Để nhà thầu cơ khí làm được tổng thầu EPC

Các nhà thầu cơ khí cần làm chủ công tác chế tạo các sản phẩm cơ khí, chế tạo máy và thiết bị toàn bộ, từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh trước bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng
Để nhà thầu cơ khí làm được tổng thầu EPC

Các nhà thầu cơ khí cần làm chủ công tác chế tạo các sản phẩm cơ khí, chế tạo máy và thiết bị toàn bộ, từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh trước bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng trong thời gian tới, từ đó vươn lên làm tổng thầu EPC.

Khuyến nghị trên được các chuyên gia ngành cơ khí đưa ra trước thực tế các nhà thầu cơ khí Việt Nam hiện mới chỉ làm chủ được công tác thiết kế các nhóm thiết bị có hàm lượng công nghệ vừa phải; các dự án nhà máy nhiệt điện, dự án hóa chất, alumin, lọc hóa dầu chủ yếu vẫn do các nhà thầu nước ngoài làm tổng thầu EPC. 

 

Vẫn phải làm thuê cho nước ngoài

Theo ông Phạm Anh Tuấn thuộc Vụ Công nghiệp nặng của Bộ Công Thương, trong công tác thiết kế, đến nay, chúng ta chỉ mới làm chủ được việc thiết kế các nhóm thiết bị có hàm lượng công nghệ vừa phải như: thiết bị cơ khí thủy công, một số cụm chi tiết của các nhà máy. Trong khi đó, với các nhóm thiết bị đồng bộ của các dự án khác có độ phức tạp cao hơn (bao gồm lọc hóa dầu, nhà máy chế biến hóa chất, nhà máy nhiệt điện, khai thác và chế biến khoáng sản) thì nhà thầu cơ khí của Việt Nam vẫn chưa làm chủ được công tác thiết kế. Ngay cả khi đã thiết kế được các thiết bị máy động lực, cơ khí phục vụ nông - lâm - ngư nghiệp và công nghệ chế biến nông - lâm - thủy sản, cơ khí xây dựng thì công tác thiết kế lại kém cập nhật, dẫn đến sản phẩm chưa đáp ứng được nhu cầu thị trường, tính cạnh tranh còn kém.

Trong khi đó, trong các dự án tổng thầu EPC, phần thiết kế (E) là có giá trị gia tăng lớn nhất, thì “phần ngon” này hiện vẫn thuộc về nhà thầu nước ngoài là chủ yếu. Phần lớn các nhà máy điện vẫn do các nhà thầu nước ngoài làm tổng thầu EPC; các dự án hóa chất, alumin, lọc hóa dầu cũng đều do nhà thầu nước ngoài làm tổng thầu EPC. Các nhà thầu cơ khí Việt Nam chỉ đảm nhận phần chế tạo trong nước rất thấp. Ông Nguyễn Tăng Cường, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty CP Tập đoàn Công nghiệp Quang Trung cho rằng, ngành cơ khí của Việt Nam là rất rộng, bao gồm đa dạng các lĩnh vực cơ khí, song hiện các doanh nghiệp mới chỉ tập trung phát triển mảng lắp ráp, các khâu còn lại như thiết kế, chế tạo máy, tạo phôi… vẫn chưa được quan tâm đầu tư thì “làm sao mà ngành cơ khí phát triển được”.  

Trong thời gian qua, Chính phủ đã quan tâm giao cho nhà thầu trong nước đóng vai trò tổng thầu EPC, song phần tư vấn thiết kế vẫn phụ thuộc vào tư vấn nước ngoài. Các chuyên gia đánh giá, doanh nghiệp trong nước vẫn còn tư tưởng gia công (làm thuê), chưa có sự cố gắng trong việc làm chủ phần E – phần có giá trị gia tăng lớn nhất.

 

Tỷ lệ nội địa hóa còn khiêm tốn

Chưa kể đến vật liệu cơ bản đầu vào lại phụ thuộc quá lớn vào nhập khẩu, tỷ lệ nội địa hóa sản phẩm của ngành cơ khí mới chỉ dừng ở con số khiêm tốn. Giá trị nhập khẩu năm 2014 của ngành cơ khí đạt 26,536 tỷ USD cho thấy giá trị nhập siêu ngành cơ khí tương đối lớn (hơn 10 tỷ USD), trong đó giá trị nhập khẩu máy móc, thiết bị để phục vụ sản xuất chiếm tỷ lệ cao nhất (22,46 tỷ USD năm 2014). Cùng với đó, tỷ lệ nội địa hóa một số ngành cơ khí (như ô tô, thiết bị cho các nhà máy nhiệt điện…) vẫn chưa đạt được như mục tiêu đã đề ra. 

Ngoài ra, để các doanh nghiệp cơ khí có thể tham gia vào chuỗi giá trị gia tăng thì vẫn thiếu sự phối, kết hợp giữa các doanh nghiệp trong nước, giữa các doanh nghiệp chế tạo với nhau nhằm khai thác hết tiềm năng, thế mạnh của từng doanh nghiệp. 

 

Để nhà thầu Việt vươn lên làm tổng thầu EPC

Khi thực hiện Chiến lược phát triển ngành cơ khí Việt Nam giai đoạn 2001 - 2010 có xét đến năm 2020, ngành cơ khí đặt mục tiêu phấn đấu đến năm 2020 đáp ứng tối thiểu 45% - 50% nhu cầu sản phẩm cơ khí của cả nước, trong đó xuất khẩu đạt 30% tổng giá trị sản lượng của Ngành.

Song, các chuyên gia ngành cơ khí cho rằng, mục tiêu này là quá tham vọng, bởi các ngành ưu tiên đã bao phủ gần như toàn bộ ngành công nghiệp chế tạo, trong khi nguồn lực hạn chế và các điều kiện hạ tầng nền công nghiệp còn yếu kém là một trong những nguyên nhân khiến việc triển khai thực hiện Chiến lược của Ngành không thể về đích được.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Cao Quốc Hưng cảnh báo, trước bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng hơn, các doanh nghiệp cơ khí sẽ đứng trước thách thức “ít cơ hội duy trì mức bảo hộ cao để khuyến khích sản phẩm trong nước, các quy định về nội địa hóa và các chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp khó có thể được tiếp tục duy trì vì những cam kết của Việt Nam trong quá trình hội nhập”. Các doanh nghiệp không còn cách nào khác là nâng cao khả năng cạnh tranh, khả năng liên kết của mình bằng việc hình thành những tổ hợp nhà thầu tư vấn và chế tạo có khả năng làm chủ công tác chế tạo các sản phẩm cơ khí chế tạo máy và thiết bị toàn bộ (các gói thầu EPC).

Ngoài ra, không thể tách rời khỏi quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, các doanh nghiệp cơ khí cần chủ động tham gia sâu vào chuỗi giá trị, sản xuất công nghiệp thế giới ở một số phân ngành, lĩnh vực cơ khí có khả năng cạnh tranh, đáp ứng cơ bản các yêu cầu xuất khẩu và công nghiệp hóa của đất nước.

 T. Tuyết

 

ngocthanh