Giá điện: đừng trăm dâu đổ đầu tằm

Theo nhiều chuyên gia, hiện vẫn còn nhiều bất cập và thiếu tính minh bạch trong cách tính chi phí đầu vào khiến giá điện tăng cao, gây bức xúc cho người dân, trong đó, có nguyên nhân từ việc rút ngắn thời gian khấu hao của nhà máy điện từ 80 - 100 năm xuống còn 30 - 40 năm để thu hồi vốn nhanh.
Giá điện: đừng trăm dâu đổ đầu tằm

Theo nhiều chuyên gia, hiện vẫn còn nhiều bất cập và thiếu tính minh bạch trong cách tính chi phí đầu vào khiến giá điện tăng cao, gây bức xúc cho người dân, trong đó, có nguyên nhân từ việc rút ngắn thời gian khấu hao của nhà máy điện từ 80 - 100 năm xuống còn 30 - 40 năm để thu hồi vốn nhanh.

IMG
Trong vòng 6 năm, từ năm 2009 đến nay, giá bán điện đã tăng tới 8 lần
 Ảnh: LTT
Thiếu minh bạch sẽ hạn chế động lực giảm giá thành
Ông Đinh Thế Phúc – Phó Cục trưởng Cục Điều tiết điện lực thuộc Bộ Công Thương cho biết, hiện Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) được giao chủ trì lấy ý kiến về các phương án biểu giá điện sinh hoạt mới và sẽ trình Bộ Công Thương để thẩm định và dự kiến trình Thủ tướng Chính phủ trong tháng 11/2015. Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng, trách nhiệm này thuộc về chức năng của Bộ Công Thương, chứ không phải là của EVN. Nếu “khoán gọn” cho EVN chủ trì, thì không bảo đảm tính khách quan, minh bạch.
Đối với các văn bản liên quan chi phối đến giá điện, theo TS. Ngô Đức Lâm thuộc Liên minh Năng lượng bền vững Việt Nam, hiện có 2 Luật (Luật Điện lực và Luật Giá), 1 Nghị định, 3 Quyết định và 12 Thông tư của Bộ Công Thương. Tuy nhiên, hầu hết các văn bản này đều chỉ ưu tiên cho các tập đoàn, doanh nghiệp nhà nước, mà không phải bất cứ doanh nghiệp nào cũng được ưu tiên. Trong đó, doanh nghiệp nhà nước được tự định giá bảo đảm doanh thu có lợi nhuận, lại được phép điều chỉnh giá khi đầu vào có thay đổi. TS. Ngô Đức Lâm nhận định: “Các quy định này sẽ dẫn đến những hạn chế, tiêu cực làm triệt tiêu động lực, phấn đấu bảo toàn vốn, giảm giá thành của điện năng, tính minh bạch sẽ bị hạn chế và không bảo đảm tính công bằng giữa nhà sản xuất và người tiêu dùng”. Việc thiếu minh bạch các chi phí đầu vào để tính toán giá điện dẫn tới giá thành không thực, chưa đúng, chưa bảo đảm tính công bằng giữa nhà sản xuất và người dân. 

IMG

Ông Phạm Thế Minh Tổng hội Xây dựng Việt Nam: “Có nhiều thời điểm giá nguyên, nhiên liệu đầu vào giảm, các mặt hàng khác như xăng dầu, ga, vận tải… được Nhà nước yêu cầu giảm; báo cáo của Bộ Công Thương cũng cho thấy, chi phí tổn thất truyền tải điện có xu hướng giảm, nhưng giá điện vẫn không giảm, thậm chí theo Đề án mới đây của EVN là vẫn cần phải tăng giá bán điện. Đây là nguyên nhân gây bức xúc không nhỏ cho đại bộ phận người dân”.

IMG

TS. Vũ Trọng Hồng Chủ tịch Hội Thủy lợi Việt Nam: “Chi phí khấu hao chiếm tới 70 - 80% giá điện, trong khi các chi phí khác chỉ chiếm 15 - 20%. Mặt khác, giá thành bán điện hiện nay bị đội lên còn do phải “gánh” chi phí khấu hao của các ngành khác như giao thông, thủy lợi… Do đó, để giảm giá thành điện, Nhà nước cần tính đúng thời gian khấu hao của công trình đầu tư và phân chia lại hệ thống quản lý như cùng là hồ chứa nhưng đâu là phục vụ cho thủy lợi, đâu là cho giao thông…”.

PGS. TS. Nguyễn Minh Duệ thuộc Hội Khoa học kinh tế Việt Nam cho rằng, giá bán điện từ năm 2009 đến nay được điều chỉnh tăng liên tục (trong vòng 6 năm đã tăng tới 8 lần), sau mỗi lần điều chỉnh chỉ có tăng, chưa hề giảm. Trong khi đó, có năm nguồn cung được bổ sung dồi dào như khi đưa Nhà máy Thủy điện Sơn La vào hoạt động khiến chi phí đầu vào giảm và theo quy luật càng nhiều nhà máy thì càng nhiều điện, không còn tình trạng khan hiếm, thế nhưng giá điện vẫn tăng.
Liệu có giá chồng giá?
Trên thị trường hiện nay, người dân đang phải “gánh” 6 loại giá (giá phát điện, giá bán buôn điện, giá truyền tải, giá phân phối - bán lẻ, giá dịch vụ phụ trợ, giá/chi phí vận hành hệ thống điện) và 2 loại phí (phí điều độ, phí vận hành thị trường điện lực). Tổng chi phí theo từng loại giá có từ 7 - 9 yếu tố được tính đầu vào giá điện như: khấu hao, nguyên nhiên vật liệu, lương thưởng, sửa chữa lớn, dịch vụ mua ngoài, chi phí tài chính (lãi vay, chênh lệch tỷ giá), chi phí phát triển khách hàng… Trong số đó, chỉ có 2 loại chi phí do Nhà nước quy định là chi phí khấu hao và lương, còn lại đều do EVN – nhà sản xuất tự quyết định.
Theo TS. Vũ Trọng Hồng Chủ tịch Hội Thủy lợi Việt Nam, giá điện phụ thuộc rất nhiều vào khấu hao giá điện và vận hành. Các công trình thủy điện có quy mô lớn thường có tuổi thọ khoảng 100 năm, trong đó thời gian khấu hao là 80 năm. Tuy nhiên, thực tế hiện nay, các chủ đầu tư đã “rút ngắn” thời gian khấu hao xuống còn 30 - 40 năm để thu hồi vốn nhanh, khiến cho giá thành điện tăng lên.
Ngoài ra, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, việc đưa tỷ giá vào trong giá thành điện vẫn còn một số bất cập, chưa công bằng giữa EVN và các doanh nghiệp khác. Bên cạnh đó, hiệu suất nhà máy nhiệt điện đã giảm quá nhanh, công tác quản lý khoa học kỹ thuật còn nhiều thiếu sót, công tác điều độ phương thức vận hành tối ưu chưa tốt cũng là nguyên nhân gây tổn thất lớn và thiết bị xuống cấp nhiều, dẫn đến giá thành sản xuất tăng cao.
Lê Xuân

ngocthanh