Hàng Việt bị phân biệt đối xử trong đấu thầu trên đất Việt (Kỳ 2): Nhà thầu thắc mắc, chủ đầu tư giải thích... theo lý lẽ của mình

Cầm trong tay những bộ hồ sơ mời thầu (HSMT) đủ loại, nhiều nhà sản xuất trong nước than thở: Chúng tôi khi mua được HSMT, theo thói quen, việc đầu tiên là lật tìm trang yêu cầu về xuất xứ hàng hóa. Và khi thấy HSMT được phát hành bởi cơ quan sử dụng ngân sách, hơn 50% là chúng tôi tự biết mình phải bỏ cuộc
Hàng Việt bị phân biệt đối xử trong đấu thầu trên đất Việt (Kỳ 2):  Nhà thầu thắc mắc, chủ đầu tư giải thích... theo lý lẽ của mình

Cầm trong tay những bộ hồ sơ mời thầu (HSMT) đủ loại, nhiều nhà sản xuất trong nước than thở: Chúng tôi khi mua được HSMT, theo thói quen, việc đầu tiên là lật tìm trang yêu cầu về xuất xứ hàng hóa. Và khi thấy HSMT được phát hành bởi cơ quan sử dụng ngân sách, hơn 50% là chúng tôi tự biết mình phải bỏ cuộc. Không biết do thói quen xài sang, thích dùng đồ ngoại hay lý do nào khác nữa mà nhiều chủ đầu tư đã khiến không ít doanh nghiệp trong nước dù đã thành công trên thị trường quốc tế nhưng lại phải chấp nhận “thua trên sân nhà”.

IMG
Dù thị trường cung cấp máy phát điện của các doanh nghiệp Việt Nam đã mở rộng ra nước ngoài nhưng việc trượt thầu cung cấp máy phát điện quy mô dưới 1.000 KVA đối với các doanh nghiệp trong nước vẫn thường xuyên xảy ra
Ảnh: Tất Tiên
Do thói quen xài sang, sính hàng ngoại, hay...?
Trao đổi với phóng viên Báo Đấu thầu, ông Nguyễn Tấn Vũ, Phó Tổng giám đốc Công ty CP Thang máy Thiên Nam, đơn vị đang chiếm 30% thị trường thang máy của Việt Nam bức xúc: “Chúng tôi là doanh nghiệp Việt Nam tự hào đang cung cấp linh kiện cũng như xuất khẩu nguyên thang máy ra nhiều thị trường tại khu vực ASEAN cũng như Nhật Bản. Đối tác Nhật Bản đánh giá đội ngũ kỹ sư, thợ lành nghề của Việt Nam trong lĩnh vực thang máy rất cao. Họ sẵn sàng chủ động hợp tác chuyển giao công nghệ, đầu tư vốn để chúng tôi nâng cấp nhà máy và luôn coi Thiên Nam là đối tác uy tín hàng đầu ở ASEAN. Thiên Nam đã sản xuất được thang máy 28 tầng đạt tiêu chuẩn Nhật Bản. Vậy mà đi đấu thầu những công trình chỉ 5 đến 10 tầng, chúng tôi đều bị loại ngay từ vòng đầu. Lý do vì chủ đầu tư yêu cầu thang máy sử dụng cho công trình của họ phải được nhập khẩu nguyên chiếc, xuất xứ G7, EU. Thua thầu như vậy là do doanh nghiệp Việt Nam đang bị đối xử không bình đẳng vì nếu đấu thầu đúng theo luật thì chúng tôi không thể thua được”.
Có chung chia sẻ, ông Trần Tuấn Anh, Tổng giám đốc Công ty Thang máy Thái Bình (Pacific Elevator) cho biết: “Các chủ đầu tư sử dụng ngân sách nhà nước chiếm tới 30 - 40% thị phần thang máy mới cả nước. Tuy nhiên, cung cấp cho khu vực tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lại dễ và rõ ràng hơn rất nhiều. Yêu cầu đơn giản của các đối tượng này là chất lượng và giá cả cộng với chế độ bảo dưỡng, bảo trì đảm bảo. Doanh nghiệp rất băn khoăn khi chính các công ty FDI lại ủng hộ hàng Việt rất nhiều. Trong khi các chủ đầu tư sử dụng ngân sách quá ám ảnh bởi sự sính ngoại, xuất xứ, mà không quan tâm nhiều đến tuổi đời của sản phẩm”.
Đại diện Công ty CP Sáng Ban Mai thẳng thắn chia sẻ, là nhà thầu duy nhất của khu vực ASEAN cung cấp máy phát điện công suất 2.500 KVA cho các thị trường quốc tế nhưng Sáng Ban Mai đã và đang bị “knock out” tại rất nhiều gói thầu sử dụng ngân sách. Minh chứng cho câu chuyện này, đại diện của Công ty CP Sáng Ban Mai cho biết: “Chúng tôi đang cung cấp hơn 1.000 sản phẩm cho Tập đoàn Viettel để Tập đoàn này thi công các gói thầu quốc tế. Bên cạnh đó, sản phẩm của chúng tôi cũng đang được các doanh nghiệp FDI tại hầu hết các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Bình Dương sử dụng. Dù thị trường cung cấp lớn như vậy nhưng việc trượt thầu cung cấp máy phát điện quy mô dưới 1.000 KVA đối với chúng tôi vẫn thường xuyên xảy ra”. “Chỉ một dòng chữ đơn giản là: “Xuất xứ hàng hóa G7, EU hoặc “nhập khẩu đồng bộ” là nhà sản xuất trong nước đầu hàng vô điều kiện dù sản phẩm của Việt Nam có chất lượng tương đương, công nghệ tiên tiến và giá rẻ hơn tới 20 - 30%”, đại diện Công ty CP Sáng Ban Mai bày tỏ.
Nhà thầu có ý kiến, chủ đầu tư trả lời... theo lý lẽ của mình
Là những nhà thầu có thâm niên đấu thầu trong lĩnh vực cơ điện, Công ty CP Sáng Ban Mai đã không ít lần muốn “nói lại cho rõ” về những yêu cầu vô lý, thiếu bình đẳng đối với hàng sản xuất trong nước. Và lần nào, nhà thầu Việt cũng… ngậm quả đắng vì sự cố chấp, bất tuân thủ tinh thần của Luật Đấu thầu. Chẳng hạn như bên mời thầu đưa ra yêu cầu về xuất xứ hàng hóa của tổ máy phát điện, động cơ, đầu phát, tủ ATS đều được đòi hỏi phải của G7 và EU. 
Không đồng ý với yêu cầu trên, Công ty CP Sáng Ban Mai đã có văn bản nói rõ với chủ đầu tư rằng: “Doanh nghiệp Việt Nam đã có thể sản xuất, lắp ráp thành công máy phát điện công suất đến 1.100 KVA với chất lượng và tính năng kỹ thuật hoàn toàn tương đương như sản phẩm của các nước G7. Với tính năng, chất lượng tương đương, khi sử dụng sản phẩm máy phát điện do Việt Nam sản xuất, chi phí đầu tư và vận hành sẽ chỉ bằng 70% so với sử dụng thiết bị nhập ngoại từ các nước G7. Sử dụng máy phát điện Việt Nam sản xuất, lắp ráp sẽ góp phần phát triển công nghiệp trong nước, tránh lệ thuộc thái quá vào nước ngoài, phù hợp với tinh thần của Chính phủ về việc sử dụng vật tư, hàng hóa sản xuất trong nước trong công tác đấu thầu, phù hợp với tinh thần Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” của Bộ Chính trị”. Tuy nhiên, đáp lại những yêu cầu chính đáng của Công ty CP Sáng Ban Mai, chủ đầu tư cương quyết: “Mong muốn được sử dụng máy phát điện có xuất xứ từ các nước công nghiệp tiên tiến”.
Cũng về câu chuyện “thích dùng hàng ngoại”, tại gói thầu Cung cấp và lắp đặt máy phát điện dự phòng 500 KVA (thuộc dự án Trung tâm Kỹ thuật phát thanh truyền hình An Giang) do Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh An Giang làm chủ đầu tư, khi trả lời câu hỏi của nhà thầu về những yêu cầu thiếu bình đẳng đối với xuất xứ hàng hóa của Gói thầu này, Công ty CP Tư vấn đầu tư xây dựng văn hóa xã hội An Giang – đại diện cho Chủ đầu tư đã đưa ra giải thích: “HSMT gói thầu Cung cấp và lắp đặt máy phát điện dự phòng 500 KVA được lập trên cơ sở hồ sơ dự toán được chủ đầu tư phê duyệt, đã được cơ quan chức năng thẩm định và được cấp có thẩm quyền phê duyệt trước khi phát hành. Nội dung HSMT tuân thủ đầy đủ các quy định hiện hành của Nhà nước về đấu thầu theo quy định của Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13. Trên cơ sở HSMT đã thông báo và phát hành rộng rãi, Bên mời thầu mời tất cả các nhà thầu có đủ điều kiện về năng lực và kinh nghiệm đến tham gia dự thầu, không có bất cứ điều kiện nào làm hạn chế sự tham gia của các nhà thầu”. Thay bằng bình luận về nội dung trả lời này, chúng tôi xin đăng nguyên văn yêu cầu về hàng hóa mà Đài Phát thanh - Truyền hình An Giang khi đấu thầu gói thầu Cung cấp và lắp đặt máy phát điện dự phòng 500 KVA đã đưa ra đối với các nhà thầu: “Công suất dự phòng 550 KVA: Nhập khẩu đồng bộ nguyên chiếc (động cơ, đầu phát và bảng điều khiển do cùng một hãng thiết kế chế tạo)”.
Mặt khác, nhiều nhà thầu còn than phiền rằng,  dù các văn bản trả lời như nêu trên hoàn toàn không thuyết phục được nhà thầu về lý lẽ, nhưng ít ra chủ đầu tư/bên mời thầụ còn có động thái… trả lời. Trên thực tế có rất nhiều chủ đầu tư/bên mời thầu hoàn toàn im lặng khi nhà thầu đặt câu hỏi đề nghị làm rõ các yêu cầu nêu trong HSMT”.
V.Huyền

ngocthanh