Kinh nghiệm quốc tế về triển khai hợp đồng công khai trong đấu thầu

Quy định bắt buộc công khai thông tin về đấu thầu đã được thực hiện tại Việt Nam từ năm 2005, tuy nhiên, công khai thông tin trong thực hiện hợp đồng là khái niệm còn khá mới mẻ ở nước ta hiện nay. Do vậy, việc học hỏi
Kinh nghiệm quốc tế về triển khai hợp đồng công khai trong đấu thầu

Quy định bắt buộc công khai thông tin về đấu thầu đã được thực hiện tại Việt Nam từ năm 2005, tuy nhiên, công khai thông tin trong thực hiện hợp đồng là khái niệm còn khá mới mẻ ở nước ta hiện nay. Do vậy, việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế về quản lý hoạt động mua sắm công, trong đó có quản lý hợp đồng công khai là rất cần thiết trong bối cảnh Việt Nam đang tích cực tham gia hội nhập kinh tế thế giới.

IMG

Cục Mua sắm công Hàn Quốc thực hiện quản lý đấu thầu tập trung dựa trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia (KONEPS)

Kinh nghiệm của Hàn Quốc

Ở Hàn Quốc, Cục Mua sắm công (PPS) là cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu, mua sắm và cũng là cơ quan trực tiếp thực hiện việc mua sắm công. Tính riêng năm 2013, PPS đã thực hiện 33,5% khối lượng đấu thầu trong cả nước. PPS thực hiện quản lý đấu thầu tập trung dựa trên nền tảng là Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia (KONEPS).

Theo quy định của Hàn Quốc, công khai thông tin được thực hiện trong các giai đoạn của quá trình đấu thầu, bao gồm cả việc đăng tải hồ sơ mời thầu (HSMT) trên KONEPS, để các nhà thầu tiềm năng có cơ hội xem xét, góp ý trước khi phát hành chính thức. Các kiến nghị của nhà thầu, giải trình của bên mời thầu liên quan đến HSMT đều được công khai trên Hệ thống. Đồng thời, thông qua Hệ thống, việc tra cứu các thông tin liên quan đến kết quả lựa chọn nhà thầu, quản lý hợp đồng được tiến hành rất dễ dàng, thuận tiện theo tên bên mời thầu, thời gian, mã sản phẩm, số thông báo mời thầu… Báo cáo tiến độ thực hiện hợp đồng cũng được cập nhật một cách thường xuyên trên Hệ thống. 

Về tổng thể, KONEPS cung cấp file dữ liệu với 44 trường thông tin cơ bản, bao gồm: thông báo mời thầu, yêu cầu kỹ thuật sơ bộ, kế hoạch lựa chọn nhà thầu, báo cáo tiến độ thực hiện hợp đồng, thống kê số liệu về hoạt động đấu thầu… để các tổ chức, cá nhân sử dụng theo mục đích của mình.

 

Kinh nghiệm của Philippines

Còn tại Philippines, vào năm 2002, Chính phủ nước này đã ban hành Luật Đấu thầu (Government Procurement Reform Act - GPRA). Trước thời điểm này, các quy định về đấu thầu của Philippines nằm rải rác trong hơn 100 văn bản quy phạm pháp luật, không có mẫu HSMT và không có cơ quan chịu trách nhiệm ban hành chính sách và quản lý hoạt động đấu thầu.

Các nguyên tắc trong Luật Đấu thầu của Philippines bao gồm các giá trị cốt lõi của sáng kiến hợp đồng công khai là công khai, minh bạch, giám sát, tham gia của cộng đồng và khả năng giải trình. 

Trên thực tế hiện nay, việc quản lý hoạt động đấu thầu tại Philippines có một số đặc điểm nổi trội. Các thông tin đấu thầu được đăng tải trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia (PhilGEPS) và Trang thông tin điện tử của bên mời thầu (nếu có). Đối với những gói thầu mua sắm hàng hóa có dự toán được phê duyệt hạn mức giá trị gói thầu nhất định, chủ đầu tư/bên mời thầu bắt buộc phải đăng tải thông tin trên một tờ báo phát hành toàn quốc. Bên mời thầu gửi các thông tin về đấu thầu cho Cục Chính sách đấu thầu (GPPB) và đăng tải HSMT trên Trang thông tin điện tử của mình và PhilGEPS kể từ thời điểm phát hành HSMT. Nhà thầu có thể tải các thông tin này từ các trang thông tin điện tử nói trên. 

Theo quy định của Philippines, bên mời thầu phải gửi các thông tin về đấu thầu cho Cục Chính sách đấu thầu (GPPB) và đăng tải trên Trang thông tin điện tử của mình, bao gồm: kế hoạch lựa chọn nhà thầu; báo cáo tổng kết hoạt động đấu thầu hàng năm; các trường hợp giải quyết khiếu nại trong quá trình tổ chức đấu thầu; danh sách các nhà thầu vi phạm; gia hạn hợp đồng quá 6 tháng; danh sách nhà cung cấp được lựa chọn trước. 

Riêng đối với các gói thầu mua sách giáo khoa, pháp luật của Philippines còn quy định, bản ghi âm/ghi hình hội nghị tiền đấu thầu, lễ mở thầu cũng phải được công bố rộng rãi trên Internet. Theo số liệu thống kê của nước này, việc áp dụng các chính sách đấu thầu mới ở Philippines trong lĩnh vực mua sắm sách giáo khoa đã tiết kiệm được 50% chi phí cũng như giảm thiểu tham nhũng.

Ngoài ra, các thông tin khác cũng được công bố trên PhilGEPS như danh sách các tổ chức phi chính phủ (NGO), tổ chức xã hội dân sự (CSO), hoặc các tổ chức nghề nghiệp được mời tham gia với vai trò giám sát hoạt động đấu thầu và thực hiện hợp đồng. 

Đối với công tác giám sát của cộng đồng, Chính phủ Philippines cho phép các NGO, các CSO, hoặc các tổ chức nghề nghiệp… tham gia giám sát tất cả các giai đoạn của quá trình đấu thầu và được phép xem biên bản họp tổ chuyên gia, báo cáo tóm tắt năng lực nhà thầu và các hồ sơ đề xuất đã được mở… Đây là một nội dung quan trọng trong việc triển khai sáng kiến hợp đồng công khai.

Tuy nhiên, trong quá trình phát triển Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, bước đầu, các nước trong khu vực châu Á như Philippines, Indonesia… cũng gặp nhiều khó khăn trong việc tích hợp dữ liệu từ các bộ, ban, ngành liên quan. Do đó, để thực hiện thành công mô hình quản lý hiệu quả này, cần có sự quyết tâm chính trị của người đứng đầu quốc gia và sự thống nhất, phối hợp giữa các bộ, ban ngành và địa phương.

Hà Thắng - Minh Thuận - Bích Thủy

ngocthanh