Áp lực nợ công có đến từ ODA?

Nợ công là vấn đề được đặt ra nhiều trong thời gian gần đây. Nhiều nguyên nhân dẫn đến nợ công tăng đã được chỉ ra, trong đó có ý kiến cho rằng vì vay nhiều ODA, nhưng cũng có nhiều ý kiến “minh oan” cho ODA
Áp lực nợ công có đến từ ODA?

Nợ công là vấn đề được đặt ra nhiều trong thời gian gần đây. Nhiều nguyên nhân dẫn đến nợ công tăng đã được chỉ ra, trong đó có ý kiến cho rằng vì vay nhiều ODA, nhưng cũng có nhiều ý kiến “minh oan” cho ODA. Vậy áp lực nợ công của Việt Nam đang đến từ đâu và có nên “đổ lỗi” cho ODA?

 

Trong Báo cáo về tình hình kinh tế - xã hội của Việt Nam vừa được công bố, Ngân hàng Thế giới chỉ rõ, nợ công tăng do thay đổi cơ cấu nợ. Do nhu cầu tài trợ ngân sách tăng nhanh hơn tốc độ tăng trưởng huy động vốn vay ưu đãi bên ngoài, Việt Nam chủ yếu dựa vào nợ trong nước để đáp ứng nhu cầu huy động vốn. Mặc dù nợ nước ngoài của Chính phủ vẫn giữ ổn định khoảng 27 - 28% GDP trong giai đoạn 2010 - 2014, nợ trong nước đã tăng nhanh từ 23,1% GDP năm 2010 lên 31,7% GDP năm 2014. Trong khi đó, phần lớn vốn huy động trong nước dựa vào phát hành trái phiếu chính phủ với thời gian đáo hạn trung bình của trái phiếu tương đối ngắn. 

 

Tại một hội thảo gần đây, đại diện Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) cũng cho biết, cơ quan này đã tiến hành một đánh giá nhanh về nợ công cũng như về ODA của Việt Nam. Theo đó, tỷ lệ nợ nước ngoài của Chính phủ/tổng nợ công của Việt Nam đã liên tục giảm trong giai đoạn 2010 - 2014, mà nợ nước ngoài của Chính phủ chủ yếu đến từ ODA. Đại diện JICA cho rằng, nguyên căn của áp lực nợ công chủ yếu xuất phát từ vấn đề bội chi ngân sách. Bội chi ngân sách là vấn đề nan giải ở Việt Nam và trong thời gian tới nhiều khả năng sẽ vẫn tiếp tục bội chi. Điều này sẽ tạo áp lực lớn lên nợ công vì cứ mỗi năm tích lũy thêm khoảng 5% GDP. Bên cạnh đó là do phát hành trái phiếu chính phủ để tài trợ thâm hụt ngân sách. Như vậy, ODA không phải là nguyên nhân chính của việc gia tăng nợ công của Việt Nam. 

IMG

TS. Trần Du Lịch, Phó Trưởng đoàn Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM:

Vì ODA là nguồn vốn vay ưu đãi, thời gian trả nợ rất lâu nên nhiều người cảm thấy như là khoản ban phát, mà quên rằng đó là khoản nợ và có nhiều rủi ro, nhất là rủi ro về tỷ giá. Phải xác định ODA là khoản vay phải trả và phải được ưu tiên đầu tư hiệu quả, hơn cả khoản vay trong nước. Hiện vốn vay ODA được sử dụng tràn lan cho quá nhiều lĩnh vực. Theo tôi, cần ưu tiên nhất là đầu tư hạ tầng. Đặc biệt, nếu sử dụng ODA như nguồn vốn của Chính phủ để tham gia vào các công trình đối tác công tư, tăng sức hấp dẫn cho dự án để thu hút tư nhân thì sẽ hiệu quả hơn là đầu tư hoàn toàn vốn ODA. Ví dụ, dự án Sân bay Long Thành, nếu Chính phủ không có tiền đầu tư hoàn toàn, thì có thể sử dụng vốn ODA như phần vốn đối ứng của Chính phủ để thu hút nguồn lực của tư nhân thì sẽ hiệu quả hơn rất nhiều.

Theo số liệu của Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam, trong giai đoạn 2010 - 2014, giá trị trái phiếu chính phủ phát hành tăng 8,4 lần, từ gần 28.000 tỷ đồng năm 2010 lên hơn 235.000 tỷ đồng năm 2014, 55% lượng trái phiếu chính phủ phát hành năm 2014 có kỳ hạn ngắn (dưới 3 năm), áp lực trả nợ nhanh. Việc phát hành trái phiếu chính phủ với kỳ hạn ngắn như vậy sẽ gây áp lực lớn lên khả năng trả nợ.

 

TS. Trần Du Lịch, Phó Trưởng đoàn Đoàn đại biểu Quốc hội TP.HCM thì dẫn số liệu của Bộ Tài chính: Đến ngày 31/12/2014, tổng nợ ODA chỉ chiếm khoảng 34,2% tổng nợ của Chính phủ. Áp lực trả nợ chủ yếu từ nợ trong nước, đặc biệt là từ trái phiếu chính phủ. Năm 2015, nợ đến hạn phải trả nguồn ODA chỉ chiếm khoảng 16,9% trong tổng nợ phải trả, đến năm 2020 chỉ chiếm khoảng 15% trong cơ cấu nợ phải trả. Do đó, ông Trần Du Lịch cho rằng, từ nay đến năm 2020, áp lực trả nợ và số tiền phải trả, rủi ro tài chính không xuất phát từ ODA, mà là từ trái phiếu trong nước. Vấn đề cơ cấu lại thời hạn vay trong nước là bắt buộc để giảm áp lực trả nợ. 

 

Nhìn lại vai trò của ODA, trong hơn 20 năm qua, nguồn vốn này đã góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Ngoài các khoản viện trợ không hoàn lại, ODA chủ yếu là nguồn vốn vay có tính ưu đãi cao, thời hạn vay dài, lãi suất thấp. TS. Trần Du Lịch khẳng định, nếu như không tìm được nguồn vay ưu đãi, Việt Nam không có khả năng tự tích lũy để phát triển kết cấu hạ tầng trong giai đoạn hiện nay. Vấn đề hiện nay không phải là vay hay không vay, mà là làm sao sử dụng nguồn vốn vay cho hiệu quả. 

Nguyệt Minh

ngocthanh