Chuyển biến trong nhận thức của người dân về vai trò của Nhà nước và thị trường

Khác với kết quả Báo cáo “Việt Nam chuyển đổi – Thay đổi cảm nhận về Nhà nước và thị trường của người Việt Nam” (CAMS) được công bố lần đầu tiên vào năm 2011, xu hướng ủng hộ mô hình kinh tế thị trường ngày càng được khẳng định
Chuyển biến trong nhận thức của người dân về vai trò của Nhà nước và thị trường

Khác với kết quả Báo cáo “Việt Nam chuyển đổi – Thay đổi cảm nhận về Nhà nước và thị trường của người Việt Nam” (CAMS) được công bố lần đầu tiên vào năm 2011, xu hướng ủng hộ mô hình kinh tế thị trường ngày càng được khẳng định mạnh mẽ và thể hiện trong CAMS năm 2014 vừa được Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Ngân hàng Thế giới công bố ngày 23/7, tại Hà Nội.

IMG

Hội nghị Công bố kết quả Báo cáo “Việt Nam chuyển đổi – Thay đổi cảm nhận về Nhà nước và thị trường của người Việt Nam” do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam phối hợp với Ngân hàng Thế giới tổ chức ngày 23/7

 

Ủng hộ mạnh mẽ đối với mô hình kinh tế thị trường

Dẫn đề cho Báo cáo CAMS 2014, ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI cho biết, sau khi thực hiện thành công Báo cáo CAMS 2011, việc nghiên cứu Báo cáo CAMS 2014 đặt ra mục tiêu là làm rõ các vấn đề như: hiện cam kết chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường đã được thực hiện đến đâu? Vai trò của Nhà nước và thị trường đã được phân định rõ ràng hay chưa? Việc Nhà nước can thiệp hành chính vào thị trường có đem lại hiệu quả như mong muốn không? Người dân Việt Nam có thực sự được hưởng lợi từ chính sách vận hành kinh tế hiện nay? Giá cả các mặt hàng tiêu dùng thiết yếu có ổn định hơn không? Quá trình hoạch định và thi hành chính sách có được cải thiện?...

 

IMG

Ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam:

“Sự không hài lòng của người dân với tốc độ chuyển đổi còn chậm trễ sang kinh tế thị trường và các biện pháp can thiệp kém hiệu quả và không minh bạch trong việc điều hành chính sách, những bất cập trong quản trị khu vực doanh nghiệp nhà nước và can thiệp giá cả… là những chỉ báo quan trọng cho các cơ quan hoạch định chính sách cũng như các cơ quan nghiên cứu cần đẩy mạnh tiến trình cải cách bộ máy nhà nước, doanh nghiệp nhà nước để hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, tránh tình trạng bị mắc kẹt giữa hai hệ thống vận hành kinh tế, từ đó đưa nền kinh tế Việt Nam vận hành đúng hướng, nâng cao chất lượng cuộc sống cho từng công dân Việt Nam”.

IMG

Ông Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương:

“Đối với một nền kinh tế thị trường, “Nhà nước” và “Thị trường” đều có vai trò rất quan trọng, thiếu đi một vế thì không phải là nền kinh tế thị trường. Tuy nhiên, điều quan trọng là Nhà nước làm gì? Nhà nước phải hỗ trợ thị trường, bảo đảm cho thị trường có môi trường đầu tư, kinh doanh lành mạnh, cạnh tranh công bằng, minh bạch thì mới đúng là chức năng của Nhà nước; Nhà nước đừng làm những việc của thị trường, làm lũng đoạn thị trường. Do đó, để tiến tới một nền kinh tế thị trường hoàn chỉnh, Nhà nước phải cải cách thể chế mạnh mẽ, thay đổi từ chức năng, vai trò, cách thức, công cụ quản lý, cơ cấu tổ chức, cho đến thay đổi cả năng lực của bộ máy nhà nước, thay vì năng lực đến đâu thì quản lý đến đấy”.

 

 

Theo Nhóm nghiên cứu CAMS 2014, qua khảo sát 1.600 cá nhân thuộc các nhóm đối tượng đến từ các cơ quan nhà nước, cơ quan của Quốc hội, UBND và các sở, ngành địa phương, cộng đồng trong và ngoài nước cùng với các cơ quan báo chí… cho thấy, các nhóm được khảo sát đã ủng hộ mạnh mẽ đối với mô hình kinh tế thị trường (89%), sở hữu tư nhân trong doanh nghiệp (71%) và yêu cầu minh bạch trong quá trình hoạch định và thực thi chính sách (94%), tăng nhẹ so với khảo sát năm 2011 (kết quả tương ứng lần lượt là 87%, 69% và 92%). Điều này cho thấy, Việt Nam đã có những bước chuyển biến nhất định trong nhận thức của người dân đối với vai trò của Nhà nước và thị trường.

 

Khảo sát CAMS 2014 cũng cho thấy, những người tham gia khảo sát đã đánh giá cao chất lượng một số dịch vụ công do khu vực tư nhân cung cấp (y tế, giáo dục, công chứng, giao thông công cộng). Đồng thời, việc Nhà nước xác định chuyển giao một số dịch vụ công sang cho khu vực tư nhân thực hiện là một chủ trương nhận được sự ủng hộ của tuyệt đại đa số người tham gia khảo sát (99%).

 

Phần lớn chuyên gia tại Hội thảo công bố CAMS 2014 đánh giá cao Báo cáo và cho rằng những kết quả nghiên cứu này là phản ánh sát với thực tế hiện nay.

 

Chuyển đổi từ kinh tế kế hoạch hóa sang kinh tế thị trường còn chậm 

Tuy nhiên, Nhóm nghiên cứu Báo cáo CAMS 2014 cho biết, kết quả nghiên cứu này cũng phản ánh một thực tế là kinh tế nhà nước và kinh tế thị trường vẫn vận hành song song. Đánh giá của người dân về tính chất nhà nước hay thị trường của nền kinh tế chưa có sự khác biệt đáng kể. Cứ 5 người cho rằng nền kinh tế Việt Nam cơ bản là nền kinh tế thị trường thì cũng tới 4 người cho rằng, Việt Nam về cơ bản là nền kinh tế nhà nước. Mặc dù thừa nhận những bước tiến đáng kể, nhưng nhiều ý kiến vẫn cho rằng, quá trình và tốc độ chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường còn chậm so với sự kỳ vọng. Đa số những người ủng hộ nền kinh tế thị trường vẫn muốn có “bàn tay” can thiệp của Nhà nước để bình ổn giá của những hàng hóa thiết yếu.

 

Phân tích nguyên nhân dẫn đến cảm nhận này của người dân, Nhóm nghiên cứu đưa ra nhận xét rằng, việc vận hành kinh tế thị trường ở Việt Nam có thể chưa thực sự tạo niềm tin và đem lại hiệu quả tích cực cho xã hội như tạo sự cạnh tranh, thúc đẩy giảm giá, cải thiện chất lượng sản phẩm, dịch vụ, do vậy khiến người dân có tâm lý mong chờ “bàn tay” can thiệp của Nhà nước.

 

Sở dĩ người dân nói chung và doanh nghiệp nói riêng vẫn còn khuynh hướng cảm thấy cần có “bàn tay” can thiệp của Nhà nước, theo TS. Nguyễn Đức Độ, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế tài chính thuộc Bộ Tài chính, là do đại bộ phận doanh nghiệp vẫn còn thói quen “bao cấp” trông chờ, ỉ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước như trước đây. Tuy nhiên, tới đây, nguồn ngân sách chi cho đầu tư phát triển sẽ ngày càng hạn hẹp hơn, không còn những hợp đồng lớn ưu ái riêng cho doanh nghiệp nhà nước như trước, cùng với những cam kết hội nhập không chỉ ở khu vực mà ở cấp độ toàn cầu, do đó, cả doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân bắt buộc phải tự thay đổi.

Bài và ảnh: Lê Xuân

ngocthanh