Quản lý hợp đồng xây dựng: Kỹ sư, tư vấn cần được trao quyền

Mâu thuẫn lớn nhất hiện nay giữa các quy định của pháp luật Việt Nam với mẫu hợp đồng Hiệp hội quốc tế các kỹ sư tư vấn (FIDIC) trong lĩnh vực xây dựng là mâu thuẫn về mặt nhận thức, đặc biệt là nhận thức về vai trò của kỹ sư, tư vấn trong quản lý hợp đồng các dự án, gói thầu sử dụng vốn nhà nước hay vốn ODA.
Quản lý hợp đồng xây dựng:  Kỹ sư, tư vấn cần được trao quyền

Mâu thuẫn lớn nhất hiện nay giữa các quy định của pháp luật Việt Nam với mẫu hợp đồng Hiệp hội quốc tế các kỹ sư tư vấn (FIDIC) trong lĩnh vực xây dựng là mâu thuẫn về mặt nhận thức, đặc biệt là nhận thức về vai trò của kỹ sư, tư vấn trong quản lý hợp đồng các dự án, gói thầu sử dụng vốn nhà nước hay vốn ODA.

 

Vai trò và thẩm quyền của kỹ sư, tư vấn trong nước còn thấp

Theo ông Vũ Quang Trường thuộc Bộ Giao thông vận tải (GTVT), hiện nay vai trò và thẩm quyền của kỹ sư, tư vấn trong nước là rất thấp, không được quyền quyết định điều chỉnh hợp đồng, thay đổi tiến độ, phát sinh…, gây nên những hệ lụy về tiến độ thực hiện xử lý công việc, dự án...

IMG

Ông Nguyễn Đăng Trương – Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư: “Đã đến lúc các bộ, ngành phải thay đổi tư duy về vai trò của kỹ sư, tư vấn. Quan trọng nhất là ai làm dự án thì tốt hơn, không phải cái gì Nhà nước làm cũng tốt. Trong chủ trương tái cơ cấu hiện nay, Đảng và Nhà nước cũng đã nhất trí cao là không phải cái gì Nhà nước cũng nắm giữ, Nhà nước chỉ nắm giữ những gì cần thiết, còn những cái gì mà tư nhân làm được thì giao cho tư nhân làm. Vậy, tại sao lại không thể trao quyền cho kỹ sư, tư vấn? Đi đôi với trao quyền, Nhà nước tạo khung pháp luật để quy định trách nhiệm”.

IMG

Ông Adu Gyamfi Abunyawa – Chuyên gia cao cấp về đấu thầu của Ngân hàng Thế giới: “Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã được chốt rồi. Việt Nam nên tận dụng lợi thế này để phát triển nền kinh tế. Việc hài hòa hóa các quy định trong nước với các thông lệ quốc tế tốt như FIDIC là cần thiết. Các nhà thầu cần chuẩn bị sẵn sàng để tham gia hội nhập và nắm bắt cơ hội nằm ngoài Việt Nam. Nếu vì lý do năng lực còn nhiều hạn chế mà Nhà nước không trao quyền cho kỹ sư, tư vấn thì họ không bao giờ có đủ động lực để nâng cao năng lực và tham gia hội nhập tốt hơn. Thay vì lo ngại rủi ro, Việt Nam có thể dùng Luật để khống chế rủi ro”.

Bà Nguyễn Thị Vân Anh thuộc Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) cho rằng: “FIDIC quy định, chủ đầu tư là người ra quyết định cuối cùng, các phần công việc còn lại đều do kỹ sư, tư vấn quyết định. Tuy nhiên, pháp luật của Việt Nam chỉ quy định ban quản lý dự án có chức năng giúp chủ đầu tư quản lý dự án, nhưng rốt cuộc, chủ đầu tư vẫn quyết định tất cả. Nếu quy định như vậy thì sẽ dẫn đến chậm tiến độ thực hiện, chậm tiến độ thanh toán, tăng chi phí,… bởi có những quyết định chỉ mang tính hình thức”.

Do đó, thách thức lớn nhất của Việt Nam hiện nay trong quản lý hợp đồng xây dựng là kỹ sư, tư vấn không được coi trọng đúng mức và được thực hiện đầy đủ thẩm quyền như quy định trong hợp đồng. “Theo quy định của FIDIC, nếu chủ đầu tư thuê kỹ sư, tư vấn để quản lý hợp đồng nhưng không sử dụng kỹ sư, tư vấn đúng như nội dung công việc đã được quy định trong hợp đồng, thì kỹ sư, tư vấn đó có quyền khởi kiện chủ đầu tư ra tòa án quốc tế”, bà Nguyễn Thị Vân Anh cảnh báo rủi ro.

 

Tại sao không thể trao quyền cho kỹ sư, tư vấn?

Trái ngược với các quan điểm trên, ông Trần Văn Khôi – Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế xây dựng thuộc Bộ Xây dựng cho rằng, trong bối cảnh Việt Nam hiện nay, không thể giao toàn quyền cho kỹ sư, tư vấn như quy định của FIDIC, bởi trình độ và năng lực của kỹ sư, tư vấn trong nước vẫn còn yếu kém, chưa đáp ứng được yêu cầu…, có thể mang lại những rủi ro trong quản lý thực hiện dự án, gói thầu.

Trong khi đó, ông Vũ Quang Trường lại khẳng định, nhiều tư vấn, kỹ sư của Việt Nam đã có đủ năng lực, hoàn toàn có thể đảm đương các trách nhiệm như quy định của FIDIC. Thậm chí, bà Trịnh Thị Lan Anh (Tập đoàn Điện lực Việt Nam) cho rằng: “Hiện nay, nhiều tư vấn có trình độ cao hơn cả chủ đầu tư, thực hiện nhanh và thông suốt hơn”.

Để khắc phục những lo ngại của ông Trần Văn Khôi, ông Vũ Quang Trường kiến nghị: “Chính phủ nên phát hành một bộ hướng dẫn tiêu chuẩn mà kỹ sư, tư vấn có thể căn cứ vào đó để thực hiện và ra quyết định, tránh gây tốn kém, trùng lặp chức năng và trải qua nhiều công đoạn mất nhiều thời gian. Đồng thời, biên bản nghiệm thu giai đoạn/bộ phận của kỹ sư, tư vấn cần được xem như căn cứ pháp lý để thanh toán tạm ứng cho nhà thầu”. 

Bà Nguyễn Thị Tuyết Giang thuộc Bộ Tư pháp cũng cho rằng: “Xu hướng chung hiện nay là cơ quan quản lý nhà nước dần giao quyền, phân cấp cho người thực hiện với trách nhiệm cao hơn và cơ quan quản lý nhà nước chỉ hậu kiểm thì mới thực sự quản lý hiệu quả, chứ không phải chỉ có Nhà nước quản lý mới là tốt nhất”.

Về phía đại diện các nhà tài trợ như Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Phát triển châu Á, JICA,… đều bày tỏ sự ủng hộ quan điểm cần tăng cường quyền hạn cho kỹ sư, tư vấn trong quản lý hợp đồng xây dựng và cam kết sẽ phối hợp để tăng cường năng lực cho đội ngũ kỹ sư, tư vấn trong nước để không phải thuê chuyên gia nước ngoài.

Lê Xuân

ngocthanh