Tăng cường minh bạch trong lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án PPP

Đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) là bước quan trọng trong triển khai dự án PPP. Nghị định số 30/2015/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đấu thầu
Tăng cường minh bạch trong lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án PPP

Đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) là bước quan trọng trong triển khai dự án PPP. Nghị định số 30/2015/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà đầu tư với các quy định mới trong cách thức lựa chọn nhà đầu tư được đánh giá vừa đảm bảo tiết giảm chi phí không cần thiết, vừa tạo ra sự minh bạch, chống thông đồng trong đấu thầu. 

 

Từ kinh nghiệm của Australia trong tổ chức đấu thầu dự án PPP

Australia là nước có nhiều kinh nghiệm thành công về triển khai mô hình đầu tư theo hình thức PPP trong những năm qua. Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB) và Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), năm 2013, Australia là 1 trong 10 nước có đầu tư theo hình thức PPP hiệu quả nhất trong tổng số gần 200 quốc gia và vùng lãnh thổ (Việt Nam đứng thứ 134 thế giới). WB và IMF cho rằng, thành công của Australia trong triển khai mô hình đầu tư này là do Chính phủ Australia đã xây dựng được khung chính sách vững chắc về PPP, đặc biệt là quy trình dự thầu đối với dự án PPP rất chặt chẽ, góp phần tối ưu hóa hiệu quả kinh tế cho các dự án.

 

Tại Australia, trước khi thực hiện bất kỳ một dự án PPP nào, Chính phủ nước này cũng khuyến khích các sáng kiến để cắt giảm chi phí chuẩn bị đấu thầu dự án PPP. Theo kinh nghiệm của Australia, việc thực hiện các sáng kiến cắt giảm chi phí này sẽ tiết kiệm được một khoản tiền không nhỏ cho dự án PPP. Chẳng hạn, một dự án PPP có giá trị vốn khoảng 250 - 300 triệu đô la Australia (AUD), nếu thực hiện các sáng kiến cắt giảm chi phí thì có thể tiết kiệm được khoảng 2,5 triệu AUD (khoảng 1%); tương tự, dự án 1 tỷ AUD có thể tiết kiệm được khoảng 5 - 6 triệu AUD (0,6%); 1 dự án 2 tỷ AUD có thể tiết kiệm được 30 triệu AUD (1,5%)…

IMG

Tại Australia, trước khi thực hiện bất kỳ một dự án PPP nào, Chính phủ cũng khuyến khích các sáng kiến để cắt giảm chi phí chuẩn bị đấu thầu dự án

 Ảnh: LTT

Để nâng cao hiệu quả các dự án PPP, Chính phủ Australia yêu cầu các dự án PPP phải tuân thủ chặt chẽ quy định về thời gian. Thời gian dự thầu trung bình cho một dự án PPP về hạ tầng xã hội ở Australia là 17 tháng, thấp hơn nhiều so với ở Anh là 34 tháng. Quá trình thực hiện các dự án PPP tại nước này cũng được chuẩn hóa thông qua hợp đồng và giảm số lượng tài liệu hồ sơ cần nộp khi tham gia đấu thầu các dự án PPP. Bên cạnh đó, để tăng tính khả thi cho các dự án PPP, Australia còn thực hiện bồi hoàn một số chi phí đấu thầu bên ngoài nhất định, đồng thời thực hiện sơ tuyển, rút ngắn danh sách nhà thầu/nhà đầu tư trước khi thực hiện đấu thầu dự án PPP. 

 

Sơ tuyển trước khi đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư dự án PPP

Từ kinh nghiệm triển khai mô hình PPP của Australia, các chuyên gia của WB cho rằng, bài học cho Việt Nam để triển khai thành công mô hình này là cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải có năng lực, kinh nghiệm trong quá trình chuẩn bị dự án, tổ chức đấu thầu và đặc biệt phải có kỹ năng xây dựng hợp đồng và đàm phán hợp đồng đảm bảo rủi ro được chia sẻ công bằng cho Nhà nước và tư nhân.

 

Nghị định số 30/2015/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà đầu tư xác định hình thức cơ bản phải áp dụng để lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án PPP là đấu thầu rộng rãi quốc tế. Theo đó, nếu như trước đây, việc xác định hình thức lựa chọn nhà đầu tư dựa trên số lượng nhà đầu tư đăng ký tham gia (sau khi Danh mục dự án được công bố) thì theo quy định mới trong Nghị định số 30/2015/NĐ-CP, việc xác định hình thức lựa chọn nhà đầu tư được thực hiện tại bước sơ tuyển. Thông qua sơ tuyển, hình thức lựa chọn nhà đầu tư được xác định rõ, minh bạch với tư duy nếu từ 2 nhà đầu tư trở lên trúng sơ tuyển mà có ít nhất 1 nhà đầu tư nước ngoài thì sẽ tổ chức đấu thầu rộng rãi quốc tế. Trường hợp, nếu có ít nhất 2 nhà đầu tư trúng sơ tuyển mà không có nhà đầu tư nước ngoài nào thì chỉ tổ chức đấu thầu rộng rãi trong nước. Chỉ định thầu được áp dụng khi chỉ có 1 nhà đầu tư trúng sơ tuyển. 

 

Trong một số trường hợp đặc biệt như lĩnh vực đầu tư mà quy định hạn chế nhà đầu tư nước ngoài tham gia thực hiện hay dự án PPP nhóm C… thì được phép tổ chức đấu thầu rộng rãi trong nước để tránh gây lãng phí về nguồn lực và thời gian. Tuy nhiên, một cách linh hoạt, Nghị định số 30/2015/NĐ-CP cho phép, trường hợp cần sử dụng công nghệ, kỹ thuật tiên tiến, kinh nghiệm quản lý quốc tế thì nhà đầu tư trong nước vẫn được phép liên danh với nhà đầu tư nước ngoài hoặc sử dụng nhà thầu nước ngoài để tham dự thầu và thực hiện dự án PPP nhóm C. 

 

Đánh giá về quy trình lựa chọn nhà đầu tư dự án PPP, một chuyên gia của WB cho rằng, cách thức lựa chọn nhà đầu tư theo Nghị định số 30/2015/NĐ-CP vừa đảm bảo tiết giảm chi phí không cần thiết, vừa tạo ra sự minh bạch, chống thông đồng trong đấu thầu. “Với cách làm này, nhà đầu tư chân chính không còn phải e ngại trong việc “đi đêm”, thông đồng, móc ngoặc giữa bên mời thầu và nhà đầu tư”, chuyên gia của WB khẳng định và cho rằng: “Thực hiện sơ tuyển nhà đầu tư trước khi đấu thầu (mục đích để lựa chọn nhà đầu tư có đủ năng lực, kinh nghiệm) còn góp phần giảm gánh nặng về chi phí, thời gian cho nhà đầu tư trong việc chuẩn bị hồ sơ dự thầu khi mà họ được đánh giá là không đáp ứng về năng lực, kinh nghiệm để thực hiện dự án”.

Q.M

ngocthanh