Để nhà thầu, chủ đầu tư làm chủ trên “sân chơi” TPP

Thông cáo báo chí đăng tại website của Đại diện Thương mại Mỹ tối ngày 5/10/2015 (giờ Việt Nam) cho biết, Bộ trưởng Thương mại của 12 quốc gia đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã kết thúc thành công quá trình đàm phán Hiệp định. Hàng loạt các chính khách, nhà đầu tư, doanh nghiệp - nhà thầu,… đã bày tỏ thái độ vui mừng trước những cơ hội và cả những quan ngại trước sức ép mà TPP đem lại cho từng quốc gia tham gia Hiệp định được coi là “kỳ tích” của thế kỷ 21 này.
Để nhà thầu, chủ đầu tư làm chủ trên “sân chơi” TPP

Thông cáo báo chí đăng tại website của Đại diện Thương mại Mỹ tối ngày 5/10/2015 (giờ Việt Nam) cho biết, Bộ trưởng Thương mại của 12 quốc gia đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã kết thúc thành công quá trình đàm phán Hiệp định. Hàng loạt các chính khách, nhà đầu tư, doanh nghiệp - nhà thầu,… đã bày tỏ thái độ vui mừng trước những cơ hội và cả những quan ngại trước sức ép mà TPP đem lại cho từng quốc gia tham gia Hiệp định được coi là “kỳ tích” của thế kỷ 21 này.

IMG

Cơ hội lớn

Theo đó, Bộ trưởng Thương mại của Australia, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore, Hoa Kỳ và Việt Nam vui mừng thông báo rằng: “Sau hơn 5 năm đàm phán, chúng tôi đã đi đến thỏa thuận mà sẽ hỗ trợ việc làm, tạo tăng trưởng bền vững, tăng cường phát triển toàn diện và thúc đẩy sáng tạo khắp khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Quan trọng hơn, thỏa thuận đạt được mục tiêu mà chúng tôi đã đặt ra từ trước rằng một thỏa thuận kinh tế tham vọng, toàn diện, tiêu chuẩn cao và cân bằng sẽ mang đến nhiều lợi ích cho công dân các nước chúng tôi”. 

Nhóm đàm phán Chương Mua sắm chính phủ của Việt Nam bắt đầu tham gia vòng đàm phán thứ 3 của TPP diễn ra tại Brunei vào tháng 10/2010. Trong quá trình lấy ý kiến các bộ, ngành về các nội dung liên quan đến Bản chào và việc xây dựng Bản chào mở cửa thị trường mua sắm chính phủ của Việt Nam, Bộ KH&ĐT đã tổ chức Hội thảo “Giới thiệu Chương Mua sắm chính phủ - Hiệp định TPP” nhằm giải thích chi tiết nội dung về mua sắm chính phủ của Hiệp định TPP. Theo đó, nội dung mua sắm chính phủ trong TPP gồm: phạm vi điều chỉnh và áp dụng (phụ lục là Bản chào mở cửa thị trường); các nguyên tắc chung trong TPP (nghĩa vụ đối xử quốc gia mà không phân biệt đối xử, cấm bù trừ); hình thức lựa chọn nhà thầu trong TPP; sử dụng các phương tiện điện tử trong đấu thầu; các biện pháp chuyển tiếp dành cho các nước đang phát triển.

Với thông tin nêu trên, Thủ tướng Canada Stephen Harper đã nhanh chóng có bài phát biểu trấn an quan ngại của các ngành công nghiệp trong nước về những tác động ban đầu của việc tham gia TPP, đồng thời khẳng định hiệp định này mang lại lợi ích tốt nhất cho kinh tế Canada. 

Cùng với động thái đó, trên trang web của Bộ Ngoại giao, Thương mại và Phát triển của Canada đã đăng tải thông tin về cơ hội mở rộng thị trường mua sắm công với nhiều điều có lợi cho các nhà thầu nước này. Chẳng hạn như việc đảm bảo rằng các nhà thầu sẽ có tất cả các thông tin mà họ cần để tham gia hiệu quả trong quá trình mua sắm, hay việc đảm bảo an toàn cho các hợp đồng mua sắm chính phủ trong các thị trường mới trong TPP, cũng như nguyên tắc không phân biệt đối xử, minh bạch, công bằng và trách nhiệm trong quá trình mua sắm. Theo đó, các nhà thầu của Canada sẽ được đảm bảo đối xử công bằng với các nhà thầu trong nước của các quốc gia TPP.

Thông tin từ Chính phủ Canada cũng đề cập đến vấn đề tăng cường trách nhiệm giải trình thông qua việc cung cấp danh sách các nhà thầu không trúng thầu với quyền được giải thích về kết quả của quá trình đấu thầu; và cung cấp quyền phản đối quyết định của Bên mời thầu trước một tòa án hoặc cơ quan độc lập đánh giá khách quan.

Tổ chức Hợp tác kinh tế và Phát triển (OECD) và Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) ước tính rằng, mua sắm chính phủ chiếm khoảng 15% GDP của một quốc gia, ước tính tổng giá trị thị trường mua sắm chính phủ toàn cầu ở mức trên 1,3 nghìn tỷ USD. 

Nhiều công ty hiện hết sức quan tâm đến việc cung cấp dịch vụ xây dựng kết cấu hạ tầng trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương đầy năng động và phát triển. Họ biết rằng có những hợp đồng tiềm năng trị giá nhiều triệu USD. Với TPP, các nhà cung cấp của các quốc gia TPP sẽ có nhiều hơn các cơ hội tham gia đấu thầu, và nếu họ giành chiến thắng, đây là cơ hội lớn để xuất khẩu thiết bị và dịch vụ của họ đến thị trường TPP.

Việc mở cửa thị trường mua sắm công đối với Việt Nam được nhận định là cơ hội để nâng cao hơn nữa tính minh bạch của môi trường đầu tư công, đồng thời là cơ hội để các nhà thầu, doanh nghiệp trong nước lớn mạnh hơn. Tham gia TPP, Việt Nam sẽ tiếp cận được một thị trường rộng lớn chiếm đến 40% GDP và 1/3 thương mại toàn cầu. Dự báo trong 10 năm tới, mỗi năm TPP sẽ tạo thêm 1% GDP toàn cầu, tương đương 220 tỷ USD/năm.

Ở một khía cạnh khác, theo các chuyên gia, mở cửa thị trường mua sắm công có thể là biện pháp tốt để cải thiện các điều kiện mua sắm công, qua đó có thể lựa chọn được các nhà cung cấp dịch vụ và hàng hóa tốt hơn. 

 

Sức ép không nhỏ

“TPP mang đến tiêu chuẩn cao cho gần 40% kinh tế thế giới. Bên cạnh việc tự do hóa thương mại và đầu tư giữa chúng tôi, hiệp định này chỉ ra những thách thức mà chúng tôi phải đối mặt trong thế kỷ 21, đồng thời cũng chú ý đến sự khác biệt về trình độ phát triển của các nền kinh tế thành viên” – Thông cáo báo chí nêu trên nhấn mạnh. 

Được biết, một trong những nội dung của Bản chào mở cửa thị trường mua sắm chính phủ là có đề cập đến là các biện pháp chuyển tiếp dành cho các nước đang phát triển. Tuy vậy, đối với Việt Nam, rút kinh nghiệm từ việc tham gia WTO, thời gian không chờ đợi ai và nếu không tận dụng được lợi thế, không vươn lên, chúng ta sẽ phải đối mặt với những điều bất lợi.

Trong một báo cáo mới đây về đánh giá tác động của hội nhập đối với Việt Nam, các chuyên gia khuyến cáo rằng, không chỉ doanh nghiệp trong nước mà khu vực công cũng cần nâng cao năng lực. Và thậm chí mối quan ngại lớn nhất hiện nay, theo khuyến cáo của các chuyên gia, chính là khả năng hội nhập của khu vực nhà nước. 

Theo đó, vấn đề nâng cao năng lực cho khu vực công, trong đó có các cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu, các chủ đầu tư, bên mời thầu, là yêu cầu cấp thiết để đáp ứng yêu cầu hội nhập trong bối cảnh hiện nay. Điều này càng rõ ràng hơn bao giờ hết khi Việt Nam gia nhập TPP, bởi theo các chuyên gia thì với cơ chế của TPP, một tòa án đặc biệt của TPP có toàn quyền bắt Chính phủ của nước thành viên phải đền bù cho các thiệt hại đã xảy ra và cả những mất mát về cơ hội trong tương lai của các tập đoàn, công ty quốc tế nếu quốc gia thành viên này đặt ra các luật lệ, chính sách đi ngược lại với tiêu chuẩn của TPP.

Ủy ban tư vấn về chính sách thương mại quốc tế thuộc Trung tâm WTO của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã phân tích những bất lợi tiềm tàng của TPP đối với Việt Nam. Theo đó, có sự lo ngại về việc mở cửa thị trường mua sắm công, về sự “tấn công” của các nhà cung cấp nước ngoài khiến doanh nghiệp nội địa không cạnh tranh nổi trong các vụ đấu thầu lớn, cũng như hạn chế về năng lực cạnh tranh của nhà thầu nội dẫn đến khó tiếp cận được với thị trường mua sắm công của các đối tác TPP.

Về vấn đề này, các chuyên gia khẳng định rằng, để đối mặt với cạnh tranh của nhà thầu nước ngoài ngay trên “sân nhà” và tuân thủ, tận dụng tốt sân chơi mới này, cả nhà thầu, chủ đầu tư, cơ quan quản lý nhà nước của Việt Nam không còn cách nào khác là phải nâng cao năng lực.

Hoàng Liên

ngocthanh