Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước: Lúng túng ở khâu thực thi

Cổ phần hóa và thoái vốn đầu tư ngoài ngành là các giải pháp chủ yếu để tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Song, tiến trình thực hiện ở cả hai hoạt động này đến nay vẫn còn rất chậm.
Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước:  Lúng túng ở khâu thực thi

Cổ phần hóa và thoái vốn đầu tư ngoài ngành là các giải pháp chủ yếu để tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Song, tiến trình thực hiện ở cả hai hoạt động này đến nay vẫn còn rất chậm. Chính phủ cũng đã có những chính sách “gỡ khó”, nhưng vấn đề vẫn ở khâu thực thi.

 

Cổ phần hóa và thoái vốn ngoài ngành đều chậm

Trong báo cáo mới nhất của Bộ Kế hoạch và Đầu tư tại cuộc họp Chính phủ thường kỳ tháng 9/2015, Bộ trưởng Bùi Quang Vinh cho biết, tiến trình cổ phần hóa vẫn còn chậm và chưa đạt yêu cầu về chất lượng. Số liệu cập nhật của Cục Tài chính doanh nghiệp thuộc Bộ Tài chính đến trung tuần tháng 10/2015 cho thấy, hoạt động thoái vốn ngoài ngành ở các DNNN cũng đang chậm trễ, vẫn còn gần 18.000 tỷ đồng vốn nhà nước chưa thoái được.

IMG

Tính đến tháng 9/2015, mới có gần 100 doanh nghiệp nhà nước thực hiện cổ phần hóa

 Ảnh: Tất Tiên

Cụ thể, theo Cục Tài chính doanh nghiệp, tính đến tháng 9, mới có gần 100 DNNN thực hiện cổ phần hóa, trong khi mục tiêu là cổ phần hóa 289 doanh nghiệp trong năm 2015. Còn đối với việc thoái vốn, tính từ đầu năm 2015 đến nay, các tập đoàn, tổng công ty đã thoái được gần 4.500 tỷ đồng, tính chung trong 2 năm (2014 - 2015) đã thoái được hơn 8.000 tỷ đồng, vẫn còn gần 18.000 tỷ đồng vốn nhà nước chưa thoái được, trong đó có lĩnh vực ngân hàng là 11.000 tỷ đồng, bất động sản gần 6.000 tỷ đồng. Hơn nữa, phần lớn số vốn đã thoái không phải do các nhà đầu tư ngoài quốc doanh mua lại. 

Trong khi đó, theo kế hoạch, trong 2 năm 2014 và 2015, các tập đoàn, tổng công ty nhà nước phải thực hiện thoái trên 25.000 tỷ đồng vốn ra khỏi 5 lĩnh vực “nhạy cảm” là chứng khoán, ngân hàng, tài chính, bảo hiểm, bất động sản, quỹ đầu tư. 

 

Còn hạn chế trong công khai, minh bạch thông tin doanh nghiệp nhà nước

Lý giải cho sự chậm trễ này, Cục Tài chính doanh nghiệp cho rằng, cơ chế chính sách cho quá trình cổ phần hóa đã được tháo gỡ nhưng nhà đầu tư vẫn e ngại về vấn đề liên quan đến công khai, minh bạch thông tin trong các DNNN.

Theo Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM), việc công bố thông tin và minh bạch hóa hoạt động của DNNN còn yếu và là lỗ hổng pháp luật trong nhiều năm của khung quản trị DNNN ở Việt Nam. Nghĩa vụ công bố thông tin và minh bạch hóa hoạt động chưa được quy định rõ ràng, đầy đủ và đồng bộ trong văn bản pháp luật. Quyết định số 224/2006/QĐ-TTg và Nghị định số 61/2013/NĐ-CP đã quy định vấn đề này nhưng phần lớn các tập đoàn, tổng công ty không tuân thủ nghiêm túc các quy định này do thiếu sự đồng bộ về pháp luật giữa nghĩa vụ thực hiện với xử lý vi phạm.

Thực tế cho thấy, việc công bố thông tin của DNNN còn đơn giản và hình thức. Số ít các DN buộc phải công bố thông tin cũng chưa đáp ứng thông lệ chung về yêu cầu này. Ngay cả việc công bố thông tin cũng chủ yếu thông qua các cách thức thông tin nội bộ hoặc chế độ báo cáo với chủ sở hữu; các đối tượng khác khi cần tìm hiểu thì rất khó tiếp cận. Chính điều này đã làm nản lòng các nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư nước ngoài.

 

Thêm cơ chế hỗ trợ

Để đẩy mạnh tái cơ cấu DNNN một cách toàn diện, trong bối cảnh hiện nay, ông Phạm Đức Trung, Phó Trưởng ban Ban Cải cách và phát triển doanh nghiệp thuộc CIEM kiến nghị, phải thực hiện đúng và đầy đủ các đề án tái cơ cấu đã được phê duyệt. 

Theo đó, phải hoàn thành cổ phần hóa theo kế hoạch đến năm 2015 cả về thời hạn, số lượng doanh nghiệp và giá trị vốn nhà nước được bán; phải có chế tài và kiên quyết xử lý các trường hợp cố tình trì hoãn cổ phần hóa, giữ lại cổ phần nhà nước không đúng đối tượng. Bên cạnh đó, triệt để áp dụng giá thị trường trong thoái vốn nhà nước.

Trong dài hạn, ông Phạm Đức Trung cho rằng, sau năm 2015, cần có tiêu chí phân loại DNNN phù hợp hơn, đặt mục tiêu chuyển toàn bộ tập đoàn kinh tế, tổng công ty và DNNN hoạt động kinh doanh thành công ty cổ phần trong 3 - 4 năm tiếp theo. Nhà nước chỉ nắm giữ 100% vốn tại DNNN trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh và một số DNNN chuyên cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích. 

Mới đây, Chính phủ cũng đã có thêm cơ chế, chính sách hỗ trợ với việc ban hành Quyết định số 41/2015/QĐ-TTg về việc bán cổ phần theo lô. Theo đại diện Cục Tài chính doanh nghiệp thì việc bán theo lô sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp thoái vốn thuận lợi hơn, nhà đầu tư có thể mua nhiều cổ phần hơn. Nếu thực hiện tốt chính sách này, dù bán theo lô với lượng cổ phần lớn, vẫn bảo đảm được tính công khai, minh bạch và tránh thất thoát vốn nhà nước. 

Như vậy, có thể coi những khó khăn trong quá trình triển khai đã được cơ quan quản lý nhà nước xem xét, gỡ khó kịp thời. Vấn đề còn lại là ở sự tuân thủ nghiêm túc của các đơn vị thực hiện.

Trần Kiên

ngocthanh