Sức ép ngày càng lớn trong cải cách doanh nghiệp nhà nước

Trước thực trạng cải cách doanh nghiệp nhà nước (DNNN) còn chậm được phản ánh trong Báo cáo “Việt Nam chuyển đổi - Thay đổi cảm nhận về Nhà nước và Thị trường của người Việt Nam” năm 2014 (CAMS 2014), nhiều chuyên gia kinh tế đã chỉ ra những nguyên nhân khách quan và nội tại, cũng như đề xuất những giải pháp để khắc phục tình trạng này.
Sức ép ngày càng lớn trong  cải cách doanh nghiệp nhà nước

Trước thực trạng cải cách doanh nghiệp nhà nước (DNNN) còn chậm được phản ánh trong Báo cáo “Việt Nam chuyển đổi - Thay đổi cảm nhận về Nhà nước và Thị trường của người Việt Nam” năm 2014 (CAMS 2014), nhiều chuyên gia kinh tế đã chỉ ra những nguyên nhân khách quan và nội tại, cũng như đề xuất những giải pháp để khắc phục tình trạng này.

IMG

Những năm sắp tới, nguồn đầu tư từ ngân sách nhà nước dành cho các dự án của khối doanh nghiệp nhà nước sẽ ngày càng hạn hẹp
 Ảnh: Tiên Giang
“Nhùng nhằng” cải cách doanh nghiệp nhà nước
Kết quả cuộc điều tra về Nhà nước và thị trường của người Việt Nam cho thấy, có tới 51% đối tượng khảo sát cho rằng, sự đóng góp của DNNN vào nền kinh tế Việt Nam hiện chỉ ở mức trung bình, trong khi tỷ lệ đánh giá rất tiêu cực và khá tiêu cực lần lượt là 8% và 21%, còn tỷ lệ đánh giá rất tích cực và tích cực lần lượt là 2% và 17%. So với kết quả điều tra năm 2011, kết quả khảo sát lần này cho thấy, cảm nhận của người dân đối với sự đóng góp của DNNN vào nền kinh tế dường như chưa có sự cải thiện đáng kể, thậm chí còn giảm.
Theo TS. Nguyễn Đức Độ, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế tài chính thuộc Bộ Tài chính, nếu như trong cuộc cải cách vào năm 1986, DNNN là người đi tiên phong trong công cuộc cải cách, đổi mới, thì nay, rào cản lớn nhất là do nội tại DNNN, bản thân DNNN không muốn cải cách do liên quan đến vấn đề lợi ích. Hiện DNNN vẫn được Nhà nước làm “bà đỡ”, được hưởng nhiều chính sách ưu đãi trong vay vốn, được hưởng lợi từ những hợp đồng lớn “trao tay” từ ngân sách mà không phải cạnh tranh với các doanh nghiệp khác. Do tâm lý không sợ bị phá sản, nên nhiều DNNN vẫn “nhùng nhằng” không muốn cải cách mạnh mẽ và triệt để. 
Tuy nhiên, TS. Nguyễn Đức Độ cho rằng, có một thực tế là những năm sắp tới, nguồn vốn từ ngân sách của Nhà nước dành cho chi đầu tư phát triển ngày càng hạn hẹp, không còn những hợp đồng lớn “màu mỡ” từ ngân sách rót xuống như trước nữa, DNNN sẽ phải tự xoay xở. Như vậy, sức ép tài chính này sẽ là động lực để đòi hỏi DNNN phải tự thay đổi, có cải cách đột phá mới có thể cạnh tranh trên thị trường. TS. Nguyễn Đức Độ cũng dự báo, trong 5 năm tới, khu vực DNNN sẽ có sự chuyển đổi mạnh mẽ.
Sức ép cải cách từ hội nhập kinh tế toàn cầu
Theo ông Đinh Tuấn Minh thuộc Viện Chiến lược và chính sách khoa học công nghệ thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ, doanh nghiệp trong nước vẫn bị chi phối quá nhiều bởi thói quen bao cấp, ỉ lại, trông chờ vào sự hỗ trợ của Nhà nước, mà chưa tự vươn lên, nâng cao năng lực cạnh tranh, tận dụng cơ hội từ hội nhập. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng, Nhà nước cần phải có thông điệp khẳng định mạnh mẽ rằng đã đến lúc doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là DNNN, phải tự vươn lên để nâng cao sức cạnh tranh, bởi Nhà nước không thể bảo hộ được nữa. Phải khẳng định rõ ràng như vậy thì các doanh nghiệp mới tự ý thức, tự thay đổi để tận dụng được cơ hội đầu tư, kinh doanh từ hội nhập.
TS. Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho rằng, hiện nay, Việt Nam đã trở thành thị trường toàn cầu, môi trường đầu tư, kinh doanh không chỉ tương ứng chuẩn mực của ASEAN 4, ASEAN 6, mà còn phải tương ứng với chuẩn mực của các nước thành viên TPP, chuẩn mực EUFTA… Hội nhập đòi hỏi phải nâng cấp cả thị trường và Chính phủ, không chỉ ở mức độ khu vực mà là cấp độ toàn cầu. Chuẩn mực toàn cầu đó là động lực để đẩy mạnh cải cách doanh nghiệp trong nước nói chung và DNNN nói riêng.
Đồng thuận với ý kiến cho rằng những sức ép từ quá trình hội nhập sẽ là động lực để cải cách DNNN, TS. Nguyễn Đình Cung cho rằng, hội nhập kinh tế quốc tế là bên ngoài áp đặt và đưa ra chuẩn mực, cách thức vận hành mới, với “luật chơi” mới, nếu hội nhập mà năng lực của doanh nghiệp trong nước nói chung, DNNN nói riêng, không tương thích và nâng lên ngang tầm thì tất yếu họ sẽ đứng ngoài rìa. Để tận dụng được các cơ hội phát triển từ hội nhập mang lại thì không còn cách nào khác là phải thúc đẩy tái cấu trúc doanh nghiệp, nâng cao năng lực cạnh tranh.
Lê Xuân

ngocthanh