Làm rõ mối quan hệ chiến lược - quy hoạch - kế hoạch

Trong quá trình xây dựng dự thảo Luật Quy hoạch, việc làm rõ những ranh giới cụ thể giữa “chiến lược”, “quy hoạch” và “kế hoạch” lại được đặt ra như một trong những lập luận để trả lời câu hỏi: “Có nên lập quy hoạch tổng thể phát triển quốc gia hay không?”.
Làm rõ mối quan hệ  chiến lược - quy hoạch - kế hoạch

Trong quá trình xây dựng dự thảo Luật Quy hoạch, việc làm rõ những ranh giới cụ thể giữa “chiến lược”, “quy hoạch” và “kế hoạch” lại được đặt ra như một trong những lập luận để trả lời câu hỏi: “Có nên lập quy hoạch tổng thể phát triển quốc gia hay không?”. 

IMG

Theo Ban soạn thảo dự thảo Luật Quy hoạch, các quy hoạch tổng thể vùng, quy hoạch cấp tỉnh… không được trái với quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch tổng thể cấp cao hơn

PGS.TS. Bùi Tất Thắng, Viện trưởng Viện Chiến lược phát triển thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) có nêu: “Nhà nước quản lý nền kinh tế, định hướng, điều tiết, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội bằng pháp luật, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách và lực lượng vật chất”. “Như vậy, trong các công cụ quản lý nhà nước, quy hoạch nằm giữa chiến lược và kế hoạch. Quy hoạch được hiểu là một bước cụ thể hóa của chiến lược và là cơ sở để triển khai các kế hoạch cụ thể phát triển kinh tế - xã hội”, PGS.TS. Bùi Tất Thắng nhận định.
Giải đáp băn khoăn liệu có thể cụ thể hóa những tư tưởng và nội dung định hướng của Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội (hiện đang thực hiện 10 năm/lần) thông qua các Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội (5 năm và hàng năm) mà không cần công cụ Quy hoạch  phát triển kinh tế - xã hội  (cũng được thực hiện 10 năm/lần), PGS.TS. Bùi Tất Thắng cho rằng: “Không dễ trả lời có hay không cho câu hỏi này, vì thực tế đã có thời kỳ Việt Nam không làm quy hoạch”.
Theo ý kiến của một số chuyên gia, sự khác biệt giữa chiến lược, quy hoạch và kế hoạch nằm ở các tiêu chí như: thời gian định hướng; mức độ chi tiết, cụ thể của các phương hướng; việc tổ chức, bố trí không gian các định hướng phát triển (chỉ riêng quy hoạch là có); mức độ chi tiết của các giải pháp.
Dẫn chứng cho điều này, một chuyên gia phân tích, so với chiến lược, quy hoạch có những điểm khác biệt như chi tiết hơn về định hướng phát triển, bố trí tương đối cụ thể theo lãnh thổ; bước đầu dự báo các nguồn lực thực hiện quy hoạch; có danh mục các dự án ưu tiên nghiên cứu đầu tư. Còn so sánh giữa quy hoạch và kế hoạch, kế hoạch có những điểm khác biệt như: các định hướng, mục tiêu cho thời gian ngắn, tính ràng buộc, pháp định cao hơn; trong kế hoạch cụ thể hóa các cân đối chủ yếu (tích lũy - tiêu dùng - thu - chi ngân sách, cán cân thanh toán, cân đối vốn đầu tư phát triển, cân đối lao động - việc làm…); xác định cụ thể các chương trình, dự án đầu tư công (quy mô, địa điểm, nguồn vốn, thời gian thực hiện…).
Từ phân tích này, các chuyên gia cho rằng, việc lập quy hoạch tổng thể quốc gia là cần thiết để xử lý những vấn đề mà Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm và hàng năm chưa đề cập đến, bao gồm các nội dung liên quan đến tổ chức không gian hoạt động kinh tế - xã hội, bố trí mạng lưới kết cấu hạ tầng, dự báo cân đối nguồn lực và lựa chọn danh mục dự án ưu tiên đầu tư. PGS.TS. Bùi Tất Thắng nhận định: “Tính đặc thù (khác biệt) nổi bật của quy hoạch phát triển so với nội dung của chiến lược và kế hoạch là ở khía cạnh không gian phát triển và phân bố địa lý. Xét theo khía cạnh này, quy hoạch tổng thể phát triển quốc gia vẫn là công cụ quản lý thiết thực, cần thiết cho các nhà quản lý lẫn doanh nghiệp và dân cư”.
Đồng quan điểm trên, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược phát triển Trần Hồng Quang dẫn chứng kinh nghiệm của một số quốc gia trong khu vực về xây dựng các quy hoạch tổng thể quốc gia như: Quy hoạch tổng thể phát triển quốc gia lần thứ 5 của Nhật Bản; Quy hoạch tổng thể lãnh thổ quốc gia lần thứ 4 của Hàn Quốc; Quy hoạch triển vọng khung lần thứ 3 của Malaysia; Quy hoạch tổng thể về đẩy mạnh và mở rộng phát triển kinh tế Indonesia 2011 - 2025… 
Theo Ban soạn thảo dự thảo Luật Quy hoạch, quy hoạch tổng thể quốc gia là quy hoạch gốc, làm nền tảng cho các quy hoạch khác. Quy hoạch này chỉ nên bao gồm những nội dung lớn như: những vùng không gian, lãnh thổ có chức năng bất định do Luật định; những vùng không gia lãnh thổ có thể đưa vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tạo không gian sống bền vững, chất lượng và hài hòa với thiên nhiên, phục vụ cho con người. Theo đó, các quy hoạch tổng thể vùng, quy hoạch cấp tỉnh… phải dựa trên cơ sở và không được trái với quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch tổng thể cấp cao hơn.
 T.T

ngocthanh