Thay đổi tư duy trong tiếp cận và sử dụng vốn ODA

Nhiều chuyên gia kinh tế tiếp tục cảnh báo, không phải bất kỳ quốc gia nào, lĩnh vực nào cũng tiếp cận đúng và sử dụng có hiệu quả vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA). Tuy nhiên, nếu có cách tiếp cận đúng và sử dụng
Thay đổi tư duy trong tiếp cận và sử dụng vốn ODA

Nhiều chuyên gia kinh tế tiếp tục cảnh báo, không phải bất kỳ quốc gia nào, lĩnh vực nào cũng tiếp cận đúng và sử dụng có hiệu quả vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA). Tuy nhiên, nếu có cách tiếp cận đúng và sử dụng hiệu quả, ODA sẽ là nguồn lực quý để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

 

Kinh nghiệm từ quốc tế

Theo TS. Nguyễn Thành Đô, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý nợ và tài chính đối ngoại thuộc Bộ Tài chính, Nhật Bản, Hàn Quốc và một số nước ASEAN sử dụng ODA có hiệu quả do phát huy tính tự chủ cao, quản lý chặt chẽ, các cơ quan tiếp nhận ODA đủ năng lực quản lý. Trong khi đó, vì huy động và sử dụng vốn ODA chưa tốt, nhiều quốc gia khác đã rơi vào tình trạng mất ổn định, thậm chí gây suy thoái kinh tế, tạo ra gánh nặng nợ nần.

 

Đối với Trung Quốc, trước những năm 80 của thế kỷ XX, Chính phủ nước này đã cho phép phần lớn các chương trình, dự án được nhanh chóng sử dụng nguồn vốn ODA theo kiểu “chạy theo số lượng, chưa chú trọng tới chất lượng và hiệu quả”. Kết quả là nguồn vốn vay ODA đã làm gia tăng gánh nặng nợ quốc gia, là một trong những nguyên nhân đưa nền kinh tế Trung Quốc vào giai đoạn khó khăn. 

 

Trong suốt gần 3 thập kỷ qua, Trung Quốc đã áp dụng một số biện pháp để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn ODA như: chuẩn bị tốt dự án, chuyên nghiệp hoá trong việc lập báo cáo nghiên cứu khả thi và tạo điều kiện thuận lợi ngay từ khâu chuẩn bị dự án; cung cấp đủ các nguồn tài chính ngay từ ban đầu để thực hiện các chương trình/dự án; chuyên môn hoá trong đấu thầu và giám sát thi công… Do đó, Chính phủ Trung Quốc đã khắc phục được những tồn tại trong việc sử dụng vốn ODA giai đoạn trước, thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng mạnh mẽ và trở thành một trong những cường quốc kinh tế.

 

Đối với Malaysia, là một quốc gia có nền kinh tế mới nổi, có trình độ và thu nhập bình quân tương đối cao nên trong 15 năm trở lại đây đất nước này hầu như chỉ tiếp nhận ODA dưới hình thức hỗ trợ kỹ thuật từ các tổ chức thuộc hệ thống Liên hợp quốc và các nhà tài trợ song phương. Nguồn ODA dưới hình thức vay ưu đãi chủ yếu là từ các định chế tài chính lớn như Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), Ngân hàng Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JBIC) với quy mô khoản vay đảm bảo duy trì hạn mức vay nợ nước ngoài hợp lý. Vì vậy, nợ nước ngoài của Malaysia luôn ở giới hạn an toàn. 

 

Việt Nam sẽ tiếp cận và sử dụng ODA như thế nào?

Tại Hội thảo quốc tế với chủ đề “Đánh giá 20 năm huy động và sử dụng vốn ODA của Việt Nam” do Ban Kinh tế Trung ương phối hợp với UBND TP. Đà Nẵng và Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam tổ chức mới đây, các nhà tài trợ, chuyên gia kinh tế trong và ngoài nước nhìn nhận, Việt Nam là một mô hình thành công trong việc huy động và sử dụng vốn ODA. Đến nay, Việt Nam đã từ một nước nghèo vươn lên trở thành nước có thu nhập trung bình.

 

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc sử dụng ODA đâu đó vẫn có “góc tối” cần được rút kinh nghiệm, nhất là trong giai đoạn tới, khi Việt Nam phải tiếp cận, huy động các nguồn vốn đắt hơn với các điều kiện khắt khe hơn.

 

Chia sẻ về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh nhiều lần trăn trở là làm thế nào để việc sử dụng nguồn lực này đạt hiệu quả hơn. Bộ trưởng Bùi Quang Vinh nêu rõ: “Đã có thời kỳ chúng ta cho rằng ODA là cho không, nhận thức này rất nguy hiểm… Giờ khác rồi. Đây là tiền Chính phủ vay trong dài hạn. Chúng ta vay hôm nay thì con cháu chúng ta đời sau sẽ phải trả nợ”. Trong thời gian tới, vốn ODA sẽ được ưu tiên sử dụng để phát triển kết cầu hạ tầng hiện đại, tạo ra những “cú hích” và “tác động lan tỏa” thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội cũng như hoàn thiện thể chế, tăng cường năng lực, chuyển giao công nghệ…

 

Để huy động và sử dụng hiệu quả vốn ODA, GS. TS. Vương Đình Huệ, Trưởng ban Ban Kinh tế Trung ương cho rằng, cần tái cấu trúc dòng vốn ODA, xác định lĩnh vực, ngành trọng tâm ưu tiên dùng vốn ODA và vốn vay ưu đãi để hỗ trợ thực hiện các ưu tiên phát triển, các đột phá chiến lược; có cơ chế theo dõi, giám sát, phòng chống lãng phí trong quản lý và sử dụng vốn ODA. Cũng về vấn đề này, TS. Nguyễn Thành Đô đề xuất, cần sử dụng ODA như nguồn “vốn mồi” để thực hiện các dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP).

 T.Hiếu

ngocthanh