Cần đa dạng hóa nguồn vốn thực hiện dự án PPP giao thông

Các dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) trong lĩnh vực giao thông đường bộ, đặc biệt là các dự án áp dụng các dạng thức hợp đồng BOT và BT, đang thu hút nhiều sự quan tâm của xã hội. Bên cạnh những đóng góp tích cực đáng kể như từng bước làm thay đổi bộ mặt
Cần đa dạng hóa nguồn vốn  thực hiện dự án PPP giao thông

Các dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) trong lĩnh vực giao thông đường bộ, đặc biệt là các dự án áp dụng các dạng thức hợp đồng BOT và BT, đang thu hút nhiều sự quan tâm của xã hội. Bên cạnh những đóng góp tích cực đáng kể như từng bước làm thay đổi bộ mặt hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông của Việt Nam, bổ sung sự thiếu hụt của ngân sách nhà nước đầu tư cho phát triển hạ tầng…, nhiều chuyên gia cũng cảnh báo những bất cập, rủi ro tiềm ẩn có thể xảy ra trong dài hạn về cơ chế huy động vốn cho các dự án được đầu tư theo dạng thức hợp đồng BOT, BT.

IMG

Số vốn huy động ngoài ngân sách nhà nước cho các dự án giao thông đầu tư theo hình thức PPP trong năm 2015 dự kiến là 45.000 tỷ đồng

 Ảnh: Tất Tiên

Thực tế những năm qua cho thấy, số vốn huy động ngoài ngân sách nhà nước cho các dự án giao thông đầu tư theo hình thức PPP thực hiện theo dạng thức hợp đồng BOT, BT tăng mạnh qua các năm và con số lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng mỗi năm: năm 2013 huy động được 68.563 tỷ đồng cho 24 dự án; dự kiến trong năm 2015 này, số vốn huy động được ngoài ngân sách nhà nước là 45.000 tỷ đồng và cả giai đoạn 2016 - 2020 là khoảng 235.000 tỷ đồng. 

 

Các chuyên gia cho rằng, số vốn huy động từ nguồn vốn ngoài ngân sách này đã tạo sức bật lớn cho các hợp đồng BOT, BT, thu hút nhiều nhà đầu tư, đáp ứng nhu cầu lớn về phát triển kết cấu hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông. Dư nợ tín dụng trung, dài hạn trên cả nước trong 7 tháng đầu năm nay đã tăng lên rõ rệt, tăng xấp xỉ 30% so với cùng kỳ năm 2014. Trước mắt, rõ ràng đây là một tín hiệu đáng mừng, củng cố niềm tin cho các bên tham gia và góp phần làm thay đổi bộ mặt hạ tầng giao thông (năm 2014 Việt Nam xếp thứ 74 trong Bảng xếp hạng của Diễn đàn Kinh tế thế giới về năng lực và chất lượng hạ tầng giao thông, tăng 16 bậc so với năm 2012, tăng 29 bậc so với năm 2010).

 

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng khuyến cáo về những rủi ro tiềm ẩn có thể xảy ra khi vốn đầu tư vào các dự án PPP (hợp đồng BOT, BT) trong lĩnh vực giao thông chủ yếu là vay từ các ngân hàng được Nhà nước bảo lãnh, vì bản chất vẫn là vốn đầu tư của Nhà nước, trong khi mục tiêu chính của việc thực hiện các dự án đầu tư theo hình thức PPP (hợp đồng BOT, BT) là nhằm huy động vốn từ khu vực tư nhân để thực hiện. 

 

Một số chuyên gia chỉ ra rằng, hiện nay các nhà đầu tư dự án PPP (hợp đồng BOT, BT) trong lĩnh vực giao thông thường huy động vốn qua kênh ngân hàng là chủ yếu, trong khi nguồn vốn từ ngân hàng chủ yếu là huy động từ nguồn tiết kiệm ngắn hạn của người dân. Theo Ngân hàng Nhà nước, một dự án PPP thường kéo dài hàng chục năm, thời hạn cho vay dài, quy mô vốn lớn, trong khi vốn của ngân hàng thường là ngắn hạn, nếu thị trường biến động, việc thanh khoản sẽ gặp khó khăn, mang lại rủi ro cho các dự án này. 

 

Để ngăn chặn và phòng ngừa những rủi ro có thể xảy ra trong tương lai, một số chuyên gia khuyến nghị, các tổ chức tín dụng, ngân hàng thương mại cần xem xét thận trọng, cân nhắc khi phê duyệt cấp tín dụng vào các dự án này. Mặt khác, các nhà đầu tư cũng cần đa dạng hóa nguồn vốn huy động, tránh lệ thuộc vào nguồn vốn vay ngân hàng. Theo kinh nghiệm của các nước trên thế giới, nhà đầu tư có thể huy động các nguồn vốn từ phát hành trái phiếu dài hạn, quỹ đầu tư, quỹ hưu trí, thị trường chứng khoán, mua cổ phần...

 

Nhận thức được những rủi ro tiềm ẩn có thể xảy ra trong việc cho vay, cấp tín dụng cho các dự án thức PPP giao thông (hợp đồng BOT, BT), mới đây, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Chỉ thị số 05/CT-NHNN nhằm tăng cường kiểm soát rủi ro trong hoạt động cấp tín dụng đối với các dự án BOT, BT giao thông. Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, cảnh báo này của Ngân hàng Nhà nước là hoàn toàn có cơ sở thực tế và cần thiết để phòng ngừa rủi ro trong dài hạn.

 

Tuy nhiên, một số chuyên gia vẫn cho rằng, Chỉ thị số 05/CT-NHNN mới chỉ đề cập đến 2 dạng thức hợp đồng của hình thức đầu tư PPP là hợp đồng BOT và hợp đồng BT   đối với  các dự án hạ tầng giao thông. Trong khi đó, các dạng thức hợp đồng khác được quy định trong Luật Đấu thầu năm 2013, Nghị định về đầu tư theo hình thức PPP (BTO, BOO, BTL, BLT, O&M,…) cũng cần được kiểm soát chặt chẽ, tránh tình trạng “lách luật”. Một số chuyên gia còn cho rằng, Ngân hàng Nhà nước cần “mạnh tay” hơn nữa và có chế tài cụ thể đối với ngân hàng thương mại, tổ chức tín dụng vi phạm.

Lê Xuân

ngocthanh