Nâng cao hiệu quả phân bổ vốn đầu tư công

Luật Đầu tư công là một bước tiến đáng kể trong thiết lập thể chế phân bổ vốn đầu tư của ngân sách và vốn trái phiếu chính phủ theo nguyên tắc thị trường, nâng cao trách nhiệm và hiệu quả sử dụng tiền thuế của dân.
Nâng cao hiệu quả  phân bổ vốn đầu tư công

Luật Đầu tư công là một bước tiến đáng kể trong thiết lập thể chế phân bổ vốn đầu tư của ngân sách và vốn trái phiếu chính phủ theo nguyên tắc thị trường, nâng cao trách nhiệm và hiệu quả sử dụng tiền thuế của dân. 

IMG

Xét về phía cầu, có quá nhiều lý do hay động lực thúc đẩy các bộ ngành, các cấp chính quyền muốn có nhiều dự án và nhiều vốn đầu tư

 Ảnh: Lê Tiên

Đầu tư công, tại sao dàn trải, lãng phí?

Giải thích tình trạng đầu tư công dàn trải, số dự án đầu tư quá nhiều, nhu cầu vốn quá lớn vượt quá khả năng cân đối trong nhiều năm trước, TS. Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương cho rằng, xét về phía cầu, có quá nhiều lý do hay động lực thúc đẩy các bộ, ngành, các cấp chính quyền muốn có nhiều dự án và nhiều vốn đầu tư. Đó là phải đầu tư để tăng trưởng kinh tế; đầu tư để phát triển hạ tầng, phát triển giáo dục và y tế; đầu tư để xây dựng nông thôn mới, để xóa đói, giảm nghèo và thực hiện các nhiệm vụ xã hội khác,… Những lý do này về bản chất, có thể gọi là chính đáng. Tuy vậy, cũng có những lý do hay động lực không thật chính đáng, như tư duy và phân bổ đầu tư theo nhiệm kỳ; đầu tư theo yêu cầu của nhóm lợi ích, cục bộ; đầu tư để có dự án đầu tư, qua đó thu hồi đất và chuyển đổi đất nông nghiệp thành đất kinh doanh, từ đó hưởng chênh lệch địa tô và để bán quyền sử dụng đất tăng thu cho ngân sách địa phương,... 

IMG

Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2016 - 2020 với kế hoạch tài chính và kế hoạch đầu tư công trung hạn sẽ được xây dựng theo quy trình, chuẩn mực mới

 Ảnh: Nhã Chi

TS. Nguyễn Đình Cung nhấn mạnh, các lý do không chính đáng đã “khuếch đại” các lý do chính đáng làm phát sinh và gia tăng “nhu cầu ảo” về đầu tư. Trong bối cảnh nói trên, các bộ, ngành, địa phương đều cố gắng “chạy” để có được “càng nhiều dự án, càng tốt”, và “dự án càng lớn, càng hay”. Hệ quả là nhu cầu vốn đầu tư tổng hợp từ các ngành, địa phương là hết sức lớn, tốc độ gia tăng rất nhanh, có vẻ như không thấy điểm dừng.

 

IMG

TS. Nguyễn Đình Cung, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương:

Phải xác định và thực hiện tuyệt đối nghiêm minh kỷ luật ngân sách (chế độ ngân sách cứng) ở tất cả các cấp, đối với tất cả các khoản chi, kể cả chi đầu tư phát triển. Trường hợp vượt dự toán chi đối với dự án đầu tư (ngoài chi phí phát sinh do xảy ra các rủi ro đã xác định trong dự toán), thì các bên có liên quan (chủ đầu tư, nhà thầu) chịu trách nhiệm bù đắp; đối với chi vượt dự toán ngân sách, thì phải được bù bằng nguồn thu của năm ngân sách tiếp theo. Đồng thời, xác định và áp dụng nghiêm túc tiêu chí đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của dự án, trong đó phải tính đầy đủ giá của vốn và chi phí cơ hội của đầu tư để lựa chọn nhiệm vụ và thứ tự ưu tiên của dự án; phải đánh giá lợi ích và chi phí của từng dự án và chỉ chọn, phê duyệt các dự án có hiệu quả kinh tế - xã hội cao nhất trong số các dự án được kiến nghị phù hợp với số vốn cân đối được trong kế hoạch đầu tư trung hạn.

IMG

PGS. TS. Nguyễn Văn Trình, Giám đốc Học viện Cán bộ TP.HCM:

Trong thời gian tới tất cả các dịch vụ công nên được các bộ, ngành, địa phương tổ chức đấu thầu, ký hợp đồng với đơn vị thuộc tất cả các thành phần kinh tế tham gia cung cấp dịch vụ. 

Theo kinh nghiệm quản lý tài chính công của Australia, để quản lý tốt đầu tư công, Australia đã đẩy mạnh tư nhân hóa dịch vụ công, hiện nay Chính phủ chỉ sở hữu kết cấu hạ tầng kỹ thuật như cầu, đường và quản lý nguồn nước. Tất cả các tài sản khác đều được bán cho tư nhân. Việc làm này đã giúp hệ thống tài chính công của Australia được quản lý tốt hơn trước. Kết quả cụ thể ở bang Victoria (Australia) về cải cách quản lý dịch vụ công và tài chính công là từ chỗ trước đây Bang luôn bị thâm hụt ngân sách, nhưng hiện nay bang Victoria đã thặng dư ngân sách, giảm nợ công; hệ số tài chính của Bang được đánh giá là tốt nhất thế giới; bộ máy nhà nước giảm, tinh gọn trên cơ sở các dịch vụ công đều được chuyển giao cho các đơn vị tư nhân thực hiện…

 

 

Có hàng loạt nguyên nhân dẫn đến vấn đề và thực trạng nói trên. Từ ý kiến của nhiều chuyên gia kinh tế bàn luận về đầu tư công, có thể thấy 3 lý do lớn là chế độ phân cấp, phân quyền và hệ thống khuyến khích đã dẫn đến tình trạng chia cắt, cát cứ không gian phát triển theo địa giới hành chính; 63 tỉnh, thành phố trở thành 63 nền kinh tế trong một nhà nước thống nhất; tất cả đều khao khát, cạnh tranh nhau thu hút đầu tư, cạnh tranh nhau trong đầu tư để có tăng trưởng bằng mọi giá. Bên cạnh đó, giá đất nông nghiệp thấp, giá đất phục vụ sản xuất kinh doanh cao và chênh lệch lớn so với giá đất nông nghiệp cũng thúc đẩy các cấp chính quyền địa phương và doanh nghiệp liên quan muốn có dự án đầu tư để tư lợi. Và ràng buộc ngân sách mềm, kỷ luật ngân sách lỏng lẻo trong toàn hệ thống, ở tất cả các nhánh quyền lực và các cấp chính quyền… cũng là nguyên nhân phát sinh “nhu cầu ảo” về đầu tư.

 

Để nâng cao hiệu quả phân bổ vốn 

Theo TS. Nguyễn Đình Cung, một số thay đổi khá nổi bật của Luật Đầu tư công gồm: xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, các cấp có thẩm quyền trong quyết định, thẩm định, phê duyệt, phân bổ, quản lý và sử dụng vốn đầu tư nhà nước; xóa bỏ được cơ chế “xin - cho” tùy ý, tùy tiện phổ biến lâu nay trong phê duyệt dự án và phân bổ vốn đầu tư; về cân đối vốn, thì dự án đầu tư chỉ được phê duyệt khi cân đối được nguồn vốn… Những thay đổi này sẽ góp phần hạn chế “cầu” của dự án và số vốn đầu tư; từ đó, vốn sẽ được phân bổ tập trung hơn; rút ngắn thời gian thực hiện dự án; giảm số dự án dở dang, tăng số dự án hoàn thành và đưa vào sử dụng… 

 

TS. Lê Việt Đức thì kỳ vọng, với việc chuyển sang quản lý đầu tư theo kế hoạch trung hạn quy định tại Luật Đầu tư công, chắc chắn sẽ tạo thêm thuận lợi để nâng cao chất lượng đầu tư phát triển, phân bổ vốn tập trung, hạn chế dàn trải.

 

Đồng quan điểm này, TS. Trần Văn, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội cho rằng, năm 2015 là năm xây dựng Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2016 - 2020 với kế hoạch tài chính và kế hoạch đầu tư công trung hạn sẽ được xây dựng theo quy trình, chuẩn mực mới chắc chắn sẽ nâng cao trách nhiệm và hiệu quả sử dụng tiền thuế của dân, chống thất thoát, lãng phí và tiêu cực trong phân bổ nguồn lực vật chất quốc gia vô cùng quan trọng này.

 

Tuy vậy, theo TS. Nguyễn Đình Cung, về phân bổ vốn đầu tư nhà nước, còn cần thêm nhiều giải pháp khác như phải đổi mới động lực, tiêu chí và cách thức đánh giá kết quả hoạt động của chính quyền địa phương; bỏ chỉ tiêu GDP và tăng trưởng GDP ở các cấp chính quyền địa phương; bỏ mục tiêu và chỉ tiêu về lượng (ví dụ như số giường bệnh/10.000 dân), thay vào đó là các chỉ tiêu về chất lượng các loại dịch vụ công (số người đến thăm khám, điều trị, sự hài lòng của bệnh nhân, khách hàng…), các chỉ tiêu về chất lượng môi trường sống, chất lượng môi trường kinh doanh ở địa phương,… Đồng thời, thiết lập hệ thống thông tin quản lý thống nhất trong cả nước về đầu tư công; công khai và minh bạch hóa thông tin về đầu tư sử dụng vốn nhà nước nói chung và từng dự án đầu tư sử dụng vốn nhà nước nói riêng…

Nguyệt Minh

ngocthanh