Tìm tỷ lệ nội địa hóa hợp lý trong ngành năng lượng

Trong thương mại quốc tế nói chung và thương mại của lĩnh vực năng lượng nói riêng, các quốc gia ngày càng quan ngại hơn trước thực tế một số nước áp dụng các “yêu cầu về hàm lượng nội địa hóa” (LCR) trong lĩnh vực năng lượng như một phương pháp để khuyến khích sản xuất trong nước. Tuy nhiên, việc áp dụng LCR
Tìm tỷ lệ nội địa hóa hợp lý trong ngành năng lượng

Trong thương mại quốc tế nói chung và thương mại của lĩnh vực năng lượng nói riêng, các quốc gia ngày càng quan ngại hơn trước thực tế một số nước áp dụng các “yêu cầu về hàm lượng nội địa hóa” (LCR) trong lĩnh vực năng lượng như một phương pháp để khuyến khích sản xuất trong nước. Tuy nhiên, việc áp dụng LCR một cách thái quá với mục tiêu bảo hộ sản xuất trong nước, đi ngược lại với các cam kết quốc tế, có thể sẽ ảnh hưởng tiêu cực đối với tiến trình tự do hóa và thuận lợi hóa thương mại và đầu tư trong khu vực. 

 

Trên đây là nhận định của Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Cẩm Tú tại Hội thảo APEC về các yêu cầu hàm lượng nội địa hóa trong lĩnh vực năng lượng được tổ chức tại Hà Nội trong 2 ngày 7 - 8/10/2015. Cũng tại Hội thảo này, các chuyên gia đã đưa ra nhiều khuyến nghị, chia sẻ những kiến thức, kinh nghiệm quý báu nhằm thực hiện tốt việc xây dựng một môi trường kinh doanh thuận lợi cho lĩnh vực năng lượng trong khu vực.

 

Sử dụng LCR để khuyến khích sản xuất trong nước 

Theo nhà nghiên cứu chính sách thương mại cao cấp thuộc Tổ chức Hợp tác kinh tế và phát triển (OECD) Ronald Steenblik, kết quả nghiên cứu vào năm 1986 của UNIDO cho thấy, trong năm 1980 có 27/50 quốc gia, chủ yếu là các nước đang phát triển (chiếm 54%), có chính sách về LCR cho lĩnh vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trong ngành công nghiệp ô tô. Sau này, LCR chính thức được áp dụng trong lĩnh vực năng lượng như một hiện tượng mới, phản ánh sự gia tăng tương đối trong FDI so với đầu tư của các doanh nghiệp nội địa.

 

Đối với riêng lĩnh vực năng lượng, hình thức phổ biến của LCR là việc giới hạn tối thiểu về số lượng hoặc giá trị vật liệu nội địa trong đầu tư hoặc trong sản xuất hàng hóa; giới hạn tối thiểu về số lượng lao động nội địa sử dụng trong lĩnh vực dịch vụ; các yêu cầu nội địa hóa được áp dụng đối với các nhà khai thác hoặc các nhà đầu tư. Trong đó, việc sử dụng tỷ lệ nội địa hóa được coi là yếu tố cần thiết trong hoạt động đấu thầu, mua sắm chính phủ như việc LCR gắn với một nguồn tài nguyên năng lượng, quyền ưu đãi trong tiếp cận tài chính, quyền tiếp cận các ưu đãi của doanh nghiệp nhà nước…

 

Trong báo cáo của OECD năm 2015 về tác động của LCR đối với nền kinh tế cũng cho thấy, có nhiều ưu đãi thông qua mua sắm chính phủ tại nhiều quốc gia (ở cả cấp trung ương và địa phương) để hỗ trợ việc sử dụng các yếu tố đầu vào trong nước.

 

Hợp lý hóa LCR theo cam kết quốc tế

Trên thực tế, LCR đã bị cấm áp dụng theo Hiệp định của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) về trợ cấp và các biện pháp bảo hộ (SCCM); Hiệp định của WTO về các phương pháp đầu tư liên quan đến thương mại (TRIMS) và không được khuyến khích hoặc bị cấm áp dụng trong nhiều thỏa thuận đầu tư song phương và các hiệp định thương mại khu vực (RTA).

 

Theo Luật sư Eugenia Costanza Laurenza, Hiệp hội cao cấp Fratini Vergano, trong thương mại quốc tế đã có nhiều vụ kiện liên quan tới yêu cầu về hàm lượng nội địa hóa nói chung và trong lĩnh vực năng lượng nói riêng được xem xét và phân xử bởi WTO do việc áp đặt các quy định này một cách chưa hợp lý, vi phạm quy định của Hiệp định chung về thuế quan và thương mại (GATT).

 

Trước thực tế như vậy, ông Nguyễn Đức Cường, Viện Năng lượng Việt Nam cho rằng, Việt Nam cần xây dựng và phát triển ngành cơ khí điện và tăng cường nội lực của các doanh nghiệp trong nước để cạnh tranh nhằm gia tăng tỷ lệ nội địa hóa trong ngành năng lượng. Theo đó, Việt Nam cần tăng cường đầu tư và đa dạng hóa nguồn vốn, thu hút sự tham gia của nước ngoài vào công tác nghiên cứu, thiết kế, chế tạo các thiết bị, phụ tùng của ngành điện, các cơ sở sản xuất thiết bị, phụ tùng điện, phấn đấu để các sản phẩm đạt tiêu chuẩn quốc tế.

 

Bên cạnh đó, các giải pháp khác được các chuyên gia đưa ra là cần hình thành một số liên hợp nghiên cứu, thiết kế, chế tạo thiết bị điện với các doang nghiệp cơ khí chế tạo trong nước làm nòng cốt; xây dựng các trung tâm sửa chữa, bảo dưỡng thiết bị điện hiện đại để có thể tự sửa chữa, kiểm định các thiết bị điện.

 

Ngoài ra, cần đặt mục tiêu đổi mới, hiện đại hóa các nhà máy cơ khí điện hiện có, mở rộng liên doanh, xây dựng các nhà máy mới, tạo ra các khu vực chế tạo thiết bị điện, phấn đấu đến năm 2020 tự chế tạo trong nước, không phải nhập khẩu đối với hầu hết các thiết bị lưới điện truyền tải và phân phối, chế tạo 50 - 60% thiết bị của các nhà máy nhiệt điện than và 40 - 50% thiết bị của nhà máy điện hạt nhân.

Trần Kiên

 

ngocthanh