vực đường sắt để từ đó có cơ sở kêu gọi đầu tư. Với việc phân định rõ các đầu mối quản lý, lãnh đạo Bộ GTVT yêu cầu VNR chủ động hơn trong việc triển khai Đề án, kịp thời đề xuất cơ chế xin ý kiến của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền để giải quyết các vướng mắc. Đối với các tuyến đường sắt hiện hữu cùng hệ thống kết cấu hạ tầng liên quan như nhà ga, kho, bãi hàng, VNR chủ trì, tiếp nhận đề xuất đầu tư, nghiên cứu, xây dựng phương án hoặc báo cáo Bộ GTVT những vấn đề còn vướng mắc để giải quyết. 

 

Ngoài ra, đối với việc nhượng quyền khai thác tuyến đường sắt hiện hữu, Cục Đường sắt Việt Nam sẽ quản lý và đề xuất cơ chế để triển khai nhượng quyền thí điểm. Ban PPP chủ trì tham mưu; Ban QLDA đường sắt là đại diện cơ quan nhà nước có thẩm quyền đề xuất hình thức đầu tư đối với các dự án xây dựng tuyến mới như Hà Nội - Hải Phòng, Biên Hòa - Vũng Tàu, Sài Gòn - Lộc Ninh…

 BK

 

ngocthanh