Quản lý lao động người nước ngoài: Băn khoăn chuyện cấp phép

Bộ Công Thương vừa tổ chức lấy ý kiến đánh giá việc thực hiện Thông tư số 41/2014/TT-BCT quy định căn cứ, thủ tục xác định người lao động nước ngoài di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp thuộc phạm vi 11 ngành dịch vụ
Quản lý lao động người nước ngoài:  Băn khoăn chuyện cấp phép

Bộ Công Thương vừa tổ chức lấy ý kiến đánh giá việc thực hiện Thông tư số 41/2014/TT-BCT quy định căn cứ, thủ tục xác định người lao động nước ngoài di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp thuộc phạm vi 11 ngành dịch vụ trong Biểu cam kết dịch vụ của Việt Nam với Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) không thuộc diện cấp giấy phép lao động (Thông tư 41). 

IMG

Dự án Nhà máy Alumin Nhân Cơ tại tỉnh Đắk Nông, một dự án sử dụng nhiều lao động nước ngoài

Chỗ rườm rà, chỗ lỏng lẻo

Theo số liệu của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, đến cuối năm 2014, cả nước có 76.309 lao động nước ngoài (LĐNN) làm việc tại Việt Nam. LĐNN tập trung tại các thành phố lớn, trong đó TP.HCM là nơi có số LĐNN đông nhất, chiếm 23,43%. Phần lớn LĐNN đảm nhiệm các vị trí quản lý, giám đốc điều hành, trưởng đại diện hoặc chuyên gia, phụ trách các công việc đòi hỏi chuyên môn cao mà lao động Việt Nam chưa đảm nhận được. Dự báo sau khi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) có hiệu lực, đầu tư nước ngoài tiếp tục tăng sẽ dẫn đến sự gia tăng liên tục về nhu cầu LĐNN có chuyên môn cao. 

Công ty Luật Baker & Mc Kenzie nhận xét, hệ thống pháp luật về LĐNN ở Việt Nam hiện nay khá đầy đủ với những hướng dẫn cụ thể, nhưng vẫn còn nhiều bất cập trong cả nội dung chính sách lẫn chất lượng thực thi chính sách. “Trường hợp các chuyên gia vào Việt Nam với thời hạn dưới 3 tháng để xử lý những sự cố, tình huống kỹ thuật, công nghệ phức tạp nảy sinh làm ảnh hưởng hoặc có nguy cơ ảnh hưởng tới sản xuất kinh doanh mà các chuyên gia Việt Nam không xử lý được không thuộc diện cấp giấy phép lao động. Đây là trường hợp khẩn cấp nhưng quy định hiện nay lại yêu cầu người sử dụng lao động phải đề nghị Sở Lao động - Thương binh và Xã hội xác nhận người lao động không thuộc diện cấp giấy phép lao động trước ít nhất 7 ngày làm việc”, đơn vị này dẫn chứng. Các thủ tục về hợp pháp hóa lãnh sự các tài liệu về bằng cấp, giấy khám sức khỏe chiếm phần lớn thời gian trong toàn bộ quá trình xin cấp giấy phép lao động.

Còn theo TS. Phạm Thị Huyền thuộc Đại học Kinh tế quốc dân, việc quản lý LĐNN tại Việt Nam ngày càng trở nên cấp thiết, đặc biệt trong bối cảnh có thông tin về hàng trăm ngàn LĐNN đang sinh sống và làm việc tại Việt Nam nhưng một tỷ lệ lớn trong số đó làm việc không có giấy phép. Việc quản lý thiếu chặt chẽ đã dẫn đến đến tình trạng gia tăng lao động phổ thông người nước ngoài vào Việt Nam. 

Thông tư số 03/2014/TT-BLĐTBXH nêu rõ, các doanh nghiệp cần ưu tiên tuyển lao động Việt Nam trước khi tuyển lao động nước ngoài. Luật Đấu thầu năm 2013 cũng quy định nhà thầu nước ngoài phải cam kết sử dụng lao động phổ thông trong nước. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, việc tổ chức thực hiện các quy định này còn không ít hạn chế. 

“Nhiều nhà thầu nước ngoài chưa thực hiện việc kê khai trong hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất về phương án sử dụng lao động Việt Nam và LĐNN theo quy định của Luật Đấu thầu. Nhiều trường hợp LĐNN vào Việt Nam làm việc rồi mới làm các thủ tục để cấp giấy phép lao động, khi sang Việt Nam không chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ để xin cấp giấy phép lao động… khi được cơ quan chức năng yêu cầu thì đưa ra nhiều lý do để trì hoãn. Bên cạnh đó, một số địa phương chưa nắm đầy đủ số liệu về LĐNN đang làm việc”, TS. Phạm Thị Huyền khẳng định. 

 

Cần sửa đổi để hoàn thiện chính sách ưu đãi đầu tư

Thông tư 41 quy định đầy đủ các hình thức về hiện diện thương mại của doanh nghiệp nước ngoài theo hệ thống Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư năm 2005 như hợp đồng hợp tác kinh doanh; doanh nghiệp liên doanh, doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài; văn phòng đại diện, chi nhánh của doanh nghiệp nước ngoài.

Tuy nhiên, hiện đã xuất hiện một số hình thức đầu tư mới chưa được Thông tư 41 quy định. Cụ thể, Luật Đầu tư 2014 đưa ra quy định mới về hợp đồng đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP). Đây là hình thức hợp tác đầu tư giữa nhà đầu tư và cơ quan có thẩm quyền của Chính phủ Việt Nam, khác với hình thức đầu tư theo hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC), là hợp đồng hợp tác giữa các nhà đầu tư. Mặc dù hình thức đầu tư PPP chủ yếu áp dụng trong lĩnh vực kết cấu hạ tầng và dịch vụ công, tuy nhiên, để tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài và bảo đảm Thông tư 41 quy định tất cả các trường hợp liên quan tới hiện diện thương mại của nhà đầu tư nước ngoài, có ý kiến đề nghị đưa hình thức PPP vào trong đối tượng được hưởng quy định về miễn giấy phép lao động cho người lao động di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp.

Một điểm khác cần lưu ý là Luật Đầu tư 2014 không còn quy định khái niệm về doanh nghiệp liên doanh, thay vào đó là khái niệm tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Tổ chức kinh tế này có thể do nhà đầu tư nước ngoài góp vốn từ ban đầu hoặc mua lại phần vốn góp từ một doanh nghiệp Việt Nam. Như vậy, quy định hiện tại trong Thông tư 41 có thể hạn chế đối với người LĐNN di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp trong trường hợp nhà đầu tư nước ngoài mua lại phần vốn góp của doanh nghiệp Việt Nam. Với Luật Đầu tư mới đã chính thức có hiệu lực, nhiều chuyên gia đề nghị cân nhắc sửa đổi khái niệm doanh nghiệp liên doanh cho phù hợp với khái niệm tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

Ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch thuộc Bộ Công Thương khẳng định, Bộ Công Thương sẽ nỗ lực tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu, khắc phục các thiếu sót và bổ sung hoàn thiện khung pháp lý điều chỉnh hoạt động quản lý người LĐNN tại Việt Nam để tăng cường cải thiện môi trường đầu tư, tạo thêm niềm tin cho các nhà đầu tư nước ngoài khi tìm đến Việt Nam.

Bài và ảnh: V.Huyền

 

ngocthanh