Thuận lợi và thách thức khi Việt Nam tham gia TPP

Dự kiến sẽ ký kết trong năm 2015, Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đang trong tiến trình đàm phán khấn trương và toàn diện.
Thuận lợi và thách thức khi Việt Nam tham gia TPP

Dự kiến sẽ ký kết trong năm 2015, Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đang trong tiến trình đàm phán khấn trương và toàn diện. TPP được kỳ vọng đem lại nhiều cơ hội lớn cho Việt Nam, tuy nhiên cũng sẽ mang đến không ít thách thức đối với nền kinh tế.

 

Đứng trước nhiều cơ hội…

Theo Viện Chiến lược và Chính sách tài chính (CL&CSTC) thuộc Bộ Tài chính, bình đẳng trong cạnh tranh giữa các loại hình doanh nghiệp sẽ được thiết lập khi Việt Nam tham gia TPP. Các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) sẽ không còn được hưởng các ưu đãi về điều kiện tiếp cận vốn hay được bảo hộ. Điều này sẽ tạo cơ hội cho các doanh nghiệp tư nhân phát triển và cạnh tranh bình đẳng, đồng thời tạo sức ép thúc đẩy các DNNN chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, Viện CL&CSTC cho rằng, phạm vi áp dụng các quy tắc của TPP đối với DNNN chỉ ở lĩnh vực hàng hóa, mà không áp dụng đối với lĩnh vực dịch vụ. Điều này có nghĩa là Chính phủ các nước thành viên TPP sẽ không bị hạn chế trong việc hỗ trợ các DNNN cung ứng dịch vụ tại thị trường nội địa. 

IMG

Việc giảm thuế trong TPP sẽ dẫn đến sự gia tăng nhanh chóng nguồn hàng nhập khẩu từ các nước TPP vào Việt Nam với giá thành rẻ, chất lượng và mẫu mã đa dạng

 Ảnh: Tiên Giang

Cùng với việc tạo ra bình đẳng trong cạnh tranh giữa các loại hình doanh nghiệp, khi tham gia TPP, chất lượng hoạt động đấu thầu của Việt Nam cũng sẽ được nâng cao. Viện CL&CSTC phân tích, trong khuôn khổ TPP, việc tuân thủ các điều khoản liên quan đến vấn đề mua sắm chính phủ là bắt buộc. Khi đó, hoạt động đấu thầu sẽ trở nên phổ biến, thuận lợi và minh bạch hơn và là yếu tố để nâng cao chất lượng các công trình, dịch vụ. Tuy nhiên, những quy định  về mua sắm chính phủ cũng đặt ra không ít thách thức, do mua sắm chính phủ của các công ty trong nước không còn độc quyền, mà phải cạnh tranh bình đẳng với các nhà thầu nước ngoài. Các nhà thầu trong nước phải nâng cao năng lực để có thể cạnh tranh với nhà thầu của nước thành viên khác trong TPP.

 

Tham gia TPP cũng sẽ mở ra cơ hội cho Việt Nam gia tăng sản xuất và mở rộng thị trường nông sản ra nước ngoài. Theo CL&CSTC, khi tham gia TPP, thuế suất giảm về 0% sẽ đem lại cơ hội cạnh tranh bình đẳng hơn cho các doanh nghiệp Việt Nam, tác động tích cực đến thu nhập của người dân, cải thiện sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu, nâng cao kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Bên cạnh đó, gia nhập TPP sẽ mở ra cơ hội cho sản xuất của Việt Nam, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam hợp tác với doanh nghiệp các nước nhằm hiện đại hóa sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất toàn cầu.

 

...…nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức

Cùng với những thuận lợi, Viện CL&CSTC nhận định, khi tham gia TPP, doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức. Việc giảm thuế trong TPP sẽ dẫn đến sự gia tăng nhanh chóng nguồn hàng nhập khẩu từ các nước TPP vào Việt Nam với giá rẻ, chất lượng và mẫu mã đa dạng. Sản phẩm của các doanh nghiệp Việt Nam đứng trước sự cạnh tranh gay gắt, yêu cầu đổi mới là bắt buộc để gia tăng sức cạnh tranh với hàng ngoại nhập.

Các cuộc đàm phán về TPP được khởi động từ năm 2005 và đến nay đã thu hút được 12 nước tham gia. Trải qua hơn 20 vòng đàm phán, hiện các quốc gia đang hết sức nỗ lực để đạt mục tiêu kết thúc đàm phán trong năm 2015, đưa TPP trở thành khu vực thương mại tự do với 800 triệu dân, chiếm 30% kim ngạch thương mại toàn cầu và gần 40% sản lượng kinh tế thế giới. Do đó, tham gia TPP, dù có những thách thức nhất định, song cũng là cơ hội để Việt Nam đẩy mạnh hơn nữa công cuộc tái cơ cấu nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng cũng như tận dụng tối đa những lợi ích từ hiệp định thế kỷ TPP đem lại.

Dẫn chứng về tính cạnh tranh khốc liệt mà TPP sẽ tạo nên, Viện CL&CSTC đưa ra ví dụ, đối với các sản phẩm nông nghiệp, các nước tham gia TPP có xu hướng đàm phán hạn chế nhằm giữ bảo hộ đối với nông sản nội địa. Khi đó, hàng rào phi thuế quan sẽ trở nên phổ biến, nhưng yêu cầu về chất lượng sản phẩm lại cao hơn, trong khi đây vẫn là điểm yếu của sản xuất nông nghiệp Việt Nam. Hàng nhập khẩu tăng, xuất khẩu không tìm được đường vào thị trường các nước sẽ khiến nông nghiệp có nguy cơ gia tăng áp lực cạnh tranh.

 

Một thách thức nữa đối với Việt Nam khi tham gia TPP là để bảo hộ hàng hóa trong nước, Việt Nam tất yếu cũng sẽ áp dụng các hàng rào phi thuế quan. Tuy nhiên, nếu rào cản kỹ thuật chưa có hoặc còn kém, các biện pháp vệ sinh dịch tễ không hiệu quả sẽ khiến chúng ta trở thành thị trường tiêu thụ các sản phẩm chất lượng thấp, vừa ảnh hưởng tới sức khỏe người tiêu dùng vừa không bảo vệ được sản xuất trong nước. 

 

Bên cạnh đó, theo Viện CL&CSTC, Quy tắc xuất xứ hàng hóa trong TPP yêu cầu các sản phẩm xuất khẩu từ một thành viên của TPP sang các thành viên khác phải có xuất xứ “nội khối”, không sử dụng các nguyên liệu của nước thứ ba ngoài thành viên TPP mới được hưởng ưu đãi thuế suất 0%. Đây là khó khăn đối với doanh nghiệp sản xuất của Việt Nam, đặc biệt là ngành xuất khẩu hàng may mặc và da giầy. Hiện nay, do năng lực tự sản xuất và cung ứng nguyên phụ liệu còn hạn chế, ngành xuất khẩu hàng may mặc và da giầy Việt Nam đang lệ thuộc hoàn toàn vào nguyên liệu nhập khẩu, chủ yếu từ Trung Quốc (nước không tham gia TPP). 

Q.M

ngocthanh