Phía sau chuyện nợ đọng trong xây dựng nông thôn mới

“Vung tay quá trán” khi xây dựng nông thôn mới, dẫn đến nợ đọng lớn là vấn đề đang được dư luận rất quan tâm hiện nay. Bên cạnh nguyên nhân ứng vốn đầu tư xây dựng công trình trong khi chưa có nguồn phân bổ, huy động đóng góp quá khả năng của người dân thì lỗi này còn do đâu?
Phía sau chuyện nợ đọng  trong xây dựng nông thôn mới

“Vung tay quá trán” khi xây dựng nông thôn mới, dẫn đến nợ đọng lớn là vấn đề đang được dư luận rất quan tâm hiện nay. Bên cạnh nguyên nhân ứng vốn đầu tư xây dựng công trình trong khi chưa có nguồn phân bổ, huy động đóng góp quá khả năng của người dân thì lỗi này còn do đâu?

 

Chạy theo thành tích, không lượng sức mình

Những ngày đầu tháng 11/2015, các thông báo mời thầu các gói thầu xây dựng hạ tầng giao thông, cầu cống, đê kè, các công trình thuỷ lợi, xây trường học, trụ sở làm việc, công trình văn hoá... tại các huyện, xã thuộc vùng nông thôn vẫn nhộn nhịp không ngớt.

IMG

Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh vừa nhắc nhở các địa phương xây dựng nông thôn mới phải tùy thuộc vào hoàn cảnh cụ thể và khả năng nguồn lực. Ảnh: Tất Tiên

Đơn cử như ở huyện Tuy Phong (Bình Thuận) đang mời thầu một lúc 3 dự án: Xây Trường Mẫu giáo Vĩnh Hảo; xây đường giao thông nông thôn xã Phong Phú; sửa chữa, nâng cấp Đài tưởng niệm Trung tâm Văn hoá huyện Tuy Phong theo nguồn vốn ngân sách huyện, vốn hỗ trợ xây dựng nông thôn mới năm 2015 và các nguồn huy động khác. Được biết, riêng trong giai đoạn 2011 - 2014, huyện này đã huy động, lồng ghép các nguồn vốn thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới đạt hơn 616 tỷ đồng.

Hoặc như huyện Cái Bè (Tiền Giang) hiện cũng đang mời thầu xây dựng một lúc 4 dự án giao thông nông thôn là: Mở rộng lộ Bờ Khu; đường dọc kênh Nguyễn Văn Tiếp B; đường từ cầu chợ Giồng đến ĐT869; đường liên xã (tuyến Ba Mương - Cống Trâu).

Theo UBND huyện Cái Bè, tổng nguồn vốn huy động xây dựng nông thôn mới trong 5 năm (2011 - 2015) đạt hơn 1.148 tỷ đồng, trong đó ngân sách nhà nước cấp hơn 421 tỷ đồng và nhân dân đóng góp gần 201 tỷ đồng, vốn tín dụng là 17,9 tỷ đồng, lồng ghép 13,6 tỷ đồng, vốn huy động từ doanh nghiệp hơn 184 tỷ đồng và vốn khác là hơn 302 tỷ đồng. Huyện đã thực hiện 923 công trình giao thông, nạo vét 406 công trình, xây dựng 60 cống đập, xây dựng 6 nhà văn hóa, nâng cấp, sữa chữa cơ sở vật chất cho 106 trường học…

Tuy nhiên, số kinh phí của 2 huyện trên vẫn không thấm tháp bao nhiêu so với huyện Phước Long (Bạc Liêu) khi trong 5 năm từ 2011 - 2015, huyện này đã huy động nguồn vốn đầu tư gần 5.200 tỷ đồng cho thành tích đứng đầu phong trào xây dựng nông thôn mới ở Bạc Liêu. 

Điều đáng nói, ngoài số vốn người dân huyện này vay ngân hàng để sản xuất là 2.190 tỷ đồng thì ngân sách nhà nước chỉ rót về cho Huyện 676 tỷ đồng, vốn huy động các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân chỉ có 96 tỷ đồng... Hệ quả là, khoản nợ lớn mà huyện Phước Long đang gánh, không chỉ nợ các nhà thầu mà Huyện còn nợ cả lương của giáo viên.

Chuyện nợ đọng của huyện Phước Long cũng là vấn đề chung của nhiều địa phương trong cả nước hiện nay khi chạy đua xây dựng nông thôn mới mà không lượng sức mình. 

 

Bài học nhãn tiền

Điều trước tiên cần phải thừa nhận là nhờ phong trào xây dựng nông thôn mới nên bộ mặt các vùng nông thôn đã sáng lạn hơn rất nhiều so với trước, bản thân thu nhập của người dân nông thôn cũng được nâng lên. 

Tuy nhiên, ở nhiều địa phương phấn đấu đạt chuẩn, do chạy theo thành tích đã dẫn đến huy động đóng góp của dân quá mức và nợ đọng xây dựng cơ bản quá lớn. Đây là thách thức lớn cho Chương trình xây dựng nông thôn mới hiện nay.

Lý giải một phần nguyên nhân của tình trạng nợ đọng này, một chuyên viên điều phối Chương trình cho rằng, nhiều địa phương đã huy động các nguồn vốn tạm thời và vốn của các nhà thầu thi công để triển khai xây dựng các công trình rồi chờ ngân sách nhà nước cấp sẽ trả nợ sau. Tuy nhiên, do Trung ương chưa cân đối được ngân sách, nên nhiều công trình đã thực hiện xong nhưng vẫn chưa có vốn để trả nợ cho các nhà thầu.

Ngay trong phiên thảo luận mới đây của Quốc hội, các đại biểu Quốc hội cũng phản ứng gay gắt tình trạng này và cho biết, nhiều xã, huyện đang nợ đọng hàng chục tỷ đồng, mặc dù đã hoàn thành Chương trình nhưng dư nợ quá khả năng để thanh toán.

Cũng theo lời của đại biểu Quốc hội Danh Út (Kiên Giang), nhiều công trình được xây dựng quá hình thức và lãng phí, chạy theo phong trào. Điển hình là các nhà văn hóa xã xây xong nhưng để không vì không có kinh phí, không có giáo viên, không có người đến học tập, sinh hoạt.

Cần lưu ý, trong chỉ đạo ngày 6/11 vừa qua, Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Văn Ninh đã nhắc nhở các địa phương về việc huy động các nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước đóng góp thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới phải tùy thuộc vào khả năng, hoàn cảnh cụ thể của từng vùng, từng địa phương và khả năng nguồn lực. Việc huy động đóng góp của người dân phải được bàn bạc dân chủ; tuyệt đối không được yêu cầu dân đóng góp bắt buộc, quá sức dân.

Nói cho cùng, chuyện nợ đọng xây dựng nông thôn mới là chuyện đã rồi và bây giờ là lúc các địa phương cần nhìn vào bài học nhãn tiền của huyện Phước Long (Bạc Liêu) để rút ra bài học cho mình. Điều mong mỏi là các địa phương cần lựa chọn triển khai Chương trình xây dựng nông thôn mới phù hợp, không “xài sang” khi ngân sách còn chật vật, không lãng phí, không chạy theo thành tích và nên cân nhắc các dự án xây dựng cơ bản khi đã cân đối đủ nguồn vốn.                                  

Thế Vinh

ngocthanh