Cần tăng thời hạn hợp đồng trong đấu thầu quản lý chất thải rắn đô thị

Nhiều chuyên gia trong nước và quốc tế cho rằng, việc quản lý chất thải rắn đô thị tại Việt Nam hiện còn nhiều bất cập như thiếu tính liên kết, thời hạn hợp đồng đấu thầu/đặt hàng
Cần tăng thời hạn hợp đồng trong đấu thầu quản lý chất thải rắn đô thị

Nhiều chuyên gia trong nước và quốc tế cho rằng, việc quản lý chất thải rắn đô thị tại Việt Nam hiện còn nhiều bất cập như thiếu tính liên kết, thời hạn hợp đồng đấu thầu/đặt hàng chưa phù hợp, quy mô nhỏ lẻ..., nên khó hấp dẫn doanh nghiệp tư nhân bỏ vốn đầu tư. 

IMG
Phương thức xử lý chất thải rắn của Việt Nam còn lạc hậu, không bảo đảm vệ sinh. Ảnh: Tiên Giang

Mức phí quá thấp khó hấp dẫn doanh nghiệp đầu tư

Đánh giá về thực trạng quản lý chất thải rắn đô thị tại Việt Nam, PGS. TS. Vũ Sỹ Cường, Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách thuộc Trường Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, chất thải rắn đô thị tăng nhanh qua các năm, năm 2004 là 12,8 triệu tấn, năm 2015 ước tăng lên 29 triệu tấn. Tỷ trọng của chất thải rắn đô thị và công nghiệp sẽ tiếp tục tăng lên tương ứng là 50,8% và 22,1%; khối lượng chất thải rắn phát sinh ước khoảng 44 triệu tấn/năm và tập trung nhiều nhất tại các đô thị và khu công nghiệp. Mặc dù vậy, tỷ lệ thu gom còn thấp, phương thức xử lý chất thải rắn của Việt Nam còn lạc hậu, không bảo đảm vệ sinh (70% là xử lý bằng bãi rác hở)… 

PGS. TS. Vũ Sỹ Cường cho rằng, chính sách về hợp đồng thu gom, vận chuyển chất thải rắn đô thị tại Việt Nam hiện vẫn còn nhiều bất cập. Theo Nghị định số 130/2013/NĐ-CP về sản xuất và cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích thì dịch vụ thu gom, vận chuyển chất thải rắn sinh hoạt được thực hiện theo phương pháp đặt hàng hoặc đấu thầu với đơn giá được chính quyền địa phương ban hành theo từng năm. 

Về vấn đề này, TS. Nghiêm Xuân Đạt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Môi trường đô thị và khu công nghiệp Việt Nam đánh giá, mức thu phí hiện nay quá thấp so với các đô thị trên thế giới. Phí thu gom chất thải rắn tại Việt Nam chiếm khoảng 0,12% mức thu nhập hộ gia đình, trong khi tỷ lệ này trên thế giới trung bình là 0,98%. Mức phí quá thấp đang làm giảm hiệu quả trong quản lý chất thải rắn đô thị. Các đơn vị thu gom phải lấy hoạt động khác bù lỗ như lấy lợi nhuận từ hoạt động vận chuyển để bù lỗ cho phân đoạn thu gom hoặc giảm chi phí nhân công…

Nghị định số 38/2015/NĐ-CP thay thế Nghị định số 59/2007/NĐ-CP về quản lý chất thải rắn và Nghị định số 174/2007/NĐ-CP về phí bảo vệ môi trường đối với chất thải rắn cũng khuyến khích khu vực tư nhân tham gia vào công tác quản lý chất thải rắn thông qua các chính sách hỗ trợ như ưu đãi về thuế đất đai, thuế, nguồn vốn… Tuy nhiên, theo ông Vũ Sỹ Cường, thời hạn đấu thầu hoặc đặt hàng là quá ngắn, chỉ từ 1 đến 3 năm, nên không khuyến khích được doanh nghiệp đầu tư thiết bị hiện đại, giảm chi phí thu gom, vận chuyển. Việc thu gom chất thải rắn còn mang tính chất quy mô nhỏ, theo từng quận/huyện riêng biệt, mà chưa có sự liên kết từng quận/huyện để đấu thầu, tận dụng lợi thế kinh tế nhờ quy mô doanh nghiệp, kể cả ở các đô thị cấp trung ương và cấp địa phương. 

 

Tăng thời hạn hợp đồng đấu thầu/đặt hàng quản lý chất thải rắn

Theo các chuyên gia trong nước và quốc tế, việc thiết kế chính sách quản lý chất thải rắn đô thị tại Việt Nam phải bảo đảm vừa giải quyết vấn đề bảo vệ môi trường, vừa tăng sức hấp dẫn, khuyến khích các nhà đầu tư tư nhân đầu tư vào lĩnh vực này. Trước tiên, Nhà nước cần phải điều chỉnh mức phí thu gom chất thải rắn cho phù hợp, có thể nâng dần lên khoảng 1%, bằng với toàn bộ chi phí quản lý chất thải rắn do các đơn vị phát sinh (bao gồm cả thu gom, vận chuyển, xử lý). Tăng phí nhưng để không tạo thêm gánh nặng cho người nghèo, TS. Nghiêm Xuân Đạt cho rằng, chính quyền cần hỗ trợ chi phí quản lý chất thải rắn cho các hộ nghèo.

Các chuyên gia khuyến nghị, chính quyền tỉnh, thành phố cần kéo dài thời hạn hợp đồng đấu thầu/đặt hàng lên mức 7 năm, thay vì chỉ từ 1 - 3 năm như hiện nay. Chi phí mà ngân sách địa phương chi trả dần tiến tới chỉ trả cho toàn bộ chi phí cho quản lý chất thải rắn công cộng cùng với hỗ trợ các hộ nghèo, chứ không bao gồm chi phí quản lý chất thải rắn do các đơn vị phát sinh. Hợp đồng trong quản lý chất thải rắn phải tiến tới một quy trình toàn diện, bao gồm thu gom - vận chuyển - xử lý theo hình thức liên quận/huyện/thành phố trực thuộc tỉnh phù hợp nhằm phát huy được lợi thế kinh tế nhờ quy mô lớn.

Nhà nước sẽ phải thu hẹp phạm vi phục vụ của doanh nghiệp nhà nước, chỉ thu gom và vận chuyển chất thải rắn tại một số vùng cần tính ổn định cao về chính trị và bảo đảm an ninh rác thải, những doanh nghiệp nhà nước còn lại phải cổ phần hóa triệt để, và chủ động liên danh tham gia đấu thầu tại các khu vực liên vùng thu gom chất thải rắn. Trong chính sách về đấu thầu/đặt hàng, chỉ nên sử dụng phương pháp đặt hàng cho các doanh nghiệp nhà nước tại vùng cần bảo đảm an ninh rác thải; còn các khu vực khác nên tổ chức đấu thầu cạnh tranh cho các doanh nghiệp có đủ năng lực kỹ thuật và tài chính.

Trần Nam

ductam