Phát hành trái phiếu chính phủ: Luẩn quẩn chuyện kỳ hạn ngắn - dài

Đứng trước thực tế huy động trái phiếu chính phủ (TPCP) không đạt kế hoạch, Bộ Tài chính và Ủy ban Tài chính - Ngân sách (TCNS) của Quốc hội đã đồng ý đề nghị Quốc hội tiếp tục cho phép phát hành TPCP kỳ hạn dưới 5 năm.
Phát hành trái phiếu chính phủ:  Luẩn quẩn chuyện kỳ hạn ngắn - dài

Đứng trước thực tế huy động trái phiếu chính phủ (TPCP) không đạt kế hoạch, Bộ Tài chính và Ủy ban Tài chính - Ngân sách (TCNS) của Quốc hội đã đồng ý đề nghị Quốc hội tiếp tục cho phép phát hành TPCP kỳ hạn dưới 5 năm.

 

IMG

Việc huy động trái phiếu chính phủ không đạt kế hoạch khiến việc bố trí vốn cho một số công trình gặp khó khăn

 

Ảnh: Tất Tiên

Nghị quyết số 78/2014/QH13 yêu cầu từ năm 2015 trở đi không phát hành TPCP kỳ hạn dưới 5 năm nhằm giảm sức ép nợ công trong ngắn hạn, cơ cấu lại thời hạn huy động theo hướng tăng dần thời gian huy động... Theo ông Phùng Quốc Hiển, Chủ nhiệm Ủy ban TCNS thì đây là chủ trương hoàn toàn đúng đắn.
Tuy nhiên, theo số liệu của Bộ Tài chính, thực hiện chủ trương này, trong 9 tháng đầu năm, ngân sách nhà nước mới huy động được tổng cộng là 127.473 tỷ đồng TPCP, trong đó bao gồm cả 1 tỷ USD (tương đương 22.000 tỷ đồng) trái phiếu ngoại tệ bán cho Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank). Như vậy, trong 9 tháng đầu năm, tổng khối lượng TPCP mới đạt phân nửa so với kế hoạch là 250.000 tỷ đồng và chỉ bằng 60,6% so với cùng kỳ năm 2014 mặc dù như khẳng định của người đứng đầu ngành tài chính, Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng là “Bộ Tài chính đã triển khai đồng bộ các giải pháp để tăng cường huy động vốn cho ngân sách nhà nước”.
Nếu không đa dạng hóa kỳ hạn phát hành, mà cụ thể ở đây là tiếp tục phát hành TPCP kỳ hạn dưới 5 năm (phổ biến là 2 - 3 năm), ông Đinh Tiến Dũng tính toán, tổng khối lượng TPCP năm nay chỉ đạt khoảng 160.000 tỷ đồng, tức là hụt tới 90.000 tỷ đồng, chỉ đạt khoảng 64% kế hoạch. Công tác phát hành TPCP năm 2015 khó khăn tới mức, trong 9 tháng đầu năm, số tiền huy động được còn không đủ để thanh toán trả nợ khối lượng gốc và lãi TPCP đến hạn (thiếu hụt khoảng 33.211 tỷ đồng).
Không chỉ không hoàn thành mục tiêu huy động TPCP để bù đắp bội chi; trả nợ gốc và lãi đến hạn; đầu tư cho các công trình, dự án đã được Quốc hội thông qua; tái cơ cấu các khoản nợ đã huy động; giảm dần mặt bằng lãi suất đối với các khoản nợ đã huy động…, mà việc phát hành TPCP năm 2015 còn phải chấp nhận tăng chi phí huy động vốn và góp phần làm tăng lãi suất chung trên thị trường tài chính. 
Số liệu của Bộ Tài chính cho thấy, nếu như tại thời điểm cuối tháng 5, lãi suất TPCP kỳ hạn 5 năm chỉ có 5,4%/năm thì vào cuối tháng 9, ngân sách nhà nước phải chấp nhận trả lãi suất 6,6%/năm, nhưng nhiều phiên đấu thầu vẫn “dội chợ” hoặc tỷ lệ thành công đạt thấp hơn nhiều so với khối lượng trái phiếu chào bán. 
“Lãi suất TPCP tăng không những làm tăng chi phí huy động vốn của ngân sách nhà nước, mà còn ảnh hưởng tới lãi suất trên thị trường tiền tệ và thị trường tài chính nói chung, đồng thời còn tác động đến tâm lý nhà đầu tư do sự biến động của thị trường”, Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng cho biết. 
Đứng trước khó khăn này, Bộ Tài chính và Ủy ban TCNS đã phải thống nhất trình Quốc hội cho phép phát hành TPCP kỳ hạn dưới 5 năm. Ngoài những lý do kể trên, theo người đứng đầu ngành tài chính, do thị trường TPCP đóng vai trò là thị trường chuẩn trên thị trường tài chính nên nếu không phát hành kỳ hạn ngắn sẽ dẫn đến không có lãi suất chuẩn cho các trái phiếu kỳ hạn ngắn trên thị trường, làm ảnh hưởng đến lãi suất trên thị trường tiền tệ và thị trường tài chính. Ngoài ra, việc không phát hành kỳ hạn ngắn còn dẫn đến khó khăn trong việc triển khai các sản phẩm trái phiếu mới như trái phiếu lãi suất thả nổi... do không có lãi suất tham chiếu trên thị trường.
Tại Kỳ họp Quốc hội thứ 8 (tháng 10/2014) cả Bộ Tài chính lẫn Ủy ban TCNS đã đưa ra rất nhiều lý lẽ thuyết phục Quốc hội là chỉ nên phát hành TPCP kỳ hạn từ 5 năm trở lên. Nhưng chỉ sau 9 tháng triển khai, hai cơ quan này lại đưa ra các lý lẽ khác thuyết phục Quốc hội cho phép phát hành TPCP kỳ hạn ngắn. Chính vì vậy, nhiều thành viên trong Ủy ban TCNS tỏ ra khá phân vân mặc dù về cơ bản vẫn đồng ý với đề xuất của Bộ Tài chính.
“Một số ý kiến đề nghị trong hai năm 2015 - 2016 chỉ nên duy trì tỷ lệ 60% đối với kỳ hạn từ 5 năm trở lên và 40% đối với kỳ hạn dưới 5 năm. Sau năm 2017, theo lộ trình giảm dần bội chi thì nên duy trì tỷ lệ tương ứng là 70% và 30%. Bên cạnh đó, cũng có ý kiến cho rằng, trong hai năm 2015 - 2016, chỉ nên phát hành 60.000 tỷ đồng TPCP còn lại theo kế hoạch TPCP để đầu tư cho các công trình, dự án đã được Quốc hội quyết định; còn đối với nhu cầu để bù đắp bội chi vẫn tiếp tục phát hành kỳ hạn 5 năm để thực hiện đúng Nghị quyết số 78/2014/QH13. Từ năm 2017 trở đi có thể phát hành TPCP ngắn hạn để bù đắp cho cả phần bội chi”, ông Phùng Quốc Hiển cho biết.
Theo Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng, Cơ quan Bảo hiểm Xã hội Việt Nam không thiếu tiền, các quỹ đầu tư cũng không thiếu tiền, các doanh nghiệp bảo hiểm cũng có rất nhiều tiền, còn ngân hàng thương mại (khách hàng chủ yếu mua TPCP) khi huy động được nhiều cho vay không hết có thời điểm cũng dư giả nguồn vốn. “Vậy làm sao mà họ lại không mặn mà với TPCP kỳ hạn dài? Vì một lẽ đơn giản là thị trường thứ cấp chưa phát triển, lúc thừa tiền người ta mua trái phiếu, lúc cần tiền lại không thanh khoản được. Muốn phát hành được trái phiếu dài hạn phải phát triển được thị trường trái phiếu thứ cấp”, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng nhấn mạnh.
Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng cho rằng, trong lúc huy động TPCP khó khăn có thể cho phát hành kỳ hạn ngắn ở mức độ nào đó. “Nhưng ngắn cũng phải là từ 3 năm trở lên, vì ngắn hơn nữa không gọi là vay để đầu tư phát triển, công trình chưa đi vào sử dụng, chưa có nguồn để thanh toán đã phải trả nợ. Còn nếu phát hành kỳ hạn dưới 1 năm thì tốt nhất đi vay của Ngân hàng Nhà nước để vừa đỡ chi phí, đỡ phiền hà, phức tạp lại không phải trả lãi”, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng nhấn mạnh.
Hà Thành

ngocthanh