Thận trọng với những rủi ro của nợ công

Tính bình quân theo đầu người, nợ công của Việt Nam đã vượt ngưỡng 1.000 USD. Dù vẫn nằm trong phạm vi an toàn nhưng theo khuyến cáo của các chuyên gia, Việt Nam vẫn phải thận trọng với những rủi ro có thể xảy ra của nợ công.
Thận trọng với những rủi ro của nợ công

Tính bình quân theo đầu người, nợ công của Việt Nam đã vượt ngưỡng 1.000 USD. Dù vẫn nằm trong phạm vi an toàn nhưng theo khuyến cáo của các chuyên gia, Việt Nam vẫn phải thận trọng với những rủi ro có thể xảy ra của nợ công.

 

Theo Đồng hồ đếm nợ công toàn cầu cập nhật trên trang The Economist, tính đến ngày 11/10, nợ công của Việt Nam xấp xỉ mức 92,641 tỷ USD, tăng 9,6% so với cùng kỳ năm trước, và tương đương 46% GDP. Như vậy, với dân số trên 91,8 triệu người, mỗi người Việt Nam hiện gánh 1.016 USD nợ công. Còn nhớ, vào đầu tháng 5/2015, số liệu nợ công của Việt Nam được Đồng hồ đếm nợ công toàn cầu cho biết đang ở mức 89,07 tỷ USD, tương đương 46,6% GDP, bình quân nợ công đầu người là 979,77 USD. Trong khi đó, tỷ lệ nợ công so với GDP do Bộ Tài chính công bố gần nhất là 59,6%. 

 

Đánh giá về tình hình nợ công, một số chuyên gia cho rằng, chúng ta nên quan tâm nhiều hơn đến rủi ro của nợ công, cũng như cách quản lý, cân đối tài khóa. Theo chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành, chúng ta đang gặp khó khăn và áp lực trong việc chi ngân sách thường xuyên do nguồn thu không còn dồi dào như trước, giá cả đã bị đội lên, nhưng lại rất khó có thể cắt giảm vì nó không chỉ liên quan tới vấn đề kinh tế, mà còn liên quan tới các vấn đề về chính trị, xã hội. “Trong khi chi tiêu chính phủ dự kiến sẽ tăng 20% sau 2 năm giảm liên tiếp, thì chi tiêu thường xuyên cũng dự kiến sẽ tăng 10%, trong khi chi tiêu cho y tế và giáo dục sẽ tăng tương ứng là 11% và 5%”, ông Võ Trí Thành dẫn chứng. 

 

Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ quốc tế, Việt Nam chưa nằm trong các nhóm nước có nợ công cao. Tuy nhiên, quản lý và sử dụng nợ công vẫn chưa thực sự hiệu quả, đặc biệt là trong việc phân bổ nguồn lực dành cho đầu tư công. Việc đầu tư công không hiệu quả sẽ dẫn tới tâm lý e ngại của nhóm đầu tư tư nhân, trong khi đây lại là một nguồn lực rất lớn, rất cần thiết mà chưa được phát huy.

 

Trong một báo cáo công bố mới đây của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), ông Dominic Mellor, chuyên gia kinh tế của ADB cho rằng, dù nợ công của Việt Nam vẫn nằm trong phạm vi an toàn, nhưng rất có thể Việt Nam sẽ phải đối mặt với rủi ro nợ công khi thâm hụt ngân sách dự báo sẽ mở rộng hơn. “Nếu số thu ngân sách nhà nước thấp hơn so với kế hoạch, Chính phủ có thể chấp nhận thâm hụt ngân sách hơn là giảm chi phí. Trong trường hợp này, khả năng nợ công của Việt Nam có thể lên tới 60% GDP vào năm 2016”, ông Dominic Mellor cảnh báo.

 

Lý giải cho việc nợ công của Việt Nam tăng nhanh trong thời gian qua, theo ông Dominic Mellor có nguyên nhân là từ năm 2010, việc tiếp cận nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) khó khăn hơn do Việt Nam thuộc nhóm nước có thu nhập trung bình. Việt Nam đã phải chuyển sang các nguồn vốn vay thương mại với lãi suất cao hơn và các điều kiện vay khắt khe hơn, điều này làm gia tăng chi phí trả nợ hằng năm. Tính bình quân giai đoạn 2010 - 2014, chi trả lãi chiếm hơn 30% trong tổng chi trả nợ hằng năm của Chính phủ. Bên cạnh đó, theo ông Dominic Mellor, chính sách mở rộng phạm vi, đối tượng bảo lãnh của Chính phủ cho doanh nghiệp vay vốn cũng góp phần làm nợ công tăng cao. 

 

Để giải quyết vấn đề hiệu quả quản lý và sử dụng nợ công, các chuyên gia khuyến nghị, Chính phủ cần có chiến lược kiểm soát đầu tư trong khu vực công, giảm thâm hụt ngân sách để có thể kiểm soát được nợ vay nước ngoài. Trong đó, việc quan trọng là phải nâng cao hiệu quả đầu tư của khu vực doanh nghiệp nhà nước. Bên cạnh đó, quản lý nợ công phải gắn chặt với quản lý kinh tế vĩ mô, dự đoán được các nhân tố tác động đến quy mô nợ như lãi suất và tỷ giá, để giảm thiểu rủi ro. Ngoài ra, do không còn nhận được ODA dồi dào như trước, cần có những chính sách, cơ chế để huy động nguồn vốn mới từ các tổ chức đầu tư trong nước, cũng như từ các đối tác đầu tư nước ngoài nhằm giảm áp lực cho ngân sách nhà nước.

Q.M

ngocthanh