Hàng Việt bị phân biệt đối xử trong đấu thầu trên đất Việt (Kỳ 1): Những hồ sơ mời thầu tránh hàng Việt

Theo tìm hiểu, thu thập tư liệu của phóng viên Báo Đấu thầu về hoạt động tổ chức đấu thầu của các đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước, một loạt hồ sơ mời thầu (HSMT), hồ sơ yêu cầu (HSYC) đã được phát hành thể hiện nhiều tiêu chí hạn chế hàng hóa sản xuất trong nước.
Hàng Việt bị phân biệt đối xử trong đấu thầu trên đất Việt (Kỳ 1): Những hồ sơ mời thầu tránh hàng Việt

Theo tìm hiểu, thu thập tư liệu của phóng viên Báo Đấu thầu về hoạt động tổ chức đấu thầu của các đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước, một loạt hồ sơ mời thầu (HSMT), hồ sơ yêu cầu (HSYC) đã được phát hành thể hiện nhiều tiêu chí hạn chế hàng hóa sản xuất trong nước. Điều này đi ngược lại tinh thần của Luật Đấu thầu là tạo một sân chơi bình đẳng, hướng tới mục tiêu cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế trong đấu thầu mua sắm công, đồng thời tăng cường sức mạnh cho doanh nghiệp, nhà thầu Việt Nam. 

IMG

Thang máy do Việt Nam sản xuất hoàn toàn đủ tiêu chuẩn cung cấp cho các gói thầu sử dụng vốn nhà nước nhưng thực tế vẫn bị các chủ đầu tư “cấm cửa”

 Ảnh: Tất Tiên

Những cụm từ “xuất xứ hàng hóa từ các nước G7, EU, nhập khẩu đồng bộ…” đã xuất hiện nhan nhản trong HSMT nhiều gói thầu sử dụng vốn nhà nước do các chủ đầu tư phát hành trên cả nước, ở rất nhiều lĩnh vực, trong đó nổi bật là mua sắm trong lĩnh vực cơ, điện. Có thể bắt đầu bằng gói thầu Máy phát điện 1250 KVA thuộc Công trình Đầu tư xây lắp hệ thống điện chuyên dùng của Đài Phát thanh và Truyền hình Vĩnh Long với yêu cầu hàng hóa phải có nguồn gốc, xuất xứ (được nhập khẩu đồng bộ) từ các nước G7. 

 

Tương tự, Báo Thanh niên khi mời thầu gói thầu Cung cấp và lắp đặt máy phát điện 560 KVA, tủ ATS, vật tư lắp đặt thuộc công trình Trụ sở phòng làm việc Báo Thanh niên cũng đưa ra yêu cầu hàng hóa phải có nguồn gốc, xuất xứ từ các nước G7 và nhập khẩu đồng bộ. Hay Đài Phát thanh - Truyền hình tỉnh Đồng Nai khi thực hiện gói thầu Xây dựng đường trung thế, trạm biến áp 2000 KVA và máy phát điện dự phòng 500 KVA thuộc dự án Đầu tư xây dựng Trung tâm kỹ thuật Phát thanh  - Truyền hình Đồng Nai đã thẳng tay loại bỏ nhà thầu cung cấp hàng hóa trong nước với những yêu cầu cụ thể về xuất xứ hàng hóa phải nhập khẩu từ các nước G7, EU.

 

Đáng chú ý, trường hợp của Bệnh viện Đa khoa Đồng Nai mời thầu mua 2 máy phát điện còn thể hiện sự định hướng đến một số nhà sản xuất cụ thể khi yêu cầu hãng sản xuất máy phát điện phải có thương hiệu và kinh nghiệm trên 45 năm.

 

Thực tế, không thiếu những bộ HSMT mà yêu cầu về xuất xứ hàng hóa được các chủ đầu tư tuyên bố rất lạnh lùng: “Máy được lắp ráp đồng bộ tại chính hãng bao gồm: động cơ, đầu phát điện, hệ thống ghép nối động cơ - đầu phát, hệ thống chống rung và các bộ phận tiêu chuẩn khác đi kèm theo máy, tổ máy có xuất xứ từ các nước Singapore, châu Âu, Nhật Bản. Tổ máy được giao hàng trực tiếp từ nước sản xuất hoặc lắp ráp về Việt Nam”. 

 

Đặc biệt hơn, một số chủ đầu tư được giao sử dụng ngân sách để đấu thầu nhưng đang góp phần vào việc… “bóp chết” hàng Việt. Trong nhiều bộ HSMT vẫn còn những yêu cầu cực kỳ phân biệt, đối xử bất bình đẳng đối với hàng hóa sản xuất, lắp ráp trong nước như: “Toàn bộ thiết bị mới 100% chính hãng (thuộc nhóm G7 hoặc EU) được sản xuất từ năm 2013 trở về sau, nhập khẩu đồng bộ từ nhà máy của chính hãng đặt tại một trong các nước thuộc khối ASEAN (trừ Việt Nam)”. 

IMG

Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định số 8249/QĐ-BCT ngày 10/8/2015 về việc bổ sung Danh mục máy móc, thiết bị, vật tư, nguyên liệu trong nước đã sản xuất được để các bộ, ngành, địa phương chỉ đạo không khuyến khích nhập khẩu và hạn chế tiếp cận ngoại tệ

Ảnh: Tất Tiên

Có nhiều cách để bên mời thầu “cài cắm” những yêu cầu xuất xứ hàng hóa nhằm loại bỏ sự tham gia của các nhà thầu cung cấp sản phẩm trong nước trong HSMT, HSYC. Khi Tổng công ty Đầu tư phát triển nhà và đô thị tổ chức mời thầu Gói thầu CĐ01: Cung cấp và lắp đặt hệ thống máy phát điện dự phòng đã “cẩn thận” ghi yêu cầu về hàng hóa như sau: “Nguồn gốc, xuất xứ máy phát điện cung cấp lắp đặt cho công trình được sản xuất, cung cấp bởi các hãng có thương hiệu của các nước G7 như: Caterpilar, FG.Wilson, Cummins, Mitsubishi…; có xuất xứ Anh quốc, Mỹ, Nhật Bản. Hoặc tương đương (thuộc nhóm G7)”. Đây là một yêu cầu có xét tính “tương đương” nhưng chủ đầu tư vẫn lại chỉ chấp nhận hàng hóa thuộc nhóm các nước G7. Nội dung này đã đi ngược với tinh thần của Quyết định số 3695/QĐ-BCT ngày 6/6/2013 của Bộ Công Thương về việc ban hành “Danh mục máy móc, thiết bị, vật tư, nguyên liệu trong nước đã sản xuất được”, bởi sản phẩm máy phát điện có công suất lên đến 1100 KVA các doanh nghiệp trong nước đã sản xuất được.

 

Khi Trường Đại học Tài chính - Marketing (TP.HCM) tổ chức mời thầu gói thầu Cung cấp, lắp đặt 8 thang máy cho công trình ký túc xá - thư viện trường, yêu cầu về tính hợp lệ của hàng hóa, nguồn gốc xuất xứ hàng hóa được chỉ rõ: “Trường hợp thang máy nhập khẩu trọn bộ: Thương hiệu sản phẩm hoàn chỉnh thuộc nhóm các nước công nghiệp phát triển trên thế giới – G7 hoặc Liên minh châu Âu – EU. Trường hợp thang máy lắp ráp tại Việt Nam: Động cơ thang máy có thương hiệu và xuất xứ (nhập khẩu nguyên đai nguyên kiện) từ các nước công nghiệp phát triển G7 hoặc Liên minh châu Âu - EU. Tủ điện thang máy được nhập khẩu đồng bộ nguyên đai nguyên kiện và có thương hiệu thuộc nhóm các nước G7 hoặc EU”. 

 

HSMT của gói thầu Mua sắm thang máy các loại (14 thang máy) thuộc Công trình Bệnh viện Nhi đồng thành phố Cần Thơ (quy mô 500 giường) do Sở Y tế thành phố Cần Thơ làm bên mời thầu cũng yêu cầu thương hiệu của thang máy phải thuộc các nước G7 và châu Âu. Theo đó, Sở Y tế Cần Thơ yêu cầu cung cấp và lắp đặt thang máy tải bệnh và tải khách tải trọng 1150 kg; thang máy tải băng ca tải trọng 1350 kg, thang máy tải khách và thân nhân tải trọng 1000 kg… với tốc độ 30m/phút. Còn Gói thầu số 47: Cung cấp thang máy tải bệnh thuộc dự án Đầu tư xây dựng Bệnh viện Đa khoa khu vực Cái Nước do Ban quản lý dự án công trình xây dựng tỉnh Cà Mau làm chủ đầu tư thì yêu cầu nhập khẩu thiết bị từ nước ngoài, lắp ráp tại Việt Nam dù thang máy chỉ tải trọng 1150 kg với tốc độ 30m/phút.

 

Trong khi đó, Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định số 8249/QĐ-BCT ngày 10/8/2015 về việc bổ sung Danh mục máy móc, thiết bị, vật tư, nguyên liệu trong nước đã sản xuất được để các bộ, ngành, địa phương chỉ đạo thực hiện không khuyến khích nhập khẩu và hạn chế tiếp cận ngoại tệ. Theo Quyết định số 8249/QĐ-BCT, mặt hàng được bổ sung vào Danh mục máy móc, thiết bị, vật tư, nguyên liệu trong nước đã sản xuất được là: Thang máy tải khách, thang máy tải bệnh với đặc tính kỹ thuật được mô tả cụ thể: “Thang máy tải khách và thang máy tải bệnh tải trọng 1.350 kg, 20 người, tốc độ 96 mét/phút, 10 tầng dừng phục vụ; Tải trọng này nằm trong dãy tải trọng 320 kg đến 2000 kg; Tốc độ này nằm trong dãy tốc độ từ 18 mét/phút đến 120 mét/phút; Loại cửa CO nằm trong loại cửa trượt ngang về hai phía hoặc một phía và nằm trong dãy cửa từ 2 cánh đến 6 cánh”.

 

Như vậy, đối chiếu với quy định này, thang máy do Việt Nam sản xuất hoàn toàn đủ khả năng cung cấp cho các gói thầu nêu trên nhưng thực tế đã bị các chủ đầu tư “cấm cửa”.

 

Theo các nhà thầu trong lĩnh vực cơ - điện, với những tiêu chí được đặt ra như các bên mời thầu yêu cầu nêu trên thì nếu chờ đợi nhà thầu là nhà sản xuất tại Việt Nam có thể cung cấp, dự thầu và trúng thầu sẽ là điều… không tưởng. Qua tìm hiểu thực tế công tác đấu thầu tại một số địa phương, phóng viên Báo Đấu thầu nhận thấy, HSMT do các đơn vị tư vấn lập luôn bê nguyên yêu cầu về xuất xứ hàng hóa G7, EU, mà không cập nhật cũng như quan tâm đến những Danh mục hàng hóa trong nước đã sản xuất được. 

 

Gói thầu số 23 của dự án Đầu tư xây dựng Bệnh viện Đa khoa khu vực Xuân Lộc do Sở Y tế Đồng Nai làm chủ đầu tư yêu cầu thang máy tải bệnh được sản xuất bởi công nghệ các nước thuộc khối G7, lắp ráp tại một số nước châu Á như Thái Lan, Malaysia hoặc tương đương. Theo nhà thầu Công ty Thang máy Thiên Nam, khi nhà thầu muốn làm rõ Việt Nam có được đánh giá tương đương như yêu cầu không thì đại diện chủ đầu tư nhất quyết trả lời “không”. Trường hợp của Gói thầu số 7 thuộc dự án Tòa nhà chính Trung tâm huấn luyện đào tạo - Tổng công ty Hàng không Việt Nam cũng yêu cầu hàng hóa nhập khẩu đồng bộ với tiêu chuẩn sản xuất tại Mỹ, EU, Nhật Bản hoặc tương đương, trong khi Gói thầu này mua thang máy có tải trọng chỉ 750 kg, tốc độ 60m/phút và 6 tầng dịch vụ. 

 

Hiện tượng cố tình nêu xuất xứ, nguồn gốc hàng hóa nhằm tạo ra sự hạn chế cạnh tranh cho hàng hóa sản xuất trong nước trong các gói thầu sử dụng ngân sách đang diễn ra trong rất nhiều gói thầu, ở nhiều địa phương từ nhiều năm nay.

 V.Huyền

 

 

 

ductam