Dự án BOT Quốc lộ 1 đoạn Hà Nội - Bắc Giang: Nhiều kẽ hở trong thu phí

(BĐT) - Qua kiểm tra, giám sát công tác thu phí Quốc lộ 1 đoạn Hà Nội - Bắc Giang, Tổng cục Đường bộ Việt Nam (TCĐB) vừa chỉ ra nhiều kẽ hở gây thất thoát trong thu phí BOT dự án này; đồng thời yêu cầu Doanh nghiệp dự án báo cáo giải trình sự chênh lệch về mức thu bình quân của 10 ngày kiểm tra, giám sát tăng hơn 8% so với mức thu bình quân 6 tháng trước đó.
Hệ thống thu phí 1 dừng của Dự án Quốc lộ 1 đoạn Hà Nội - Bắc Giang hoạt động chưa ổn định, còn nhiều lỗi. Ảnh: Quang Tuấn
Hệ thống thu phí 1 dừng của Dự án Quốc lộ 1 đoạn Hà Nội - Bắc Giang hoạt động chưa ổn định, còn nhiều lỗi. Ảnh: Quang Tuấn

Nguy cơ thất thoát thu phí BOT

Theo Ban PPP của Bộ Giao thông vận tải (GTVT), Dự án Cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 1 đoạn Hà Nội - Bắc Giang có tổng mức đầu tư hơn 4.312 tỷ đồng (100% vốn đầu tư là của tư nhân), được đầu tư theo dạng thức hợp đồng BOT với tổng chiều dài là 45,8 km. Nhà đầu tư Dự án là Liên danh Công ty CP Đầu tư Văn Phú Invest. - Công ty CP Đầu tư và Thương mại 319 - Công ty CP Tập đoàn Đại Dương - Tổng công ty CP Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam. Công ty CP Đầu tư BOT Hà Nội - Bắc Giang là đơn vị quản lý và khai thác Dự án.

TCĐB cho biết, qua kiểm tra, giám sát việc xuất, thu hồi vé và số thu từng ca; giám sát hệ thống thiết bị phòng hậu kiểm; giám sát ngoài cabin liên tục 10 ngày từ 13h30 ngày 16/12/2016 đến 13h30 ngày 26/12/2016, Đoàn kiểm tra đã cùng Công ty CP Đầu tư BOT Hà Nội - Bắc Giang lập Biên bản làm việc. Tổng số tiền thu phí sử dụng đường bộ đối với vé lượt trong thời gian giám sát gần 10.993 triệu đồng, bình quân ngày giám sát (vé lượt) thu được 1.099 triệu đồng, cao hơn bình quân ngày 6 tháng trước đó (tháng 6 - tháng 11/2016) 84 triệu đồng/ngày (tương ứng với chênh lệch tăng 8,27%). Tuy nhiên, so với bình quân ngày năm 2016 theo phương án tài chính là 1.357 triệu đồng thì bình quân ngày giám sát thấp hơn 258 triệu đồng/ngày (tương ứng với chênh lệch giảm 19%).

Một chuyên gia về cầu đường cho biết, việc chênh lệch giữa số thu bình quân ngày giám sát với bình quân ngày 6 tháng trước đó có thể có nhiều nguyên nhân, trong đó cũng có những nguyên nhân khách quan như lưu lượng xe tăng đột biến và 10 ngày giám sát chưa chắc đã đại diện cho cả quá trình thu phí. Tuy nhiên, khi có sự chênh lệch tăng này thì dư luận cũng đặt câu hỏi và nghi ngờ về việc thực thu phí BOT dự án này có được báo cáo chính xác hay không, có được tính đúng, tính đủ để làm cơ sở hoàn vốn đầu tư cho Dự án? Còn việc chênh lệch giảm tới 19% giữa số thu bình quân ngày giám sát với bình quân ngày năm 2016 theo phương án tài chính đã cho thấy, việc khảo sát của các cơ quan chức năng để lập phương án tài chính hoàn vốn Dự án là không chính xác, vì thế hiệu quả tài chính của Dự án sẽ không được như kỳ vọng.

Tại Báo cáo kết quả kiểm tra, TCĐB cho biết, hệ thống vòng từ cửa trạm thu phí 1 dừng của Dự án có lúc không nhận ra những xe công-ten-nơ gầm cao và xe máy (khi 01 xe công-ten-nơ gầm cao đi qua được tính là 02 xe nối đuôi), các trường hợp như vậy được xác định là xe vượt trạm; các xe máy đi chung với làn xe ô tô và các xe công-ten-nơ gầm cao bị nhận dạng 2 lần. Trao đổi với phóng viên Báo Đấu thầu, một chuyên gia cho biết, với “lỗi” này của hệ thống thu phí 1 dừng sẽ tạo ra sự thất thoát trong doanh thu phí sử dụng BOT, vì hệ thống thu phí không nhận dạng được xe qua trạm trong khi trên thực tế các loại phương tiện giao thông này đương nhiên vẫn phải nộp phí khi qua trạm. 

Hàng loạt vấn đề nổi cộm của thu phí 1 dừng

TCĐB khẳng định, trong thời gian kiểm tra, giám sát, hệ thống thu phí 1 dừng của Dự án hoạt động chưa ổn định, còn nhiều lỗi. Cụ thể, các máy tính tại làn có lúc bị treo, nhân viên thường phải khởi động lại phần mềm; có hiện trạng truyền dữ liệu bị trễ và phần mềm giám sát hậu kiểm còn hiển thị chồng ghép dữ liệu; dữ liệu lưu trữ (hình ảnh và video tại trạm) còn ít. Dẫn chứng là dữ liệu ảnh xe qua trạm được lưu từ ngày 25/5/2016; còn cơ sở dữ liệu được lưu từ ngày 25/5/2016; dữ liệu video được lưu từ ngày 20/9/2016 đến nay (Dự án được đưa vào vận hành từ 3/1/2016).

Từ những “lỗi” cụ thể của hệ thống thu phí 1 dừng của dự án này, một chuyên gia về cầu đường cho rằng, hầu hết công nghệ thu phí ở Việt Nam hiện nay là nhập khẩu nên khi xảy ra các lỗi trên thì có thể cho thấy hoặc là việc lắp đặt, thiết kế trạm thu phí có vấn đề hoặc công nghệ thu phí này rất lạc hậu. Căn cứ vào kết quả giám sát, TCĐB đã yêu cầu Doanh nghiệp dự án tăng dung lượng ổ cứng để đảm bảo việc lưu trữ video giám sát làn với thời gian tối thiểu 1 năm; nâng cao khả năng nhận dạng biển số xe để không phải sử dụng thẻ “nhận dạng”; khẩn trương hoàn thiện việc xây dựng, lắp đặt hệ thống thiết bị thu phí không dừng để sớm đưa vào sử dụng, phục vụ công tác thu phí.

TCĐB cũng yêu cầu Doanh nghiệp dự án khắc phục tình trạng để nhân viên phải mở cưỡng bức khi không nhận diện được vé; tình trạng phần mềm tại các máy tính làn thu phí bị treo; tình trạng truyền dữ liệu từ máy tính tại Nhà điều hành đến các máy tính tại cổng trạm bị trễ… TCĐB cũng đề nghị cần phải tăng cường kiểm tra công tác thu phí để việc thu phí được công khai, minh bạch; duy trì mức thu theo thực tế và mức tăng trưởng theo quy định.

Đặc biệt, TCĐB yêu cầu Doanh nghiệp dự án báo cáo giải trình sự chênh lệch về mức thu bình quân ngày của 10 ngày kiểm tra, giám sát tăng 8,27% so với mức thu bình quân ngày của 6 tháng trước đó.

Tuấn Dũng