Doanh nghiệp cần chủ động phòng, chống tham nhũng

Vấn nạn tham nhũng và chi phí không chính thức đang là một trong những mối lo hàng đầu của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay.
Doanh nghiệp cần chủ động phòng, chống tham nhũng

Vấn nạn tham nhũng và chi phí không chính thức đang là một trong những mối lo hàng đầu của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn đang băn khoăn rằng làm thế nào để phòng, chống tham nhũng và phải bắt đầu từ đâu? Với kinh nghiệm trong phòng, chống tham nhũng, các chuyên gia đến từ Tổ chức Phát triển công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO) và Tổ chức Hướng tới minh bạch (TT) đã chia sẻ những cách thức thực hiện minh bạch, liêm chính một cách bài bản.

 

Doanh nghiệp là một chủ thể phòng, chống tham nhũng
Theo Tổ chức Hướng tới minh bạch, năm 2014, Việt Nam xếp hạng 119/175 quốc gia trong chỉ số cảm nhận tham nhũng (CPI). Chỉ số cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2015 cũng cho thấy, nạn tham nhũng và chi phí không chính thức vẫn là một trong những mối lo hàng đầu của doanh nghiệp và đang có chiều hướng gia tăng. Do đó, trong mối quan hệ tương tác với doanh nghiệp, các chuyên gia từ UNIDO và TT đã đặc biệt lưu ý đến mối quan hệ doanh nghiệp - Nhà nước trong lĩnh vực đấu thầu mua sắm công, một trong những “điểm nóng” cần ngăn chặn các hành vi gian lận, tham nhũng. 
Để phòng, chống tham nhũng trong lĩnh vực mua sắm công, ông Phạm Ánh Dương – chuyên gia quản lý liêm chính doanh nghiệp của TT cho rằng, quá trình đấu thầu mua sắm công phải được minh bạch hóa và bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng và hiệu quả kinh tế với sự tham gia của tất cả các bên. Để minh bạch, trước tiên phải đến từ các cơ quan quản lý nhà nước, từ những nhà hoạch định chính sách, nhà quản lý sử dụng hiệu quả đồng vốn nhà nước. Quy trình minh bạch này phải thực hiện ngay từ khi lên kế hoạch lựa chọn nhà thầu, dự án xây dựng liệu đã thực sự cần thiết hay chưa, tính hiệu quả kinh tế như thế nào, tác động của nó ra sao… 
Còn về phía doanh nghiệp, theo ông Phạm Ánh Dương, doanh nghiệp cần phải chủ động giúp chủ đầu tư phòng, chống tham nhũng, chứ không chỉ tham dự thầu một cách thụ động là mua hồ sơ mời thầu, chuẩn bị hồ sơ dự thầu, nộp hồ sơ dự thầu và ngóng chờ kết quả trúng thầu. Đã đến lúc doanh nghiệp phải chủ động thăm dò thông tin để xem đơn vị tư vấn lập hồ sơ mời thầu là ai, họ có quan hệ với ông A hay ông B nào đó thuộc chủ đầu tư hay không; liệu hồ sơ mời thầu có thiên vị cho đối tác nào không; các doanh nghiệp có thông thầu với nhau hay không; thông tin của gói thầu và hồ sơ dự thầu của mình có bị tiết lộ hay không… Và ngay từ bây giờ, doanh nghiệp nên nói không, từ chối nhận những hợp đồng với gợi ý trích lại “% hoa hồng” nếu trúng thầu. Khi phát hiện có dấu hiệu tham nhũng, gian lận, thông thầu, doanh nghiệp phải thông báo ngay cho chủ đầu tư hoặc các cơ quan chức năng để kịp thời ngăn chặn, xử lý.
Doanh nghiệp nên chọn “liêm chính” hay “tuân thủ”?
Theo khuyến cáo của các chuyên gia, một trong những cách tốt nhất để doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro là chuẩn bị cách phòng ngừa, ứng xử với các tình huống tham nhũng có thể xảy ra, tránh rơi vào thế bị động, thông qua việc thực hiện các chương trình “tuân thủ” và “liêm chính”. 
Ông Florian Beranek – chuyên gia cao cấp về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp của UNIDO cho biết, đặc điểm của chương trình “tuân thủ” là làm theo các quy chế do doanh nghiệp đặt ra, quy định của pháp luật. Mục đích của chương trình này là nhằm nỗ lực phòng, ngừa các hành vi hối lộ, tham nhũng, gian lận bằng cách hạn chế tối đa không gian/môi trường “màu mỡ” dễ nảy sinh quyết định sai trái. Chương trình này dựa trên giả thiết là tất cả mọi người đều là có tính cơ hội, tư lợi, gian lận, do đó cần phải có thêm các luật lệ, quy định để ngăn chặn những hành vi sai trái thông qua việc thực hiện chương trình giám sát, kiểm soát, chế tài xử phạt.
Khác với “tuân thủ”, “liêm chính” là cách tiếp cận theo chiều hướng ngược lại, nền tảng của “liêm chính” là dựa vào nhận thức đạo đức của con người. Chương trình “liêm chính” là tạo không gian mở cho các quyết định có trách nhiệm và toàn diện; dựa trên giả thuyết là con người sống trong tập thể, muốn được mọi người tôn trọng thì mỗi cá nhân phải tự kiểm soát hành vi của bản thân để thích nghi với tập thể. Khác với chương trình “tuân thủ” là hạn chế không gian vi phạm, thì chương trình “liêm chính” lại tạo không gian mở, tạo môi trường để các cá nhân sáng tạo cao, từ đó tăng năng suất lao động và hướng tới giá trị chung của doanh nghiệp. 
Trong hai chương trình này, ông Florian Beranek nhấn mạnh, doanh nghiệp cần tạo không gian mở để có được sự sáng tạo nâng cao năng suất lao động của mỗi nhân viên, chuyển biến những nhận thức đạo đức chung thành giá trị cá nhân và giá trị của tổ chức, một khi phát triển thành giá trị chung như vậy thì mỗi cá nhân sẽ tự làm theo và giữ gìn. Tuy nhiên, đây là chương trình khó nhất, đòi hỏi quyết tâm cao, nhất quán từ cấp lãnh đạo cao nhất, cần một quá trình lâu dài và thực hiện một cách bài bản. 
Theo ông Phạm Ánh Dương, trong xu thế hội nhập quốc tế với nhiều hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương đã và đang được ký kết, cơ hội hợp tác quốc tế với doanh nghiệp nước ngoài, cũng như tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam là rất lớn. Và tiêu chí “liêm chính” là một trong những tiêu chí hàng đầu được các doanh nghiệp nước ngoài, đặc biệt là những đối tác lớn, quan tâm đánh giá để lựa chọn hợp tác. 
Ông Phạm Ánh Dương cho biết, qua quá trình hợp tác của TT với các doanh nghiệp Việt Nam, TT nhận thấy doanh nghiệp Việt Nam đang dần hoạt động minh bạch hơn, tuy nhiên, để đạt được yêu cầu minh bạch theo chuẩn quốc tế thì doanh nghiệp Việt Nam cần phải phấn đấu nhiều hơn nữa. Hiện đã có nhiều doanh nghiệp bắt đầu quan tâm tới vấn đề này để nắm bắt cơ hội thành công, tuy nhiên, cần phải thực hiện có bài bản, nếu thiếu đi một khâu nào đó trong quy trình hoặc “nói một đằng, làm một nẻo” thì mục tiêu đó sẽ thất bại.
Bích Thủy

ngocthanh