Nhiều lo ngại về các dự án thủy điện trên sông Mê Công

Sự nguyên vẹn của dòng chính sông Mê Công phía hạ lưu đã chấm dứt kể từ khi công trình thủy điện Xayaburi (Lào) được khởi công năm 2012. Động thái phát triển đập thủy điện trên dòng sông Mê Công
Nhiều lo ngại về các dự án thủy điện trên sông Mê Công

Sự nguyên vẹn của dòng chính sông Mê Công phía hạ lưu đã chấm dứt kể từ khi công trình thủy điện Xayaburi (Lào) được khởi công năm 2012. Động thái phát triển đập thủy điện trên dòng sông Mê Công trong những năm vừa qua đã dấy lên quan ngại về tương lai của khu vực, đặc biệt là ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội của vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). 

Theo các chuyên gia, đối với ĐBSCL, sông Mê Công có một vị trí quan trọng. Tuy nhiên, do nằm cuối nguồn nước của sông này, ĐBSCL đã, đang và sẽ chịu tác động của mọi biến động thiên nhiên và hoạt động của con người ở các quốc gia khu vực thượng lưu sông Mê Công. Hiện nay, một trong những tác động đang dấy lên sự lo ngại sâu sắc của dư luận chính là việc phát triển thủy điện ồ ạt từ các quốc gia trong lưu vực sông Mê Công, đặc biệt là bậc thang thủy điện trên dòng chính.

Theo thống kê, Trung Quốc dự kiến xây dựng trên dòng chính sông Mê Công khoảng 15 bậc thang thủy điện, phần lớn là các trạm thủy điện có hồ điều tiết năm, dung tích từ vài trăm triệu mét khối đến vài chục tỷ mét khối. Phần hạ lưu vực Lào, Lào - Thái Lan và Campuchia dự kiến xây dựng 11 bậc thang thủy điện trên dòng chính. Các chuyên gia cho rằng, việc phát triển thủy điện thượng lưu đã nằm trong kế hoạch phát triển kinh tế của các nước sở hữu nguồn lợi này. Vấn đề là quốc gia chịu ảnh hưởng của những tác động từ sự phát triển này cần phải thấy trước mức độ của những tác động để có các biện pháp giảm thiểu.

Các chuyên gia thủy lợi cho rằng, nhiều dự án thủy điện có thể có lợi về kinh tế trước mắt nhưng lại ảnh hưởng rất lớn tới tương lai lâu dài của nhiều thế hệ khi sử dụng nguồn nước và các nguồn lợi khác. Bên cạnh đó, việc nhiều chủ đầu tư coi nhẹ việc đánh giá tác động môi trường và đánh giá không rõ ràng sẽ gây ra nhiều nguy cơ khó lường.

Tác động của phát triển các dự án thủy điện cần được nhìn nhận cả 2 khía cạnh, tác động tích cực và tác động tiêu cực. Theo ông Nguyễn Thái Lai – Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, đối với hạ lưu các công trình thủy điện, tác động tích cực chủ yếu là điều hòa dòng chảy nếu là thủy điện hồ chứa điều tiết năm. Tuy nhiên, việc hồ chứa có điều hòa dòng chảy cho hạ lưu hay không tùy thuộc rất nhiều vào chế độ vận hành của hồ chứa. Hiện nay, vì lợi ích kinh tế, phần lớn các hồ chứa thủy điện đã vận hành theo chế độ phát điện, lợi ích của các ngành dùng nước khác đã không được đáp ứng và như vậy tác động tích cực của các hồ thủy điện là rất hạn chế.

Nguyễn Quang 

ngocthanh