Vì sao nhà thầu vi phạm vẫn nhởn nhơ?

(BĐT) - Theo thống kê của Bộ Kế hoạch và Đầu tư (KH&ĐT), năm 2017 có 102 quyết định xử lý vi phạm về đấu thầu được ban hành nhưng Bộ chỉ nhận được 18 quyết định xử lý vi phạm. 
Năm 2017, chỉ có 18 trong số 102 quyết định xử lý vi phạm về đấu thầu được gửi về Bộ KH&ĐT để đăng tải công khai
Năm 2017, chỉ có 18 trong số 102 quyết định xử lý vi phạm về đấu thầu được gửi về Bộ KH&ĐT để đăng tải công khai

Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến nhiều nhà thầu tuy đã bị xử lý vi phạm nhưng vẫn nhởn nhơ, làm giảm hiệu quả răn đe vi phạm trong đấu thầu.

Công khai danh tính - liều thuốc răn đe

Hiện nay, tổng số cá nhân, tổ chức vi phạm pháp luật về đấu thầu được công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia là 100 cá nhân, tổ chức (thời gian ban hành các quyết định xử phạt vi phạm từ tháng 12/2009 tới nay). Bộ KH&ĐT cho biết, chỉ tính riêng năm 2017, trên cơ sở tổng hợp báo cáo của 119 bộ, ngành, địa phương, tổng công ty nhà nước, tập đoàn kinh tế nhà nước thì cả nước có 102 quyết định xử lý vi phạm về đấu thầu đối với tổ chức, cá nhân. Tuy nhiên, theo thống kê, chỉ có 18 quyết định xử lý vi phạm gửi về Bộ KH&ĐT để thực hiện việc đăng tải công khai.

Theo quy định của Luật Đấu thầu (Điểm g Khoản 1 Điều 8), thông tin xử lý vi phạm pháp luật về đấu thầu phải được đăng tải công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, Báo Đấu thầu. Tại Điểm a Khoản 4 Điều 90 Luật Đấu thầu quy định: “Quyết định xử lý vi phạm phải được gửi cho tổ chức, cá nhân bị xử lý và các cơ quan, tổ chức liên quan, đồng thời phải được gửi đến Bộ KH&ĐT để theo dõi, tổng hợp”.

Theo Bộ KH&ĐT, ngoài quy định tại Điểm a Khoản 4 Điều 90 Luật Đấu thầu thì việc báo cáo tình hình xử lý vi phạm cũng đã được Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo chấn chỉnh tại Chỉ thị số 47/CT-TTg ngày 27/12/2017 nhưng thực tế vẫn chưa được cải thiện nhiều. Việc gửi các quyết định, văn bản xử lý vi phạm đến Bộ KH&ĐT để đăng tải lên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia và Báo Đấu thầu cũng không được các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm thực hiện đầy đủ. Điều này làm ảnh hưởng không nhỏ tới tính công khai, minh bạch và hiệu quả của công tác đấu thầu.

Quá trình tìm hiểu của phóng viên Báo Đấu thầu cho thấy, sau khi tên tuổi, địa chỉ của tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về đấu thầu được công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia và Báo Đấu thầu, số lượng nhà thầu vi phạm tiếp tục trúng thầu sau đó là rất ít. Thậm chí, có những nhà thầu dù đã hết hạn bị cấm thầu nhiều năm nhưng vẫn không được công khai trúng thêm gói thầu nào. Thực tế này cho thấy, nếu danh tính các nhà thầu, cá nhân tham gia đấu thầu vi phạm được công khai đầy đủ thì đây là liều thuốc răn đe, phòng ngừa các hành vi vi phạm, và những hành vi vi phạm pháp luật về đấu thầu khi bị “phanh phui” đều phải trả giá.

Trách nhiệm công khai của cấp ban hành quyết định xử phạt

Điều 22 của Nghị định 50/2016/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực KH&ĐT (có hiệu lực từ ngày 15/7/2016) quy định cụ thể mức độ xử lý vi phạm về đăng tải thông tin trong đấu thầu. Theo đó, phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi không đăng tải các thông tin về đấu thầu.

Theo một chuyên gia về đấu thầu, quy định pháp luật về chế tài xử lý tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về đấu thầu tương đối đầy đủ, nhưng sự thiếu quyết liệt, thiếu trách nhiệm của rất nhiều bộ, ngành, địa phương trong công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm đã dẫn đến việc các đối tượng vi phạm coi thường pháp luật.

TS. Nguyễn Việt Hùng, nguyên Vụ trưởng Vụ Quản lý đấu thầu (Bộ KH&ĐT) cho rằng, trách nhiệm công khai danh tính của tổ chức, cá nhân vi phạm về đấu thầu thuộc về cấp ban hành quyết định xử phạt. Nếu đã ban hành quyết định xử phạt mà không thực hiện công khai rộng rãi tới dư luận (không được đăng tải trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia), nhà thầu vi phạm không bị bêu tên, không bị trả giá cho hành vi vi phạm của mình thì lỗi này thuộc về cấp ban hành quyết định xử phạt, người ra quyết định xử phạt không những không làm tròn trách nhiệm mà còn vô tình vướng vào nghi vấn che giấu cho hành vi vi phạm.

Tuấn Dũng