Bệnh thành tích ảnh hưởng nặng đến độ chính xác của số liệu thống kê

Cho ý kiến vào Dự thảo Luật Thống kê sửa đổi, nhiều đại biểu Quốc hội đặt vấn đề về số liệu thống kê thiếu chính xác, sự vênh nhau giữa số liệu của Tổng cục Thống kê (TCTK) với các bộ ngành, địa phương. Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh khẳng định, có sự vênh nhau, thiếu chính xác là do bệnh thành tích, sự khác nhau về tính toán số liệu và một phần là do đặc thù thống kê của Việt Nam.
Bệnh thành tích ảnh hưởng nặng  đến độ chính xác của số liệu thống kê

Cho ý kiến vào Dự thảo Luật Thống kê sửa đổi, nhiều đại biểu Quốc hội đặt vấn đề về số liệu thống kê thiếu chính xác, sự vênh nhau giữa số liệu của Tổng cục Thống kê (TCTK) với các bộ ngành, địa phương. Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Bùi Quang Vinh khẳng định, có sự vênh nhau, thiếu chính xác là do bệnh thành tích, sự khác nhau về tính toán số liệu và một phần là do đặc thù thống kê của Việt Nam.

IMG

Nhiều đại biểu Quốc hội luôn thắc mắc về số liệu giảm nghèo, số việc làm mới được tạo ra… vênh nhau giữa Tổng cục Thống kê và các bộ, ngành

Ảnh: Lê Tiên

Độ chính xác về con số chỉ ở mức nhất định

Là người từng giữ cương vị lãnh đạo tỉnh, Bộ trưởng Bùi Quang Vinh kể, ngay tại Lào Cai nơi ông từng làm Chủ tịch UBND tỉnh và Bí thư Tỉnh uỷ cũng có chuyện vênh nhau về số liệu thống kê.

Bộ trưởng Bùi Quang Vinh kể, thời ông còn ở địa phương, năm nào Cục Thống kê Lào Cai và lãnh đạo các huyện cũng “cãi nhau” về nhiều số liệu thống kê, đặc biệt là thống kê năng suất lúa. Huyện nào cũng khẳng định năng suất lúa của họ phải là 52 - 55 tạ/ha, nhưng cơ quan thống kê, bằng phương pháp tính toán, khảo sát khoa học, chỉ xác nhận năng suất lúa ở mức thấp hơn. Các huyện “vẽ” ra con số năng suất lúa cao chính là bệnh thành tích. Bệnh thành tích rất nặng nề đã ảnh hưởng đến độ chính xác của số liệu thống kê.

Hàng năm, TCTK công bố 185 chỉ tiêu thống kê, trong đó cơ quan thống kê chỉ trực tiếp tính toán, khảo sát, xây dựng 70 - 80 chỉ tiêu, còn lại do các bộ, ngành thực hiện. Mỗi bộ, ngành chỉ có 1 - 2 chuyên viên làm công tác thống kê, có bộ, ngành thì có cán bộ làm công tác thống kê chuyên trách, có nơi lại bán chuyên trách, làm kiêm nhiệm và nhiều cán bộ chưa được đào tạo về chuyên môn, nghiệp vụ thống kê. Đây  cũng là một trong những nguyên nhân, theo Bộ trưởng Bùi Quang Vinh: “Độ chính xác về con số chỉ mức độ nhất định”.

“Đại biểu Quốc hội nào nói rằng, cán bộ làm công tác thống kê ở các bộ, ngành có chuyên môn, nghiệp vụ về ngành nghề nơi họ làm việc nên số liệu của họ khách quan hơn, chính xác hơn thì tôi không đồng ý” - Bộ trưởng Bùi Quang Vinh thẳng thắn và giải thích thêm: “Vì trên thực tế ai làm việc gì, khi đánh giá kết quả thường không khách quan nên thường đưa ra số liệu đẹp hơn (cũng là do bệnh thành tích). Để bảo đảm con số thống kê chính xác hơn, cơ quan thống kê phải thẩm định lại con số của các bộ, ngành và đưa ra con số khác với con số các bộ, ngành đã báo cáo vì thế mới có sự chênh lệch”.

 

Chênh lệch số liệu do phương pháp tính toán khác nhau

Tại các kỳ họp Quốc hội, nhiều đại biểu luôn thắc mắc về số liệu giảm nghèo, số việc làm mới được tạo ra, tỷ lệ lao động qua đào tạo… luôn có sự khác nhau giữa con số của TCTK và của các bộ, ngành. “Chúng tôi cũng rất đau đầu về việc này, nhưng chưa có hướng xử lý triệt để vì do phương pháp tính toán khác nhau, trong đó có phương pháp tính toán rất đặc thù của nước ta”, Bộ trưởng Bùi Quang Vinh chia sẻ.

Người đứng đầu ngành kế hoạch và đầu tư nêu ví dụ, theo quy định hiện hành thì hộ gia đình ở nông thôn có thu nhập dưới 400.000 đồng/người/tháng, ở thành thị dưới 500.000 đồng/người/tháng (ngoại trừ Hà Nội, TP.HCM và một vài địa phương khác) được coi là hộ nghèo và Bộ Lao động -  Thương binh và Xã hội (LĐTB&XH) cứ căn cứ vào tiêu chí này để tính tỷ lệ hộ nghèo, tính mức độ giảm tỷ lệ hộ nghèo hàng năm. Trong khi đó, TCTK phải dựa vào cách tính của quốc tế, tức là phải cộng thêm lạm phát hàng năm để tính tỷ lệ hộ nghèo, vì thế mới có chuyện tỷ lệ hộ nghèo do TCTK công bố bao giờ cũng cao hơn của Bộ LĐTB&XH.

“Mức chuẩn nghèo 400.000 đồng và 500.000 đồng được thực hiện từ đầu nhiệm kỳ Quốc hội, trong khi đó, 5 năm qua lạm phát năm nào cũng tăng, trong đó năm 2011 lạm phát lên tới 18,13% sau khi tăng 11,75% trong năm 2010. Theo thông lệ quốc tế mà TCTK tính để xác định hộ nghèo là cứ lạm phát tăng thêm 10% thì phải cộng thêm vào mức chuẩn nghèo nên mới có chuyện TCTK công bố tỷ lệ giảm nghèo hàng năm chỉ ở mức 1,2% còn Bộ LĐTB&XH thường đưa ra con số giảm nghèo hàng năm thường là từ 2% trở lên”, Bộ trưởng Bùi Quang Vinh giải thích.

Đứng trước sự vênh nhau về số liệu hộ nghèo này, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã nhiều lần đề xuất với Chính phủ là từ năm 2016 trở đi chỉ sử dụng số liệu hộ nghèo do TCTK công bố. “Nhưng sau khi bàn đi, bàn lại, Chính phủ thấy rằng, sử dụng số liệu của TCTK gặp phải vướng mắc rất đặc thù của Việt Nam. Vì để xóa đói giảm nghèo, chúng ta thực hiện mấy chục chính sách ưu đãi, hỗ trợ, nên hộ nghèo phải có tên tuổi, địa chỉ cụ thể. Hộ nghèo hàng năm phải được bình bầu từ thôn bản trở lên để chính sách hỗ trợ hộ nghèo đến đúng địa chỉ. Số liệu của TCTK khoa học hơn, chính xác hơn, phù hợp với thông lệ quốc tế nhưng chỉ điều tra, khảo sát 2 năm/lần và không có tên tuổi, địa chỉ từng hộ nghèo để Nhà nước thực hiện các chế độ, chính sách, hỗ trợ cho đối tượng này. Vì vậy chúng ta vẫn phải sử dụng cả số liệu của Bộ LĐTB&XH lẫn số liệu của TCTK. Trong đó, số liệu của TCTK là để công bố với thế giới là chúng ta còn bao nhiêu người nghèo, còn số liệu của Bộ LĐTB&XH là để Đảng, Nhà nước thực hiện các chính sách hỗ trợ, trợ giúp người nghèo, hộ nghèo”, Bộ trưởng Bùi Quang Vinh giải thích.

Năm nào Bộ LĐTB&XH cũng báo cáo tạo thêm 1,6 triệu việc làm mới cho dù năm đó có đạt được tốc độ tăng trưởng GDP hay không (nền tảng để tạo việc làm mới), còn TCTK công bố số việc làm mới được tạo thêm hàng năm chỉ vào khoảng 1,2 - 1,3 triệu dựa trên nhiều chỉ tiêu khoa học và thông lệ quốc tế. Tương tự như vậy, số liệu về tỷ lệ lao động qua đào tạo giữa TCTK và Bộ LĐTB&XH luôn có sự vênh nhau. Điều này khiến nhiều chuyên gia kinh tế và đại biểu Quốc hội nghi ngờ về số liệu do cơ quan nhà nước đưa ra. 

Bộ trưởng Bùi Quang Vinh khẳng định, số liệu của cả TCTK lẫn cơ quan nhà nước đưa ra đều chính xác, sự vênh nhau chỉ là do phương pháp tính toán khác nhau. “Đối với việc làm mới, TCTK chỉ xác nhận việc làm cho nền kinh tế còn Bộ LĐTB&XH xác định mọi việc làm mới được tạo ra. Người lao động dù chỉ được đào tạo 1 tuần cũng được Bộ LĐTB&XH xác nhận là đã qua đào tạo, còn TCTK chỉ xác định người được qua đào tạo là người phải được đào tạo nghề tối thiểu 3 tháng và phải có chứng chỉ”, Bộ trưởng Bùi Quang Vinh giải thích và nói thêm rằng: “Chúng ta có con số khác của các bộ, ngành là để điều hành kinh tế - xã hội theo nghị quyết của Đảng và Chính phủ, Quốc hội”.

Hà Thành

 

ngocthanh