Nâng chất lượng thiết kế để giảm rủi ro đội chi phí công trình

Thực tiễn và nhiều nghiên cứu và đã chỉ ra những thay đổi thiết kế trong quá trình xây dựng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến chậm tiến độ
Nâng chất lượng thiết kế để giảm rủi ro đội chi phí công trình

Thực tiễn và nhiều nghiên cứu và đã chỉ ra những thay đổi thiết kế trong quá trình xây dựng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến chậm tiến độ và làm tăng thêm chi phí công trình xây dựng. Do đó, cải thiện chất lượng thiết kế sẽ góp phần giảm thiểu những rủi ro này, nâng cao hiệu quả công trình. 

 

Thay đổi thiết kế  –  nguyên nhân chính dẫn đến đội chi phí công trình

Khâu thiết kế thường chỉ chiếm khoảng 5 - 10% chi phí trong gói thầu xây dựng, nhưng lại ảnh hưởng tới hơn 70% chất lượng và hiệu quả công trình. Tuy nhiên, trên thực tế, tình trạng phải thay đổi, điều chỉnh thiết kế xảy ra khá thường xuyên tại các công trình xây dựng. Theo Báo cáo tổng kết công tác năm 2014 của Bộ Xây dựng, trong năm 2014, qua thực hiện thẩm tra 15.341 công trình, tỷ lệ hồ sơ thiết kế phải sửa đổi, bổ sung chiếm khoảng 43,8% tổng số hồ sơ được thẩm tra, tổng giá trị dự toán trước thẩm tra khoảng 108.240 tỷ đồng, giá trị cắt giảm sau khi thẩm tra là 5.833 tỷ đồng (tương đương 5,39%).

IMG

Đường cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình phải điều chỉnh dự án và tổng mức đầu tư 2 lần với giá trị tăng từ 3.734 tỷ đồng lên 8.974 tỷ đồng

 Ảnh: LTT

Mỗi thay đổi thiết kế thường kéo theo làm tăng thêm chi phí xây dựng. Một nghiên cứu do nhóm chuyên gia của Ngân hàng Thế giới thực hiện cho thấy, mỗi yêu cầu thay đổi bổ sung sẽ làm chi phí cho 1 km đường bộ tăng khoảng 5.000 USD. Trong khi đó, yêu cầu thay đổi được thực hiện thường xuyên ở nhiều dự án, trung bình 3 yêu cầu thay đổi trên một hợp đồng, đặc biệt có 1 hợp đồng có đến 25 yêu cầu thay đổi.

 

Có thể kể đến rất nhiều dự án hạ tầng giao thông lớn đã đội chi phí lên gấp đôi, gấp ba vì một trong những nguyên nhân chính là thay đổi thiết kế. Kết luận của Kiểm toán Nhà nước cho thấy, dự án Xây dựng đường cao tốc Cầu Giẽ - Ninh Bình (giai đoạn 1), do các tồn tại trong công tác khảo sát bước lập dự án và lựa chọn phương án thiết kế ban đầu chưa tối ưu dẫn đến kéo dài thời gian lập Dự án khả thi. Đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến phải điều chỉnh dự án và tổng mức đầu tư 2 lần với giá trị tăng từ 3.734 tỷ đồng lên 8.974 tỷ đồng.

 

Hay gói thầu mà Công ty Tư vấn JTC đứng đầu Liên danh đã trúng thầu tại dự án Xây dựng đường sắt đô thị Hà Nội (tuyến số 1) cũng có giá trị hợp đồng tăng lên rất nhiều sau khi có những điều chỉnh thiết kế. Ban quản lý các dự án đường sắt và Liên danh tư vấn ký hợp đồng ngày 9/9/2009, với giá trị hợp đồng hơn 2,9 tỷ yên và 320 tỷ đồng, thời gian thực hiện từ 1/10/2009 đến 30/11/2011. Sau thời gian thực hiện từ 1/10/2009 đến 30/11/2011, do một số hạng mục phát sinh hoặc thay đổi như tăng diện tích, số lượng công trình, điều chỉnh vị trí các nhà ga, thay đổi vị trí cầu vượt sông Hồng theo khuyến nghị từ kết quả nghiên cứu của Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA), tổng giá trị hợp đồng tư vấn đã được điều chỉnh lên hơn 3,6 tỷ yên và 236 tỷ đồng.

 

Cần chú trọng nâng cao chất lượng thiết kế 

Việc phải thay đổi thiết kế có thể do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan. Báo cáo ngành xây dựng tháng 5/2015 của Công ty CP Chứng khoán FPT nhận định, từ năm 2000, số lượng các công ty tư vấn đã tăng lên rất nhanh, tuy nhiên số lượng lại không đồng hành với chất lượng. Lỗi trong quá trình thiết kế thường có nguyên nhân chính là do kỹ sư thiết kế thiếu năng lực. Ngoài ra, sự bất cẩn trong quá trình kiểm tra và thẩm định cũng góp phần lớn dẫn đến sự chậm trễ và tăng chi phí trong các công trình, đặc biệt là các công trình có vốn đầu tư nhà nước.

 

Thực tiễn tại nhiều dự án có thể tổng hợp những nguyên nhân thường thấy ở các công trình phải điều chỉnh thiết kế là vị trí xây dựng tại nơi có điều kiện địa chất phức tạp; tư vấn thiết kế thiếu kinh nghiệm, sai sót trong thiết kế; tư vấn thiết kế ước lượng tổng mức đầu tư sai sót; chủ đầu tư cung cấp thông tin trong giai đoạn thiết kế không đầy đủ; chủ đầu tư yêu cầu thay đổi, làm thêm hoặc thay đổi kế hoạch dự án; nhà thầu móc nối với các bên tham gia để làm phát sinh chi phí cho dự án… 

 

Nhóm nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới khuyến nghị, mặc dù việc tránh hẳn phát sinh yêu cầu thay đổi thiết kế là không thể, nhưng các đơn vị cần cải thiện chất lượng thiết kế, quản lý và giám sát hợp đồng để giảm thiểu số lượng yêu cầu thay đổi, từ đó có thể giảm chi phí tăng thêm cho công trình. 

 

Các tổ chức tư vấn cần liên tục bồi dưỡng, nâng cao nghiệp vụ và xây dựng các quy trình nhằm kiểm soát chất lượng thiết kế. Trong Báo cáo ngành xây dựng tháng 5/2015, chuyên viên phân tích Nguyễn Tấn Quang Vinh cho biết, nhằm hạn chế những sai sót trong quá trình thiết kế, hiện tại nhiều công ty lớn đã áp dụng công nghệ BIM (mô hình thông tin xây dựng) để có thể rà soát bản thiết kế nhanh chóng và chính xác hơn.

 

Về phía chủ đầu tư, một số ý kiến cho rằng, chủ đầu tư cần bồi dưỡng, nâng cao năng lực của các cán bộ giám sát, quản lý dự án nhằm tránh được những sai sót như quản lý dự án chậm trễ, thay đổi kế hoạch thường xuyên, không phát hiện được sự móc nối của nhà thầu với các bên làm thất thoát chi phí dự án. Chủ đầu tư cũng cần chú ý phối hợp chặt chẽ với tư vấn thiết kế trong thời gian đầu hình thành dự án để tránh trường hợp truyền đạt sai, thiếu thông tin dẫn đến thiết kế bị sai sót. Đặc biệt, khâu lựa chọn nhà thầu tư vấn là tiền đề quan trọng nhất để đảm bảo chất lượng thiết kế về sau. 

 

Luật Đấu thầu 2013 đã tăng hạn mức gói thầu tư vấn được áp dụng chỉ định thầu, từ đó, các gói thầu tư vấn thực hiện lựa chọn nhà thầu theo hình thức đấu thầu rộng rãi nhiều hơn, tạo cơ hội cho các công ty tư vấn có cơ hội việc làm, cạnh tranh phát triển. Để quy định của Luật Đấu thầu 2013 phát huy hiệu quả, chủ đầu tư cần thực hiện đúng quy trình lựa chọn nhà thầu tư vấn, đảm bảo chặt chẽ, công khai, minh bạch để lựa chọn được nhà thầu có đủ năng lực, đồng thời tạo ra môi trường cạnh tranh thực sự giúp các công ty tư vấn có thêm động lực cải thiện chất lượng tư vấn.  

 

Ngoài ra, để nâng cao chất lượng thiết kế, giảm rủi ro điều chỉnh và rủi ro thay đổi thiết kế, vai trò của cơ quan giám sát cũng rất quan trọng. Nghị định số 15/2013/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý chất lượng công trình xây dựng đã giao trách nhiệm tiền kiểm về thiết kế kỹ thuật, dự toán công trình đầu tư bằng vốn nhà nước cho cơ quan nhà nước có chức năng thay vì trước đây chỉ giao cho chủ đầu tư thực hiện. Việc tăng cường kiểm soát ngay từ những khâu đầu tiên của toàn bộ quá trình đầu tư xây dựng sẽ có thể chặn được những sai sót và trong nhiều trường hợp phát hiện kịp thời sự móc ngoặc giữa nhà thầu thi công và nhà tư vấn dẫn đến thất thoát, lãng phí. 

Nguyệt Minh

 

ngocthanh